Tarih

Mozart Etkisi: Klasik Müzik Dinlemek Sizi Daha Akıllı Yapar mı?

Mozart’ın müziği, beş yaş altı çocuklar için üretilen müzik aletlerinde neden bu kadar popüler? Klasik müzik dinlemek IQ katsayılarımızı yükseltebilir mi? Mozart Etkisi adı verilen fenomeni ve hikayesini anlatalım sizlere…

Mozart Etkisi terimi 1991 yılında Fransız kulak, burun ve boğaz uzmanı Dr. Alfred A. Tomatis (1920–2001) tarafından icat edildi. Tomatis, belirli müzik türlerini dinlemenin belirli koşullar için yararlı olduğunu ve belirli hedeflere ulaşılmasına yardımcı olduğunu iddia etti. Sonucunda da Mozart dinlemenin depresyon sorununa çözüm olacağını ve öğrenme güçlüğü çekenlerin zihnini elindeki göreve yoğunlaştırmasını sağlayacağını iddia etti. İlerleyen süreçte konuya ilgi duyan Dr. Frances Rauscher ve Dr. Gordon Shaw iddia edilen fenomeni incelediler ve sonuçlarını 1993 yılında Frances Nature dergisinde yayınladılar.

Bu makale, Mozart’ın müziğini 10 dakika süreyle dinleyenlerin, zekayla ilişkilendirilen belirli zihinsel işlevlerde nitel ve nicel bir artış gösterdiğini öne sürmüş ve müzik-zeka ilişkisi üzerindeki araştırma ve tartışmaları alevlendirmişti. Küçük bir grup üniversite öğrencisi (36 kişi) ile yapılan bir çalışmaya dayanarak yazılan bu makalede, klasik müziğin sadece belli bir tip zihinsel beceriyi kısa süreliğine (15 dakika kadar) uyardığı belirtilmişti. Makaleye göre, öğrenciler Mozart’ı dinledikten sonra kendilerine verilen problemleri çözmede daha başarılı oluyorlardı.

Araştırmada katılımcıların biliş düzeylerinden ya da diğer deneylerin aslında Meatloaf ve Iron Maiden’ın müziğini kullanarak da benzer bulguları ortaya koyduğundan elbette bahsetmediler. Zeka seviyenizi hızlıca artırmak hiç bu kadar kolay olmamıştı. Bu sonuçlar insanların dikkatini çekti. Çok geçmeden -sonradan anılmaya başlanacağı adıyla- “Mozart Etkisi” her türlü durumda test edilmeye başlandı.

Mozart Etkisi Salgın Haline Gelince

Lise öğrencileri sınavlarına çalışırken Mozart dinlemeye başladılar. Teksas Üniversitesinden bilim insanları Mozart’ın müziğini tüm vücuda yayılan titreşim uyaranla birleştirip bu etkiyi artırmaya çalıştılar- ama işe yaramadı. Teksas’taki bir hapishane, dersler sırasında tutuklulara Mozart dinletmeye başladı. Rauscher bir sonraki deneyinde, Mozart’ın müziğinin farelerin labirenti öğrenme yeteneklerini artırdığını öne sürdü.

Bilim insanları başka bestecilerin bestelerini de değerlendirdi. llk araştırmayı yapanlar Mozart’ın müziğinin karmaşıklığının bir şekilde beynin korteksini uyardığına dair bir teori geliştirmişlerdi. Bunu şöyle açıklıyorlardı: “Mozart’ı, dört yaşından beri beste yaptığı için seçtik. Bu yüzden, Mozart’ın müziğinin, beyin korteksindeki içsel mekansal-zamansal ateşlemeyi harekete geçirmesini bekliyorduk.”

Schubert, Mendelssohn ve Yanni gibi diğer “karmaşık” müzisyenlerin yapıtlarının da Mozart’ın iyileştirme etkisini yarattığı keşfedildi. Karmaşık olmayan ve iyileştirme etkisi bulunmayan müzisyenler arasında Philip Glass, Pearl ]am ve Alice in Chains de yer alıyordu.

Ama bu olguya uyanan merak asıl olarak, biraz Mozart dinlemenin bebeklerin zeka düzeyini artırdığına dair söylentiler yayılınca parladı. Genç dahiler yaratma heveslisi hırslı anne-babalar Mozart çılgınlığına kapıldı. “Bebekler için Mozart” CD’leri müzik listelerinin zirvesine fırladı. Mozart’ ın müziği doğumhanelerde çalınmaya başlandı.

Mozart Etkisi: Klasik Müzik Dinlemek Sizi Daha Akıllı Yapar mı?

Ama ilginç olan şey, Mozart’ın müziğini dinleyerek bir bebeğin zekasının gelişeceğini öne süren tek bir deneyin bile yapılmamış olmasıydı. Mozart Etkisi’ne karşı uyanan bu muazzam ilgi, bilim camiasının da bu olguyu daha yakından incelemesine yol açtı. İşte bu nokradan itibaren teori baltayı taşa vurdu.

Araştırmacılar aynı sonuçlara ulaşamadıklarını bildirdi. Bu çalışmadan 10 yıl kadar sonra, bir araştırmacı ekibi bugüne kadar yapılan en kapsamlı meta analizi ile Mozart Etkisi olarak adlandırılan yaklaşık 40 çalışmayı bir araya getirdi. “Mozart Effect-Shmozart Effect” başlıklı bu analiz, klasik müziğin belirli görevler üzerindeki performansı geliştirdiğini ve ancak zekayı geliştirdiğini gösteren sıfır kanıt olduğunu buldu.

Tabi ki bu, üreticilerin, sizi veya çocuğunuzu klasik müzik gücüyle daha akıllı hale getirmeyi iddia eden kitap, CD, DVD ve diğer materyalleri pazarlamasını durdurmadı. Günümüzde hala bu fenomene inanan binlerce kişi mevcut ki mevcut ürünler pazarda hala yerini koruyabiliyor.

müzik, yaratıcılık

Sonuç Olarak

Hayır, koltuğa yaslanıp Mozart’ın müziğini, ya da herhangi bir müzik parçasını dinlemek sizi daha “zeki” yapmaz. Ancak yapılan çalışmalar, “Mozart etkisi” kavramını geçersiz kılsa da, aynı şeyin müzik eğitimi için geçerli olmadığını hatırlatalım. Özellikle de küçük
çocuklarda müzik eğitiminin uzun dönemde zeka ve benzeri zihinsel süreçlere etkisini gösteren kapsamlı birçok çalışma var. 

Sonuçta müziği çözümlemeli biçimde dinleme ya da bir müzik aleti çalmayı öğrenme sürecinin beyine yaptığı etki, müziği yalnızca dinlemeyle oluşan etkiden çok daha büyük. Klasik müzikten hoşlanıyorsanız, çocuğunuza dinletmenizin, devamında mucizevi bir gelişim beklemediğiniz sürece bir zararı yok elbette. Konu ile ilgili bu videoya da göz atmak isteyebilirsiniz. ( Video dili İngilizcedir)

Kaynaklar:

Matematiksel

Sibel Çağlar

7 yıl Kadıköy Anadolu Lisesinin devamında lisans eğitimimi Marmara Üniversitesi İng. Matematik öğretmenliği üzerine tamamladım. Devamında 20 yıl çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu