Tarih

Mary Toft: İngiltere’yi Tavşan Doğurduğuna İnandıran Kadın

1726’da İngiltere’de bir kadın tavşan doğurduğunu iddia etti. Olay kısa sürede doktorları, sarayı ve halkı peşinden sürükleyen büyük bir tıp skandalına dönüştü.

Çok kalabalık aileler için bazen “tavşan gibi çoğalıyorlar” denir. Ancak 18. yüzyıl İngiltere’sinde yaşayan Mary Toft, bu sözü neredeyse gerçek hale getiren sıra dışı bir iddiayla ortaya çıktı: Tavşan doğurduğunu söylüyordu.

Mary Toft, 1703’te İngiltere’nin Godalming kasabasında doğdu. Evlendi ve birkaç çocuk sahibi oldu. 1726’da yeniden hamile kaldı, ancak bir süre sonra düşük yaptı. Mary daha sonra bu dönemde tarlada çalışırken bir tavşan gördüğünü, onu yakalamak için peşinden koştuğunu ve o günden sonra tavşanları zihninden çıkaramadığını anlatacaktı. Sık sık rüyalarında tavşanlar gördüğünü ve tavşan eti aşerdiğini de söylüyordu.

Mary Toft tavşan
Mary Toft’u sözde tavşan doğururken gösteren bir illüstrasyon. William Hogarth tarafından yapılan bu çizim, 1700’lerin başındaki tıp mesleği ile alay ediyor. Mary Toft hikayesindeki tüm ana karakterler bu hicivde yer alıyor. 

Düşükten yaklaşık iki hafta sonra Mary yeniden doğum sancıları çektiğini söyledi. Bunun üzerine cerrah ve doğum uzmanı John Howard onun yanına geldi. Ancak Howard’ın karşılaştığı şey bir bebek değildi. Mary’nin bedeninden tavşanlara ait olduğu düşünülen çeşitli parçalar çıkıyordu. Üstelik olay tek seferle sınırlı kalmadı. Sonraki günlerde de benzer hayvan parçaları ortaya çıktı.

Howard gördükleri karşısında büyük şaşkınlık yaşadı. Olayı hemen meslektaşlarına anlattı ve onları Godalming’e gelerek bu sıra dışı “doğumlara” kendi gözleriyle tanıklık etmeye çağırdı. Böylece yerel bir söylenti olarak başlayan hikâye kısa sürede tıp çevrelerine, ardından da gazetelere ulaştı.

19 Kasım 1726 tarihli Weekly Journal gazetesi olaya geniş yer verdi. Habere göre Mary önce tavşana benzeyen bir canlı, ardından birkaç gün arayla başka tavşanlar dünyaya getirmişti. Gazete, sayının toplamda dokuza ulaştığını ve bu hayvanların hiçbirinin yaşamadığını yazıyordu.

Haber yayıldıkça Mary Toft’un hikâyesi bütün İngiltere’de konuşulmaya başladı. Bazıları yaşananları doğanın açıklanamayan bir tuhaflığı olarak görüyor ve olayın Kraliyet Cemiyeti’nin incelemesini hak ettiğini düşünüyordu.

Mary Toft’un Aldatmacası Nasıl Çözüldü?

Tartışma büyüyünce olay sarayın da dikkatini çekti. Kralın çevresindeki hekimler ve başka tanınmış doktorlar Mary’yi incelemek için Godalming’e geldi. Mary Toft’un gerçekten tavşan doğurup doğurmadığı, dönemin önde gelen hekimlerinin çözmeye çalıştığı ciddi bir tıp vakasına dönüşmüştü.

Tavşanlar Doğuran ve Tüm İngiltere'yi Kandıran Mary Toft'un Hikayesi
1726’da yayınlanan Mary Toft skandalını detaylandıran on iki kıtalık resimli bir şiirin ilk kıtası

Bazı doktorların Mary’nin iddiasını bütünüyle olanaksız görmemesinin önemli bir nedeni, dönemin tıp anlayışıydı. 18. yüzyılda birçok insan, hamile bir kadının güçlü biçimde düşündüğü, arzuladığı ya da korktuğu şeylerin anne karnındaki bebeğin gelişimini etkileyebileceğine inanıyordu. Dönemin bazı hekimleri de bu düşünceyi ciddiye alıyordu.

Mary’nin tavşanları sürekli düşündüğünü, rüyalarında gördüğünü ve tavşan eti aşerdiğini anlatması bu inançla şaşırtıcı biçimde örtüşüyordu. Bu nedenle bugün bize son derece akıl dışı gelen tavşan doğurma iddiası, dönemin bazı eğitimli hekimlerine tamamen imkânsız görünmedi. Mary’nin anlattığı hikâye, onların zaten mümkün kabul ettiği bir düşünceye uyuyordu.

Ancak herkes aynı ölçüde ikna olmadı. Olaya daha kuşkucu yaklaşan gözlemciler, Mary’nin “doğurduğu” parçaları dikkatle incelemeye başladı. Çok geçmeden tavşan kalıntılarının yanında başka hayvanlara ait parçalar da fark ettiler.

Şüpheleri asıl güçlendiren bulgu ise tavşanlardan birinin gövdesi incelendiğinde ortaya çıktı. İncelemeyi yapanlar hayvanın bağırsaklarında saman ve tohum parçaları buldu.

Böylece Mary’nin bedeninden çıkan parçaların onun içinde oluşmadığına dair güçlü kanıtlar ortaya çıkmaya başladı. Buna rağmen olay çoktan küçük bir kasaba söylentisi olmaktan çıkmıştı. Anlatılana göre skandal öylesine büyüdü ki tavşan eti tüketimi bile belirgin biçimde azaldı.

Yetkililer sonunda Mary’yi daha sıkı bir incelemeye almaya karar verdi. 29 Kasım 1726’da onu Londra’ya götürdüler ve burada gece gündüz gözetim altında tuttular. Sonuç kısa sürede ortaya çıktı. Mary gözetim altındayken ne tavşan parçaları ne kedi bacakları ne de başka hayvan kalıntıları “doğurdu”. Yine de Mary suçunu hemen itiraf etmedi.

Mary Toft İtiraf Ettikten Sonra Ne Oldu?

Sonunda 7 Aralık 1726’da aldatmacayı itiraf etti. Hayvan parçalarının önceden bedenine yerleştirildiğini kabul etti; ancak olayın nasıl başladığı ve kimlerin bu işe karıştığı konusunda farklı zamanlarda farklı kişilerden söz etti. Bu nedenle aldatmacanın gerçek motivasyonu bugün bile tam olarak bilinmiyor. Maddi kazanç ve ün elde etme isteği olası açıklamalar arasında yer alıyor.

Mary daha sonra sahtekârlık suçlamasıyla Tothill Fields Bridewell hapishanesine gönderildi. Fakat dava yaklaşık dört ay sonra düştü ve serbest bırakılarak Godalming’e döndü.

Skandalın asıl ağır bedelini ise Mary’ye inanan doktorlar ödedi. Olay, tıp çevrelerinin güvenilirliğini tartışmaya açtı ve kısa sürede dönemin hicivcilerinin gözde konusu haline geldi.

Mary Toft serbest kaldıktan sonra Godalming’e döndü ve yaşamını büyük ölçüde gözlerden uzak sürdürdü. 1763’te öldü. Ancak 1726’da bütün İngiltere’yi meşgul eden “tavşan doğuran kadın” vakası, tıp tarihinin en sıra dışı aldatmacalarından biri olarak unutulmadı.

Yazımızın devamında ayrıca göz atmak isterseniz: Amerika’nın En Tehlikeli Kadını: Tifolu Mary Ve Trajik Hikayesi


Kaynaklar ve ileri okumalar

  • The woman who gave birth to rabbits (and other hoaxes); Yayınlanma tarihi: 31 Mart 2018; Kaynak site: BBC. Bağlantı: The woman who gave birth to rabbits (and other hoaxes);
  • Harvey, Karen. (2015). What Mary Toft Felt: Women’s Voices, Pain, Power and the Body: Fig. 1.. History Workshop Journal. 80. 33-51. 10.1093/hwj/dbv029.

Matematiksel

Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi’nin ardından Marmara Üniversitesi İngilizce Matematik Öğretmenliği bölümünden mezun oldum. Matematiksel.org’un kurucusu olarak matematik, bilim ve düşünce alanlarında içerik üretmeye devam ediyorum.