Hıçkırık, günlük hayatımızda karşılaştığımız hem komik hem de tuhaf olaylardan biridir. Bir kez hıçkırmaya başladığımızda bunu durdurmak genelde kolay olmaz. Hatta hıçkırığı durdurmak için su içmek, nefes tutmak ya da şeker emmek gibi değişik yöntemler deneriz.
Hıçkırığı geçirmenin en iyi yollarına dair fikirler insanlık tarihi kadar eskidir. Bilim İnsanları hıçkırık nedir sorusuna da bir cevap bulmuştur. Yine de bilim insanları hıçkırığın nasıl işlediğini hâlâ tam olarak çözememiştir.
Hıçkırık Nedir?
Hıçkırık, günlük hayatta karşılaştığımız hem komik hem de tuhaf olaylardan biridir. Bir kez başladığında durdurmak her zaman kolay olmaz. Bu yüzden su içmek, nefes tutmak ya da şeker emmek gibi farklı yöntemler deneriz. Peki neden hıçkırırız ve bu refleks nasıl ortaya çıkar?
Aslında tüm memeliler hıçkırır. Hıçkırık, diyafram kasının istemsiz kasılmasıyla oluşur. Diyafram, akciğerlerin hemen altında ve karın bölgesinin üstünde yer alan önemli bir solunum kasıdır. Normalde nefes alıp verirken düzenli şekilde hareket eder. Ancak bazen diyaframa bağlı sinirler uyarılır ve hıçkırık döngüsü başlar.
Örneğin baharatlı bir yiyecek yediğinizde, bu yiyecekteki bazı maddeler frenik siniri uyarır. Frenik sinir, boyundan başlayıp göğüs bölgesinden geçerek diyaframa ulaşır. Diyaframın kasılıp gevşemesinde önemli rol oynar. Bu sinir, vagus sinirine de yakındır.
Vagus siniri baştan başlayıp boğaz, gırtlak, yemek borusu, kalp, akciğer, mide ve bağırsak gibi birçok organa uzanır. Solunum, yutkunma ve kalp ritmi gibi önemli işlevlerde rol alır. Frenik sinirden gelen uyarılar vagus sinirini de etkilediğinde gırtlak aniden kapanır. Diyafram kasılır, hava akışı kısa süreliğine kesilir ve bildiğimiz “hık” sesi ortaya çıkar.
Hıçkırığın tıptaki adı “singultus”tur. Bu kelime, Latince “ağlarken nefesin kesilmesi” anlamına gelen bir sözcükten gelir. Çoğumuz için hıçkırık rahatsız edicidir ama uzun sürmez. İyi haber şu ki sıradan hıçkırığı hafifletmek için basit yöntemler vardır.
Hıçkırık Neden Tutar?
İnsan vücudu birçok refleksle çalışır. Burnumuz tahriş olunca hapşırırız. Boğazımız tahriş olunca öksürürüz. Ancak hıçkırığı bu kadar basit açıklamak mümkün değildir.
Kanada’daki Queen’s Üniversitesinden Dr. Daniel Howes’a göre hıçkırık, bir tür geğirme refleksidir. Hıçkırık sırasında diyafram kasılır, gırtlak kapanır ve mideyle yemek borusu arasındaki kas gevşer. Böylece midedeki hava dışarı çıkar.
Bu açıklama özellikle bebekler için anlamlıdır. Bebekler süt emerken aynı anda nefes alır ve bu sırada bir miktar hava yutar. Hıçkırık, bebeğin yuttuğu havayı dışarı atmasına yardım eder. Bu nedenle bebekler yetişkinlerden daha sık hıçkırır.
Hıçkırığın başka bir açıklaması daha vardır. Fetüsler anne karnında da hıçkırır. Bazı araştırmacılar bu hıçkırıkların diyaframı ve solunum kaslarını geliştirdiğini düşünüyor. Onlara göre fetüs, hıçkırık sayesinde solunum kaslarını çalıştırır ve doğumdan sonra nefes almaya hazırlanır.
Kısacası hıçkırık yetişkinlerde belirgin bir işe yaramaz. Ancak yaşamın erken dönemlerinde solunum ve beslenmeyle ilgili önemli bir görev üstlenir.
Hıçkırık ne kadar sürer?
48 saatten kısa süren hıçkırıklar genellikle endişe vermez ve çoğu zaman kendiliğinden geçer. Hıçkırık geçmediğinde insanlar nefes tutmak, soğuk su içmek veya farklı nefes teknikleri uygulamak gibi yöntemlere başvurur. Ancak bilimsel çalışmalar bu yöntemler için güçlü kanıt sunmuyor.
Doktorlar 48 saatten uzun süren hıçkırığı “inatçı hıçkırık”, iki aydan uzun süren hıçkırığı ise “dirençli hıçkırık” olarak tanımlar. Bu tür hıçkırıklar kişiyi ciddi şekilde zorlar ve başka bir sağlık sorununa işaret eder. Bu nedenle uzun süren hıçkırıklarda doktora başvurmak gerekir.
Fransa’da yapılan bir çalışmada araştırmacılar, kronik hıçkırığı olan hastaların yüzde 80’inde yemek borusu veya mideyle ilgili sorunlar buldu. Bu hastalarda en sık reflüye rastladılar.
Sonuç olarak;
Sonucunda hıçkırığın nasıl oluştuğunu büyük ölçüde biliyoruz. Diyafram, frenik sinir, vagus siniri ve gırtlak bu refleksin temel parçalarını oluşturur. Ancak neden hıçkırdığımız sorusu hâlâ tam olarak kapanmış değildir. Hıçkırık yetişkinlerde çoğu zaman gereksiz bir refleks gibi görünür. Buna karşılık bebeklerde ve fetüslerde solunumla ya da beslenmeyle ilgili bir görev üstlenmesi de düşündürücüdür.
Merak ederseniz: Sabahları Neden Daha Zayıfız? Sabah İle Akşam Arasındaki Kilo Farkı Neden Olur?
Kaynaklar ve İleri Okumalar
- Howes D. Hiccups: a new explanation for the mysterious reflex. Bioessays. 2012 Jun;34(6):451-3. doi: 10.1002/bies.201100194. Epub 2012 Feb 29. PMID: 22377831; PMCID: PMC3504071.
- The Surprising Reason Why We Hiccup ; Bağlantı: Why Do We Hiccup: The Surprising Evolutionary Purpose of Hiccups (popularmechanics.com) ; Yayınlanma tarihi: 14 Kasım 2023
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, 2015 yılından beri matematiğe karşı önyargıyı azaltmak ve bilime duyulan ilgiyi artırmak için yayın yapıyor. Matematikle başladığımız bu yolculukta, zamanla bilimin farklı alanlarına da yer vermeye başladık. Sitemizin tek geliri reklamlardan geliyor. Ancak yüksek okunurluğa sahip ve düzenli olarak güncellenen bir web sitesini yayında tutmanın maliyeti her geçen gün artıyor. Bu nedenle sitemizde reklamlara yer veriyoruz. Bize destek olmak için yazılarımızı paylaşabilir ve daha fazla kişiye ulaşmamıza yardımcı olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
