Bazı yarışlarda ikinci olmak neredeyse hiç kazanmamakla aynıdır. Birinci gelen büyük ödülü alır, geride kalanlar ise ya çok daha azıyla yetinir ya da hiçbir şey elde edemez. Böyle durumlarda insanların amacı yalnızca iyi bir iş çıkarmak değildir. Kazanabilmek için aynı hedefe yönelen herkesten daha iyi olmaları gerekir.
Ekonomistler, büyük ödülün yalnızca kazanana verildiği bu tür rekabet ortamlarını açıklamak için turnuva teorisini kullanır. Bu teori, insanların rakiplerini geçmek zorunda olduklarında nasıl davrandığını, büyük ödüllerin onları ne ölçüde motive ettiğini ve rekabetin hangi noktada iş birliğini zayıflattığını inceler.
İkinci Dünya Savaşı’nın son günlerinde Hitler’in Bavyera Alpleri’ndeki yerleşimlerine ulaşmaya çalışan Müttefik birlikler arasında yaşananlar, turnuva teorisinin tarihteki dikkat çekici örneklerinden biridir.
Turnuva Teorisi Nedir?
Birçok işte çalışanların performansını kesin ve nesnel ölçülerle değerlendirmek kolay değildir. Buna karşılık aynı işi yapan kişilerin performanslarını birbirleriyle karşılaştırmak daha kolaydır.
Bu nedenle şirketler bazen çalışanlara ürettikleri değerin tam karşılığını vermek yerine, en başarılı görünen kişiye terfi ve büyük bir maaş artışı sunar. Buradaki yüksek ücret yalnızca yeni görevin karşılığı değildir. Aynı zamanda alt kademelerdeki çalışanların ulaşmaya çalıştığı bir ödüldür. Başka bir deyişle, yöneticinin maaşı yalnızca yöneticiyi değil, onun koltuğuna geçmek isteyenleri de motive eder.
Turnuva teorisi yalnızca şirketlerdeki terfi yarışını açıklamaz. Sporcular şampiyonluk, akademisyenler kalıcı bir kadro, yazarlar ise çok satanlar listesine girmek için benzer bir rekabete girer.
Büyük ödül, yarışmacıları daha fazla çalışmaya yöneltir. Fakat aynı ödül onları birbirine karşı da harekete geçirir. Bir çalışan kendi performansını geliştirerek rakiplerini geçebilir. Bunun yanında meslektaşından bilgi saklayabilir, ona yardım etmeyi reddedebilir veya işini zorlaştırabilir. Sistem yalnızca kimin kazandığına baktığında çalışanlar bu davranışları da başarıya giden bir yol olarak görmeye başlar.
Böyle bir yarışta herkes yalnızca kendi başarısına odaklanmaz. Rakibin geride kalması da sonucu doğrudan etkiler. Bu rekabetin dikkat çekici örneklerinden biri, İkinci Dünya Savaşı’nın son günlerinde gerçekleşti. Savaş boyunca aynı tarafta bulunan iki Amerikan birliği ile bir Fransız birliği, Hitler’in dağdaki yerleşimlerine ilk ulaşan taraf olmak için birbirleriyle yarıştı.
Turnuva Teorisi İle Hitler’in Kartal Yuvasının İlgisi Nedir?
Hitler, Berchtesgaden yakınlarındaki Berghof adlı dağ evinde uzun süreler geçiriyordu. Burada yabancı devlet adamlarını ağırlıyor, toplantılar düzenliyor ve yönetimle ilgili kararlar alıyordu. Yakındaki Kehlstein Dağı’nın zirvesine yakın bir noktada ise Kartal Yuvası bulunuyordu. Berghof, Hitler’in sık sık kullandığı asıl konutuydu. Kartal Yuvası ise dağın daha yüksek bir noktasında yer alan ayrı bir yapıydı.
Hitler, iktidara geldikten sonra Bavyera Alpleri’nde uzun süreler geçirmeyi seviyordu. Küçük bir maden kasabası olan Berchtesgaden, zamanla üst düzey yöneticilerin evlerinin, askerî tesislerin ve bunlara hizmet veren yapıların bulunduğu geniş bir yerleşim alanına dönüştü.
Savaşın son günlerinde Müttefikler, üst düzey Alman yöneticilerin Bavyera Alpleri’nde son bir savunma hattı kurabileceğini düşünüyordu. Bu nedenle Berchtesgaden ve çevresini ele geçirmek askerî açıdan önem taşıyordu.
1945 baharında Berchtesgaden’e yaklaşan iki Amerikan birliği ile bir Fransız birliği, Hitler’in dağdaki yerleşimlerine ilk ulaşan taraf olmak istiyordu. Ancak birlikleri harekete geçiren stratejik üstünlükten çok prestijdi. Hitler’in dağ evini ve Kartal Yuvası’nı ele geçiren birlik, savaşın en sembolik zaferlerinden birine imza atmış olacaktı.
Amerikan birliklerinden biri, Avusturya’daki Salzburg’u ele geçirdikten sonra Berchtesgaden’e giden iki önemli köprünün kontrolünü aldı. Komutanlar buradan kasabaya ilerlemek için izin istedi. Ancak Müttefik komutanlığı bölgeyi daha önce diğer Amerikan birliği ile Fransızlara ayırmıştı. Bu nedenle ilerleme talebini reddetti.
İki gün bekleyen komutanlar sonunda emri görmezden geldi. Askerlerini Berchtesgaden’e gönderirken kontrol ettikleri köprüleri diğer Müttefik birliklere kapattılar. Böylece Amerikalı ve Fransız rakiplerinin kendilerine yetişmesini önlediler.
Askerler kısa bir çatışmanın ardından Berchtesgaden’e ulaştı ve ardından Hitler’in Berghof adlı dağ evini ele geçirdi. Ancak bundan sonra diğer Müttefik birliklerin ilerlemesine izin verdiler.
Sonuç Olarak;
Rekabet kasabanın ele geçirilmesiyle sona ermedi. Bölgeyi Fransız ve Amerikan işgal alanlarına ayırdıklarında, Hitler’in Berghof adlı dağ evi Fransızların denetiminde kaldı. Amerikalılar buraya kendi bayraklarını dikmek istedi, ancak Fransızlar geçişlerine izin vermedi. Taraflar sonunda ortak bir bayrak töreni düzenledi. Dağın daha yüksek bir noktasındaki Kartal Yuvası’na ilk kimin ulaştığı ise kesinleşmedi.
Kartal Yuvası yarışı, büyük ödüllerin insanları yalnızca daha çok çaba göstermeye değil, rakiplerinin önünü kesmeye de yöneltebileceğini gösterir. Yıllarca aynı tarafta savaşan birlikler, kazanacakları prestij uğruna iş birliğini bıraktı ve birbirlerini engellemeye başladı. Turnuva teorisinin temel sorunu da budur.
Ayrıca bu yazımız da ilginizi çekecektir: İstatistikçiler 2. Dünya Savaşında Alman Tank Sayısını Nasıl Hesapladı?
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Tournament theory: Why Allied forces competed to capture Hitler’s Eagle’s Nest. yayınlanma tarihi. 28 Eylül 2021; Bağlantı: https://bigthink.com/the-present/tournament-theory/
- Connelly, Brian & Tihanyi, Laszlo & Crook, T. & Gangloff, K.. (2013). Tournament Theory: Thirty Years of Contests and Competitions. Journal of Management. 40. 16-47. 10.1177/0149206313498902.
- Eriksson, Tor. (1999). Executive Compensation and Tournament Theory: Empirical Tests on Danish Data. Journal of Labor Economics. 17. 262-80. 10.1086/209920.
Matematiksel
