GEOMETRİ

Neden Altıgen Bir Çok Yerde Karşımıza Çıkıyor?

Bir çok kişi için altıgen, altı kenarlı basit bir şekildir. Ancak yaşantımızda altıgenlerin özel bir yeri varmış gibi görünüyor. Altıgen şeklin hayatınızda ve doğada birden fazla yerde bulunduğunu bilmek sizi şaşırtabilir. Bir kaç tanesini yazıda kısaca tanıtmaya çalışalım…

Evren’de Karşımıza Çıkan Altıgenler

1- Satürn’ün altıgen fırtınası

Neden Altıgen Bir Çok Yerde Karşımıza Çıkıyor?

Satürn’ün kuzey kutbundan, 78° kuzey enlemine kadar uzanan devasa altıgen yapının Güneş Sistemi’nde bir eşi daha görülmüş değil. Altıgenin her kenarı yaklaşık 13,000 km uzunlukta; Dünya’nın çapının 12,700 km olduğunu düşünürsek, İçine rahatça 4 Dünya’nın sığabileceği bu eşsiz atmosferik fenomenin boyutları daha iyi anlaşılabilir.

Neden Altıgen Bir Çok Yerde Karşımıza Çıkıyor?
Satürn’ün altıgeni ile Dünya’nın boyutlarının karşılaştırması.

32,000 kilometre genişlikteki yapının, Satürn’ün kuzey kutbuna denk gelen merkezinde büyük bir fırtına gözü var. Onun çevresinde daha küçük girdaplar altıgene ters yönde dönmekteler. Bu küçük girdaplar da esasen 3500 km çapa erişebilmekte: Dünya’daki en büyük fırtınaların iki katı. Daha fazlası için: Satürn’ün altıgen fırtınası

2- Bal Petekleri

Arılar bal peteklerini yaparken altıgen bir form kullanır. Romalı bilim insanı Marcus Terentius Varro, MÖ 36 civarında bir dönemde bal peteği varsayımının bilinen en eski tanımını yazdı. Bu, bir yüzeyi en az toplam çevreye (balmumu) sahip eşit alanlı bölgelere (hücreler) bölmenin en etkili yolunun, normal bir altıgen ızgara veya bal peteği kullanmak olduğunu belirtti ancak hiçbir kanıt ortaya koymadı. 1999’da Michigan Üniversitesi’nden Thomas Hales adlı bir matematikçi bir kanıt bulana kadar sonraki 2000 yıl boyunca altıgen bir desenin en verimli mühendislik tasarımı olduğu varsayım olarak kaldı.

Aslında bunun nedeni temelde basit bir geometrik ilkeye dayanmaktadır. Şekil ve boyut olarak aynı hücreleri düz bir düzlemin tamamını dolduracak şekilde bir araya getirmek istiyorsanız, tüm kenarları ve açıları aynı olan üç şekil işe yarar: eşkenar üçgenler, kareler ve altıgenler. Bunlardan altıgen hücreler, aynı alandaki üçgenler veya kareler ile karşılaştırıldığında en az toplam duvar uzunluğuna ihtiyaç duyar. Bu nedenle arıların altıgenleri seçmesi mantıklıdır, çünkü balmumu yapmak onlara enerji harcatır ve onlarda mümkün olduğunca az enerji tüketmek isterler.

3- Yusufçuk Gözleri

Neden Altıgen Bir Çok Yerde Karşımıza Çıkıyor?

Bir yusufçuğa yakından bakarsanız, gözlerinin genellikle bileşik gözler olarak bilinen ve her biri ayrı bir görsel alıcı görevi gören altıgen biçimli küçük gözlerden oluştuğunu fark edersiniz.

30.000’den fazla altıgen göz bir araya gelince, dünyanın en gelişmiş görüş biçimi ortaya çıkar. Karşılaştırmak gerekirse, insan görüşü üç renkli görüşü kapsar. Bunun nedeni, gözlerimizde ışığa duyarlı üç tür proteine sahip olmamızdır. Bu proteinlere opsin denir.

Bir yusufçuk söz konusu olduğunda, gözlerinde 30 farklı çeşit opsin vardır. Bu nedenle, bir yusufçuğun renk farklılaştırma yetenekleri, bizimkinden mümkün olan her şekilde çok daha üstündür. Bir yusufçuğun 30.000’den fazla bileşik göze sahip olması da, yine altıgen şeklin verimliliğinden kaynaklanmaktadır.

4- Devler Kaldırımı (Giant’s Causeway)

Neden Altıgen Bir Çok Yerde Karşımıza Çıkıyor?

Kuzey İrlanda’nın kuzey ucundaki Giant’s Causeway, yani Devler Kaldırımı, tuhaf bir biçimde yanyana dizilmiş altıgen biçimli taşları ile ün yapmış bir yerdir. Bu sütunların ortaya çıkmasına yol açan jeolojik olaylar, binlerce yıl önce yaşanmış. Volkanik aktivitenin çok fazla olduğu zamanlarda, burası bir lav gölüymüş. Bu göl, soğudukça büzüşüp, çatlamış. Çatlaklar yayılırken de kendilerine lav içinde en uygun yolu bulmaya çalışınca, ortaya bu altıgenler çıkmış. Bu durum fizikçi Stephen Morris ve Lucas Goehring tarafından yürütülen çalışmanın sonucuyla açıklanmıştır.

5- Sabun Köpüğü

Neden Altıgen Bir Çok Yerde Karşımıza Çıkıyor?

Sabun köpüğünü hiç yakından incelediniz mi? Eğer bunu yaparsanız, bazı düzensizlikler olması koşuluyla, her baloncuğun altıgen şeklinde olacağını fark edeceksiniz. Bu fenomen yine verimlilikle ilgilidir. Her bir kabarcığın yüzey gerilimi, en az miktarda enerji harcayarak var olmaya çalışacaktır. Bu, boşlukların doldurulmasına yol açar ve sonuç, bir dizi altıgen yapıdır.

Daha fazlası için: Sabun Köpükleri ve Pla­teau Kanunları

6- Kar Taneleri

Neden Altıgen Bir Çok Yerde Karşımıza Çıkıyor?

Kar taneleri farklı şekil ve boyutlarda olabilir, ancak en baskın şekil altıgendir. Şeklin nedeni, su moleküllerinin yapısı ile ilgilidir. Bunun nedenini anlamak için, suyu biraz daha yakından incelemek gerekir. Su, iki hidrojen ve bir oksijen molekülünden oluşur. Su molekülleri sıcaklıkla yön değiştirir. Su, buza dönüştüğünde, iki su molekülü bir araya gelerek bir altıgen oluşturur. Kar tanelerinin de altıgenlere dayalı yapısı buzun bu kristal yapısından kökenini alır. Yapının simetrisi de kendi içindeki moleküllerin altıgen yapısından dolayı gerçekleşir.

7- Kaplumbağa Kabuğundaki Altıgen!

Neden Altıgen Bir Çok Yerde Karşımıza Çıkıyor?

Doğa, muhteşem tasarımları yansıtan çok sayıda güzel türe sahiptir ve türlerden biri kaplumbağadır. Bu yavaş hareket eden hayvanlar, doğada bulunan en sert bileşiklerden birinden yapılan sert bir kabukla korunmaktadır. Yakından bakarsanız, tüm kabuğun tek tek alt birimlerden oluştuğunu görebilirsiniz. Daha yakından bakıldığında da, bu hücrelerin altıgene benzeyen bir şekle sahip olduğunu fark edebilirsiniz. Bunun nedeni bir kez daha eğimli yüzeyleri kaplamak için en uygun şeklin altıgen olmasından kaynaklanmaktadır.

8- Vücumuzdaki Altıgenler

Neden Altıgen Bir Çok Yerde Karşımıza Çıkıyor?

İçinizdeki altıgeni fark etmekte başarısız olabilirsiniz, ancak vücudumuzda milyarlarca tane olduğunu hatırlamanız gerekir. Bunun nedeni vücudumuzda mevcut olan karbon elementedir. Bu element DNA’mızda bile mevcuttur ve insan vücudunu tepeden tırnağa oluşturur. İnsan derisi veya eti gibi vücudumuzda bulunan organik materyalin atomik yapısını inceleyecek olsaydınız, güzelce bir araya getirilmiş bir dizi karbon altıgen zinciri gözlemleyebilirsiniz.

9- Somun ve Civata

Neden Altıgen Bir Çok Yerde Karşımıza Çıkıyor?

Altıgen, benzersiz özelliklerinden dolayı somun ve cıvatalarda da ağırlıklı olarak kullanılan şekildir. Altıgenlerle sayesinde, alet kenarları cıvatayı daha kolay kavrar ve cıvataya daha fazla tork aktarılır. Bu nedenle tarihi 1700’lere kadar uzanana bu tasarım hala hükmünü sürdürmektedir.

10- Kalem

Neden Altıgen Bir Çok Yerde Karşımıza Çıkıyor?

Kullandığımız kalemler altıgen şekillidir. Bugün bulunan kalemlerin çoğuna neden altıgen şeklin verildiğine dair birçok teori var. Birçoğu, kalemlerin kolayca yuvarlanmasını önlemek için bunun yapıldığına inanıyor.

Kullandığımız en yaygın şeylerin bile altıgen bir ilişkisi var. Kullandığımız kalemler altıgen şekillidir. Bugün bulunan kalemlerin çoğuna neden altıgen şeklin verildiğine dair birçok teori var. Birçoğu, kalemlerin kenarlardan yuvarlanmasını önlemek için yapıldığına inanıyor. Diğerleri, şeklin maksimum tutma rahatlığı sağladığını kabul ediyor. Kutularda paketlendiğinde daha iyi paketleme yapılmasını sağlamak için kalemlerin altıgen silindirler halinde yapıldığı ile ilgili teorileri olanlar bile var.

Çoğu zaman gücünü fark etmesek de altıgenlerin günlük hayatımızın bir parçası olması gerçekten büyüleyici. Bu. 6 kenarlı çokgende düşündüğümüzden daha fazlası var ve bu şeklin bazı yönleri hala gizemini koruyor. Bununla birlikte, çevremizde mevcut olan ayrıntılara daha fazla dikkat etmek, bu ilginç şekil hakkında daha fazla bilgi ortaya çıkarmamıza yardımcı olabilir.

Kaynak: Why is The Hexagon Everywhere? All About This Seemingly Common Shape; https://interestingengineering.com/why-is-the-hexagon-everywhere-all-about-this-seemingly-common-shape

Matematiksel

Sibel Çağlar

7 yıl Kadıköy Anadolu Lisesinin devamında lisans eğitimimi Marmara Üniversitesi İng. Matematik öğretmenliği üzerine tamamladım. Devamında 20 yıl çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu