Tarih

Tuskegee Frengi Deneyi: 40 Yıl Süren İnsanlık Dışı Bir Araştırma

Tuskegee frengi deneyi, Alaba­ma’nın Tuskegee bölgesinde mevsimlik tarım işçisi olarak çalışan siyahilerin üze­rinde penisilinin frengi hastalığına karşı etkisini ölçme amacını taşıyan deneyler dizisidir. Bu insanlık dışı deneyler 1932 ile 1972 yılla­rı arasında, 40 yıl boyunca devam etmiştir. Deneyler, ABD Halk Sağlığı Servisi tarafından ‘bilimsel araştırma’ olarak yapılmıştır.

Tuskegee frengi deneyi 1932’de, bulaşıcı bir zührevi hastalık olan frenginin bilinen bir tedavisinin olmadığı bir zamanda başladı. Ücretsiz tıbbi bakım vaadi ile işe alındıktan sonra, 600 Afrikalı Amerikalı erkek, hastalığın tam ilerlemesini incelemeyi amaçlayan projeye dahil edildi. 399’unda frengi vardı, 201’i ise sağlıklıydı. Frengili olduğu tespit edilen insanların hiçbiri frengi olduğunu bilmiyordu. Sadece kan testi yapılacağını düşünüyorlardı. Bu inceleme başladıktan 15 yıl son­ra, penisilinin etkili olduğu kesinleşti. Araştırmacıların artık in­celemelerini durdurmaları ve hastalarına etkili olan tedaviyi vermeleri gerekirdi. Ancak durum böyle olmadı. AMA (American Medical Associati­on), CDC (Center tor Disease Control) Tuskegee Üniversitesi’nin de ona­yıyla, hastaların tedavilerine başlamayıp araştırmalarını sürdürdü. Hastalar, bu süre boyunca hastalığı eşlerine ve çocuk­larına bulaştırdı.

Deney yürütücülerin ortak amacı fren­giden afro-amerikalıların ne derece zarar gördüğünü ve siyahilerin frengiden beyazlardan farklı olarak ne türlü etkilen­diklerini anlamaktı.

Deneye katılan insanlardan 28’i de­neyler sonlanmadan, deneylerde uygula­nan prosedürler yüzünden öldü. 100 kadarı da deneyde oluşan komplikasyonlar yü­zünden hayatlarını kaybetti. Deneklerin eşlerinden 40’ı da frengiye yakalandı. Deneklerin çocuklarının 19’u frengili doğdu. Bu araştırmalarla ilgili en büyük şok ise, frengi ilaçları piyasaya sürülürken ve hatta ilaçlar halka ücretsiz dağıtılmaya başlanırken bile, deneyin sonuçlarını gör­mek adına deneklerin bu ilaçları kullan­malarının engellenmesiydi.

Guetamala Frengi Deneyleri

İlgili deneylerden tarih ve kadın araştırmaları profesörü olan Susan Mokotoff Reverby’in deneylerin başındaki Dr. John Cut­ler’ın arşivlerini derlemesi ve ilginç belgelere erişmesi sayesinde haberdar olduk. Olayın ortaya çıkmasının ardından, ‘deney’ sonucunda zarar görenlerin aile­lerine 10 milyon dolar­lık tazminat verildi. ABD Başkanı Bili Clinton, 1997’de Tuskegee halkından bu deneyler sebebiyle özür diledi. Deney sonucunda herhangi başarılı bir sonuç yayımlanmadı. Deneyin bu kadar uzun sürmesi, tıp tarihine “en uzun süren ve başarısızlıkla sonuçlanan ırkçı deneyi” olarak geçmesine neden oldu.

Denekler, hiçbir şekilde doktor yüzü görmemiş, hayattan hiçbir beklentisi olmayan ve “nerede iş bulsa çalışan” insanlar idiler.

Tuskegee Frengi deneyi ilk etik olmayan frengi çalışması değildi. Profesör Susan Mokotoff Reverby, araştırması esnasında başka ilginç belgelerle de karşılaştı. Bu bel­gelere göre 1946 -1948 yılları arasında Guatemala’da da benzer frengi deney­leri gerçekleşmişti. Bu deneyler ABD ve Guatemalalı yetkililerin işbirliği ile Juan Jose Arevalo hükümeti zamanın­da yapılmıştı. Doktorlar, asker, mahkum ve akıl hastalarına, izinleri olmaksızın frengi ve diğer cinsel yolla bulaşan hastalıklar bulaştırmıştı. Hatta hapis­hanedeki mahkumlar arasında hastalığın daha çok yayılabilmesi için, hastaneye giden fahişelere de frengi ve belsoğukluğu mikrobu enjekte edilmişti.

Çalışmanın amacı, penisilinin frengi enfeksiyonunu sadece tedavi etmekle kalmayıp önleyip önleyemeyeceğini belirlemekti. Çalışmanın sonuçları hiçbir zaman yayınlanmadı. Hastalık bulaştırılan insanlardan kaçının penisilin tedavisine cevap verdiği tam olarak bilinmiyor. Projeden sorumlu kişi Amerikan halk sağlığı araştırmacısı Dr. John Cutler idi. Kendisi aynı zamanda Tuskegee deneylerinin de baş araştırmacıydı. ABD, 2010 yılının ekim ayında, bu de­neyleri gerçekleştirdiği için Guatemala’dan da resmen özür diledi.

Tuskegee Deneyi Beyaz Perdeye Yansıtılınca Dikkat Çekti

“Yeryüzündeki hiçbir güç size kaybedilen hayatları ve ızdırap yıllarını geri veremez. Yapılan geri alınamaz. Ama sessizliği sona erdirebiliriz. Başımızı başka yöne çevirmeyi bırakabiliriz. Birleşik Devletler hükümetinin yaptığı utanç vericiydi ve üzgünüm. Özür dilerim ve bu özür çok geciktiği için üzgünüm.” 

-Bill Clinton

Bu konuşmadan 2 ay önce “Miss Evers’ Boys” filmi tamamlandı. Tuskegee Deneyinde insanların ikna edilmeleri gerekiyordu. Filmin başrolü hemşire Eunice Evers da burada kilit noktayı oynuyordu. Halkla iletişimi o sağladı. Araştırmaların yapıldığı hastanede hemşire olarak çalışan Eunice Evers’ın gözünden olayların anlatıldığı film 1997 yılı Emmy Ödülü almıştır.

Kaynaklar ve İleri Okumalar:

  • Atilla Duran; ABD’nin insanlık dışı deneyleri: Tuskegee frengi deneyi; Bilim ve Ütopya; Mayıs 2016
  • Tuskegee Experiment: The Infamous Syphilis Study; https://www.history.com/
  • Meet Dr. Susan Reverby, Author of “Examining Tuskegee: The Infamous Syphilis Study and Its Legacy”; https://www.publicradiotulsa.org/

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.
Başa dön tuşu