Uluslararası Matematikçiler Kongresi (International Congress of Mathematicians, ICM), matematik alanındaki en geniş katılımlı toplantıdır. Her dört yılda bir dünyanın farklı şehirlerinde düzenlenir. Fields Madalyası, Nevanlinna Ödülü, Gauss Ödülü ve Chern Madalyası, kongrenin açılış törenlerinde sahiplerini bulur.
ICM’lerin kökeni 19. yüzyılın sonlarına uzanır. Bu dönem, ulaşım ve iletişim olanaklarının geliştiği ve Avrupa’nın büyük bölümünde görece bir barış ortamının hâkim olduğu bir zaman dilimiydi. Bu koşullar, uluslararası bilimsel etkinliklerin artmasına zemin hazırlamıştır.
1893’te Chicago’da, çoğu zaman “sıfırıncı ICM” olarak anılan küçük bir toplantı gerçekleştirildi. Ancak ilk gerçek uluslararası kongreyi 1897’de Zürih’te düzenlediler. Bu toplantıya 16 ülkeden yaklaşık 240 kişi geldi. Günümüzle karşılaştırıldığında küçük kalsa da katılımcılar toplantıyı başarılı buldu ve kongrelerin devam etmesine karar verdi.
1897’deki kongrenin ardından, 1900 yılında Paris’te ikinci kongreyi düzenlediler. Bu toplantı, yeni yüzyılı kutlayan geniş kapsamlı etkinliklerin bir parçasıydı. Kongrenin en dikkat çekici anlarından birini Alman matematikçi David Hilbert’in verdiği ders oluşturdu.
Hilbert, matematikçilerin gelecekte çözmesi gerektiğini düşündüğü problemleri sıraladı. Bu problemler, 20. yüzyıl matematiğinin yönünü belirledi; günümüzde ise yalnızca üçü tamamen çözülememiştir.
Paris’ten sonra kongreleri dört yılda bir düzenleme geleneğini benimsediler. 1904’te Heidelberg’de düzenlenen kongrede siyasi gerilimler daha belirgin hâle geldi. Paris’te çok sayıda Alman matematikçi yer alırken, Heidelberg’de Fransız katılımcı sayısı düşük kaldı. Bunun nedeni, 1870–71 Fransız-Prusya Savaşı’nın etkilerinin sürmesiydi. Buna rağmen kongre, yaklaşık 400 katılımcıyla o zamana kadarki en kalabalık toplantı oldu.
Sonraki kongreleri 1908’de Roma’da ve 1912’de Cambridge’de düzenlediler. Cambridge’de bir sonraki kongreyi Stockholm’de yapmaya karar verdiler; ancak Avrupa’daki savaş nedeniyle 1916’da kongreyi gerçekleştiremediler.
Savaş Dönemi ve Uluslararası Matematikçiler Kongresi
Birinci Dünya Savaşı’nın ardından Batı Avrupa’daki matematikçiler, uluslararası iş birliğini yeniden kurmak amacıyla Uluslararası Matematik Birliği’ni (IMU) kurdu.
1920’de kongreyi yeniden düzenlemek istediler, ancak Stockholm yerine Strasbourg’u seçtiler. Savaşın etkisiyle Almanya ve müttefiklerinden matematikçilerin katılımına izin vermediler. Bu dışlama, zamanla IMU’nun temel ilkelerinden biri hâline geldi.
Alman matematikçilerin dışlanması 1924 Toronto Kongresi’nde de sürdü. Başlangıçta kongreyi New York’ta yapmayı planladılar; ancak Amerikan Matematik Derneği (AMS), IMU’yu yasağı kaldırmaya ikna edemeyince desteğini çekti. Bunun üzerine J. C. Fields kongreyi Toronto Üniversitesi’nde düzenleyerek etkinliğin gerçekleşmesini sağladı. 1928’de ise IMU üzerindeki baskı arttı ve Bologna’daki kongreye Alman matematikçileri kabul ettiler. Bu süreçten sonra ICM’ler giderek IMU’dan bağımsızlaştı.
Organizasyon komitesi, ilişkileri onarmak için 1932’de kongreyi tarafsız bir şehir olan Zürih’te düzenledi. Aynı yaklaşımla 1936 kongresini Oslo’da yaptılar. Bu kongrede ilk Fields Madalyaları Lars Ahlfors ve Jesse Douglas’a verildi.
Oslo’daki ICM, başından itibaren farklı siyasi amaçların bir araya geldiği bir ortam oluşturdu. Norveçli ev sahipleri bu fırsatı İskandinav matematiğini tanıtmak için kullandı. Avrupa’daki siyasi durum da kongreyi etkiledi: Almanya, İtalya ve SSCB’den delegasyonlar beklediler. Ancak yalnızca Almanya’dan gelenler katıldı.
Alman delegasyonu, kendi matematik anlayışlarını öne çıkarmayı amaçladı. Fransız ve Alman matematikçiler arasındaki rekabet burada da sürdü; iki taraf, Norveçli matematikçiler Abel ve Lie üzerinde sembolik bir sahiplenme yarışı yürüttü.
Sovyet delegasyonu ise kongrede yer almadı. Rus matematikçiler ICM’lere katılım konusunda dalgalı bir seyir izledi; 1917 Devrimi ve iç savaşın ardından 1920’lerde katılım azaldı, sonrasında yeniden artmaya başladı. Ancak uluslararası tanınma sorunları ve özellikle Stalin döneminde artan devlet kontrolü, bu katılımı sınırladı. Nitekim 1928’de yaklaşık kırk Sovyet matematikçi kongreye katılırken, 1932’de bu sayı üçe düştü.
1936 Oslo Kongresi için yaklaşık on bir Sovyet delege beklediler; ancak hiçbiri gelmedi. Sovyet yönetimi, bilim insanlarının yurtdışı bağlantılarına şüpheyle yaklaştığı için tüm delegelerin seyahatine izin vermedi.
Günümüzde Uluslararası Matematikçiler Kongresi
Sovyet katılımı, Stalin’in 1953’teki ölümünden sonra giderek arttı. 1966’da Moskova’da düzenlenen kongre, ülkenin uluslararası matematikte yeniden aktif rol aldığını gösterdi. Kongreye katılan yaklaşık 4.300 kişinin büyük kısmı yurtdışından geldi.
Soğuk Savaş yıllarında siyasi gerilimler kongreleri etkilemeye devam etti. 1970’te Fields Madalyası kazanan Sovyet matematikçi S. P. Novikov’un ödülünü almak için yurtdışına çıkmasına izin verilmedi. 1982’de Varşova’da planlanan kongre, sıkıyönetim nedeniyle ertelendi. 1986’daki Berkeley kongresine de bazı Sovyet matematikçilerin katılmasına izin verilmedi.
Genel olarak Uluslararası Matematikçiler Kongresi, 20. yüzyıl matematiğinin gelişimini ve bu gelişimin dünya siyasetiyle nasıl etkileştiğini anlamak için önemli bir kaynak sunar.
Soğuk Savaş’ın ardından kongreler Avrupa ve Kuzey Amerika dışına da taşındı. Tokyo (1990), Pekin (2002), Haydarabad (2010), Seul (2014) ve Rio de Janeiro (2018) bu genişlemenin öne çıkan örnekleridir. 2018’de Rio de Janeiro’da düzenlenen kongre, Güney Yarımküre’de gerçekleştirilen ilk ICM oldu.
2022’de kongreyi St. Petersburg’da düzenlemeyi planladılar; ancak organizasyonu çevrim içi olarak gerçekleştirdiler. Bir sonraki Uluslararası Matematikçiler Kongresi’nin 23–30 Temmuz 2026 tarihleri arasında Amerika Birleşik Devletleri’nin Philadelphia kentinde düzenlenmesi planlanmaktadır
Kaynaklar ve ileri okumalar: Christopher Hollings; Maths and politics; Bağlantı: https://plus.maths.org/
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
