Psikoloji

Barnum – Forer Etkisi Burcunuzun Neden Sizi Tarif Ettiğini Açıklayabilir

Çoğu insan burcunun ne olduğunu bilir. Dünyadaki çoğu gazete burçlar ile ilgili bir bölüm yayınlar ve bir astroloğun tavsiyelerini iletir. Şimdi bu tavsiyelerden ikisine göz atalım. “Genellikle fazla eleştirel ve güvensizsiniz, ancak gerektiğinde kendinizi savunmayı biliyorsunuz! ” Bazen çelişen düşüncelere ve duygulara sahip bir insansınız.”. Bu cümleler size iç çektirip evet dedirtti ise Barnum etkisi ile karşı karşıyasınız.

Barnum – Forer Etkisi Nedir?

Fala inanın ya da inanmayın gazetede burçlar kısmını gördüğümüz zaman genelde okuma eğilimi gösteririz. Burçlardaki tanımlar genellikle jeneriktir ve komşunuza veya kuzeninize de uyacaktır ve aslında bunu temelde biliriz. Ancak Barnum etkisi nedeniyle, genelliğinin farkında olsak bile, kendimiz hakkında okuduğumuz olumlu şeyler için hemen kişisel anlamlar çıkartır ve yazılanları onaylama eğilimi gösteririz. Bu etkinin adı, ünlü aldatmacaları tanıttığı ve Bailey Sirki’ni kuran şovmen P. T. Barnum’a atfedilir. Diğer adı Forer Etkisi ise bu etkiyi ilk inceleyen psikolog Bertram Forer’dan gelir.

Birkaç on yıl boyunca, psikologlar Barnum etkisini araştırdılar. Bu fenomen, sözde kişilik değerlendirme prosedürlerinden kaynaklandığı için insanlar kendileriyle ilgili kişilik geri bildirimini kabul ettiklerinde ortaya çıkar. Başka bir deyişle, insanlar kişisel doğrulama yanlışlığının kurbanı olurlar. İnsanlar neredeyse herkes için geçerli olan genellemelerin özellikle kendileri için doğru olduğunu kabul ederler.

Barnum – Forer Etkisi Deneyleri

1947 yılında Ross Stagner adlı bir psikolog, bir grup personel yöneticisine bir kişilik değerlendirme testi verdi. Ancak test tamamlandıktan sonra geri bildirimi katılımcıların bireysel cevaplarına göre değil test yanıtlarıyla hiçbir ilgisi olmayan, bunun yerine burçlar, grafolojik analizler gibi şeylerden türetilen ifadelerle her birine sahte geribildirim verdi. Sonuçta herkes oldukça mutluydu. Katılımcıların yarısından fazlası değerlendirmeleri doğru olarak nitelendirdi. Neredeyse hiçbiri de sonuçlara itiraz etmedi. Ertesi yıl Bertram Forer adlı bir profesör öğrencileri ile benzer bir çalışma yaptı. Öğrencilerine her birinin sınavlardan aldıkları puanlara göre hazırladığı kişiselleştirilmiş bir kişilik analiz testi verdiğini söyledi. Onlardan bu analizin kendilerine ne oranda uyduğunu notlamalarını istedi. Oysaki her öğrenciye birbirinin aynısı analizler dağıtmıştı. Her bir analizde, 13 madde bulunuyordu. Bu maddelerden ilk üçü aşağıdaki gibiydi.

  • “Başkalarının sizi sevmesine ve takdir etmesine büyük ihtiyaç duyuyorsunuz.”
  • “Kendinizi eleştirmeye açıksınız..”
  • “Kendi lehinize çevirmediğiniz büyük miktarda kullanılmamış kapasiteniz var. “

Daha sonra öğrencilerinden bu 13 maddenin kendilerine uyum uymadığını 0’dan 5’e kadar değerlendirmeleri istendi. 5, açıklamanın “mükemmel” bir değerlendirme olduğu ve öğrenciye kesin olarak uyduğu anlamına geliyordu.. Sınıf ortalaması değerlendirmesi 4.26 idi. Oysa ki bu soruların hepsi astrologların başvurdukları kitaplardan seçilmiş, farklı burçlara ait olduğu iddia edilen cümlelerdi.

Forer-Barnum Etkisi Neden Çalışıyor?

  • Barnum etkisi üzerine yapılan araştırmalar, sahte geribildirime olan inancın bir dizi önemli faktörden etkilendiğini göstermiştir. Örneğin sorular ne kadar ayrıntılı olursa kişinin bunun sadece kendisiyle ilgili olduğunu düşünme olasılığı o kadar artmaktadır. Yani yalnızca doğum yılı ve ayına dayalı bir yıldız falından ziyade doğum yılı, ayı ve gününü temel alan bir tahmin bize daha doğru gelmektedir.
  • İnsanlar, kendileriyle ilgili iddiaları, iddiaların doğru olma arzusuyla orantılı olarak kabul etme eğilimindedir. Yani iddialar olumlu veya tamamlayıcı olmalıdır. Geri bildirim negatifse, katılımcılar daha şüpheci olma eğilimindedir. “Sıklıkla sevmediğiniz şeyleri yapan insanlara zarar vermeyi düşünüyorsunuz” gibi ifadelere kimse onay vermeyi istemez elbette.
  • Ayrıca araştırmalar, astrolojiye başlangıçta şüpheyle yaklaşan öğrencilerin, hem kendilerine sunduğu kişilik tanımını kabul etme hem de bu tanım uygunsa bir bütün olarak astrolojiye olan inançlarını artırma olasılıklarının daha yüksek olduğunu göstermiştir.

Bu nedenlerle astronomi ve grafolojinin popülaritesi geribildirimde verilen belirli bilgilere bağlıdır. Ayrıca astrologları ve benzerlerini ziyaret edenler genellikle endişeli kişilerdir. Bu nedenle kendileri ve gelecekleri hakkında ‘nesnel’ bilgilere özellikle duyarlıdırlar. Tüm bunlar Barnum Etkisi altındaki milyonlarca insanın neden astroloji, fal, tarot kartları ve çevrimiçi kişilik testleri ile hala ilgilendiğinin bir cevabıdır aslında…

Kaynaklar ve İleri Okumalar:

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu