Beyin Büyüklüğü Ve Zeka Arasında Bir İlişki Gerçekten Var mı?

İnsan olarak üstün olmak için sinir bozucu bir arzumuz vardır. Bunu inşa ettiğimiz şehirlerde, doğal dünyayı açık bir şekilde göz ardı etmemizde ve türümüzün diğer üyelerine karşı verdiğimiz jeopolitik mücadelelerimizde görüyoruz. Bu bağlamda da diğer türleri küçümseme eğiliminde oluyoruz. Küresel egemenliğimizin nedeni olarak da sık sık “büyük beyinlerimizden” bahsediyoruz. Bu da daha büyük bir beynin daha fazla zeka anlamına geldiğine dair bir varsayıma yol açıyor. Ancak büyük insan beyniniz nedeniyle diğer türlere karşı bilişsel üstünlük iddiasında bulunmadan önce, bilmeniz gereken birkaç şey var…

Birçok hayvan, sorunları çözmek için yaratıcı yollar bulmak, öz farkındalık sergilemek, başkalarına empati göstermek ve araçları kullanmayı öğrenmek gibi insanların yaptığı bazı şeyleri yapmak için beyinlerini kullanır. Ancak bilim insanları bir insanı neyin zeki yaptığı konusunda tek bir tanım üzerinde anlaşamasalar da, genel olarak insanların dünyadaki en zeki yaratıklar olduğu konusunda hemfikirdirler. “Daha büyük daha iyidir” mantığının yerleşik olduğu toplumumuzda, bu durumda insanların tüm hayvanlar arasında en büyük beyine sahip olduğunu düşünmeniz olasıdır. Ancak bu tam olarak doğru değildir.

İlk olarak bilinmesi gereken şey beyin büyüklüğü ile zeka arasında doğrusal bir ilişkinin kanıtlanmamış olduğudur. Yani bir insanın kısa boylu hatta cüce olduğu için beyninin küçük olması daha az zeki olacağı anlamına gelmez. Bunu insan dışındaki türleri inceleyerek de anlayabiliriz.

Beyin Büyüklüğü İle Zeka Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır?

Şişe burunlu yunus beyninin, yaban domuzu ve insan beyninin plastik modeliyle karşılaştırılması. 

Ortalama bir yetişkin insan beyni yaklaşık 1,361 gram ağırlığındadır. Yunusların beyinleri ise yaklaşık 1400 gram ağırlığındadır. Yani insanların beyinleri ile hemen hemen aynı büyüklüktedir. Fakat görece olarak zeki canlılar olmalarına rağmen yunusların insanlar kadar zeki oldukları söylenemez. En büyük beyin ise yaklaşık 8 kg ile ispermeçet balinalarındadır. Ancak onların da yunuslar kadar zeki olmadığı düşünülmektedir. Balinalara göre çok daha zeki olduğu düşünülen orangutanların beyni ise yaklaşık olarak 400 gramdır. Ölçeğin öbür ucuna daha küçük hayvanlara göz atalım.

Küçük bir köpek türü olan Beagle’ın beyni 72 gram kadardır. Bir orangutanın beyni ise yaklaşık 370 gramdır. Sonuçta biliyoruz ki hem köpekler hem de orangutanlar oldukça zeki hayvanlardır, ancak beyinleri nispeten küçüktür.

İnsan ile bazı hayvanların beyin büyüklüğü karşılaştırması

Tüm bu karşılaştırmalarda önemli bir şey fark etmiş olmalısınız. Ortalama bir yunusun vücudu yaklaşık 158.8 kilogram ağırlığındayken, bir ispermeçet balinası için bu 13 tona kadar çıkabilir. Genel olarak, bir hayvan ne kadar büyükse, kafatası da o kadar büyük ve dolayısıyla beyin de o kadar büyük olur. Beagle’lar oldukça küçük köpeklerdir. Ağırlıkları, maksimum yaklaşık 11,3 kg’dır, bu nedenle beyinlerinin de daha küçük olması mantıklıdır.

Beyin Büyüklüğü Karşılaştırılmasında Ensefalizasyon Katsayısına Bakılır

Beyin büyüklüğü ve zeka arasındaki ilişki aslında beynin gerçek ağırlığı ile ilgili değildir. Daha çok beyin ağırlığının tüm vücut ağırlığına oranıyla ilgilidir. İnsanlar için bu oran yaklaşık 1’e 50’dir. Diğer memelilerin çoğu için 1’e 180’dir ve kuşlar için 1’e 220’dir.

Bu tabloya bakarak kendimizi havalı görme eğilimdeyiz.

Beyin karşılaştırması yapabilmenin bir yolu, ensefalizasyon katsayısıdır (EQ). Ensefalizasyon Katsayısı, bir türün gerçek veya ölçülen beyin büyüklüğü ile vücut kütlesine göre öngörülen büyüklük arasındaki orandır. Beyin kitle indeksi olarak da bilinen bu oran 1.0 ‘ın üzerinde ise hayvanın beklenen beyin büyüklüğünden daha büyük bir beyne sahip olduğu anlamına gelir. İşte bizim asıl övündüğümüz nokta da esasında burasıdır; çünkü insanlar bu hesaplamada yaklaşık 7.5’lik bir EQ ile liste başıdır. Filler, yaklaşık 2.0; şempanzeler, 2.5 ve şişe burunlu yunuslar için ise bu oran 4.14’tür.

Sonuç Olarak,

İnsan beyni iki tür dokudan oluşur – gri madde ve beyaz madde. Beyaz madde, bir 
nörondan diğerine bilgi ileten bir haberci gibidir, gri madde ise kendisine getirilen bilgiyi analiz eder. 
Gri maddenin yoğunluğunun beyin yoğunluğuna ve dolayısıyla beynin boyutuna katkıda bulunduğu söylenir

Ancak tek başına bu sayıya bakmak da beyin büyüklüğü ile zeka arasında bir ilişki yakalamak için yeterli değildir. Bazı beyinler, diğerlerinden daha kıvrımlı veya daha buruş buruş bir yapıya sahiptir ve daha küçük bir alanda daha geniş bir yüzey alanı oluşturur. Bunun yanı sıra, bazı beyinler, diğerlerine kıyasla daha fazla nörona sahiptir ve bu da nöronların aynı alan içerisinde birbirine daha sıkı bağlı olmasına neden olur. Sonuç olarak büyük beyinlerimiz ile böbürlenirken tam olarak neden bahsettiğimizi anlamamız önemlidir.



Kaynaklar ve ileri okumalar


Dip Not:

Matematiksel, 2015 yılından beri yayında olan ve Türkiye’de matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bu Yazılarımıza da Bakmanızı Öneririz