ZİHİN AÇAN YAZILAR

Kölelik, Kadın Hakları ve Grimké Kardeşler

Bu yazımı manevi kızlarım Berfin ve Buket’e ithaf ediyorum.

Köleliğin kaldırılmasına yönelik duruşları, kadın haklarına yönelik çağrıları ile kamusal alanda aktif rol alarak tarihin en önemli kadın figürlerinden olan Grimké kardeşlerin öyküsü bana göre hem tarihsel hem de felsefi yönden incelenmelidir.

Kişisel Yaşantıları

Sarah

Sarah, 26 Kasım 1792’de ABD’nin Güney Carolina eyaletine bağlı Charleston şehrinde kölelerin yoğun olarak çalıştırıldığı bir evde John ve Mary’nin çocukları olarak dünyaya gelir. Babaları Güney Carolina Yüksek Mahkemesi’nin baş yargıcıdır. 14 kardeşli Sarah ailenin 6. çocuğudur. Ailesi erkek çocuklarına iyi bir eğitim alma hakkı tanır fakat kız çocuklarına aynı imkanı tanımaz.

Avukat olmayı ve babasının izinden gitmeyi ister fakat babası bunu reddeder. Babası O’na “Eğer erkek olsaydın bu ülkenin en büyük hukukçusu olmanı sağlardım.” der. Yine de Sarah pes etmez ve kendini geliştirmek için erkek kardeşlerinin eğitim materyallerinden faydalanır. Hatta köle bir kıza okuma yazma öğrettiği için babası ile sorun yaşar.

Angelina doğduğunda Sarah 13 yaşındadır ve kardeşinin vaftiz annesi olmak ister, babası bu isteğini geri çevirmez. 26 yaşındayken babasını tedavi görmesi için Philadelphia’ya götürür ve orada Quaker hareketine (kölelik başta olmak üzere pek çok yaygın Hristiyan inancına karşı çıkan bir mezhep) katılır. Babasını üç yıl sonra Charleston’da kaybeder. Quaker hareketine katılmak üzere 1827 yılında Philadelphia’ya geri döner.

Angelina

Angelina, 20 Şubat 1805 tarihinde evin en küçük çocuğu olarak doğar. 1829 yılında ablası Sarah’ın yanına gider. Kölelik karşıtı Theodore Weld ile 1838 yılında evlenir. Quaker hareketine tam inanç sağlamasına rağmen Angelina 1839, 1841 ve 1844 yıllarında doğan üç çocuğuna annelik yapmak ve eş olarak vazifelerini yerine getirmek için sosyal alanda ablası kadar aktif hareket edemez.

Bir süre sonra Sarah da kardeşinin yanına taşınır ve Quaker hareketinin pasif direnişçisi olurlar. Zorlu ekonomik koşullar aktivist yaşamlarını sürdürmeleri önündeki en büyük engeldir. Yoksulluk ile mücadele eden kardeşler geçimlerini sağlamak için öğretmenlik yaparlar. Yine de bu süre boyunca yerel gazetelere kölelik ve kadın hakları konusunda yazı dizisi hazırlarlar. Köleliğin kaldırılması ve kadın haklarının ilerlemesi konusunda topluma öncü olmak için savaşırlar. Sarah 1873, Angelina ise 1879 yılında hayata gözlerini yumar.

Kölelik ve Sömürgeciliğe Karşı Grimké Kardeşler

Grimké kardeşler güçlü duruşları ve inançları sayesinde köleleştirilen insanların sömürülmesine karşı çıkarak bu alanda dünya tarihinin ilk kadın aktivistlerinden biri olurlar.

Onların liderliği konusunda çarpıcı olan şey, yaşadıkları zamanın toplumsal ve dinsel kısıtlamalarının ötesine geçmiş olmalarıdır. Dönemlerinin siyasetçileri ve kendi aile fertleri dahil din adamlarının argümanlarını reddederler.

Bu alanda halka açık konuşmalar yaparak ABD’nin öncü kadınlarından olurlar. Angelina 1836 yılında “An Appeal to the Christian Women of the South – Güneydeki Hıristiyan Kadınlara İtiraz” adlı makalesini yazar. Yazısında beyaz güneyli kadınları köleliğe karşı çıkmaya çağırır:

“Size, arkadaşlarıma, anne olarak hitap ediyorum; Çocuklarınızı köleleştirmeye istekli misiniz? Böyle bir soruya korku ve öfke ile bakıyorsunuz. Ama neden kölelik yanlış mı? Eğer sıkça söylendiği gibi, köleler, kendilerini ve ailelerini sağlama aldıkları için umutlu ve efendilerinden daha mutlularsa neden çocuklarınızı, kendileri için sıkıntı yaşamasınlar diye köleleştirmiyorsunuz? Bu altın eylem kuralı, kendinize uygulansın istemiyorsunuz! … Kendinizi İlahi kurallardan başka biriyle deneyin: “Komşunuzu kendiniz gibi seveceksiniz”.

Mesih’in örneğine de bakalım, bir an için köle sahibi olan uysal, alçakgönüllü ve merhametli Kurtarıcıyı hayal edebiliyor musunuz? Bu düşüncede bir yanlış olduğunu görmüyor musunuz? Ama kölelik günah değilse neden? … Yasaları yapmadığınızı biliyorum, ama aynı zamanda sizin yapanların eşleri, anneleri, kız kardeşleri ve kızları olduğunuzu da biliyorum; eğer gerçekten köleliği devirmek için hiçbir şey yapamayacağınızı varsayıyorsanız, büyük ölçüde yanılıyorsunuz. ”

Yazının kopyaları Grimké kardeşlerinin memleketi Charleston’a ulaştığında, posta müdürü tarafından açıkça yakılır ve kızlarının tekrar Charleston’u ziyaret etmesinin önleneceği konusunda Anne Grimké uyarılır.

1836 yılının Kasım ayında Amerikan Kölelik Karşıtı Sözleşmesinin çalıştayına kadın olarak katılan yalnızca onlardır. Yaptıkları analize göre ırkçılık ve önyargılar, köleliği meşrulaştıran ana sebeplerdendir. Çalıştaydan sonra aktif olarak kamusal alanlarda kölelik düzeninin kaldırılması konusunda konuşmalar yaparlar. Kadınlar tarafından hazırlanan New York Kölelik Karşıtı Sözleşmesi’nin düzenlenmesine yardımcı olurlar.

1837’de Kuzey şehirlerini gezmeye başlarlar ve geniş kitlelerle görüşmeler yaparlar. Çalışmaları çok başarılı olur. Pek çok dernekle kölelik karşıtı dilekçeler oluşturarak binlerce imza toplarlar. Hatta Massachusetts Eyalet Yasama Meclisine hitap eden ilk kadınlar onlardır ve köleliği sona erdirmek isteyen 20.000 kadının imzaladığı bu dilekçeyi meclise sunarlar.

Bununla birlikte, ziyaret ettikleri her şehirde, karma (erkek ve kadın) bir izleyici kitlesi vardır ve kadın olmaları sebebiyle köleliğin kaldırılmasını savunan sempatizanlar arasında bile bu durum karmaşa yaratır. 1837’nin ortalarında, Angelina ve Sarah konuşma turundayken, birçok dini lider kadınların kamusal alanlarda konuşmasını reddeden açıklamalar yapar.

Kadın Hakları ve Grimké Kardeşler

Kardeşlerin kamusal alanda konuşma yapması ve siyasi alana katılımı, toplumun önünde konuşmak için kadının yeri olduğuna inanmayan dini liderlerin ve gelenekçilerin kınamasına neden olur.

Bu sebeple Grimké kardeşler mücadelelerini siyahilerin ve kadınların sesi olmak üzere sürdürürler. Kadın olarak kamusal alanda konuşma yapmalarından rahatsızlık duyan maalesef ki sadece dini lider ve erkekler değildir.

Angelina’nın bir zamanlar birlikte çalışmayı umduğu Catherine Beecher, özellikle Angelina Grimké’ye hitaben, bu konuya ait yaklaşımlarının bir eleştirisini yayınlar. Makalesinde Beecher, kölelikten hemen kurtuluş yerine kademeli geçişi savunur ve ayrıca kadınları toplumdaki birincil rollerini hatırlamaya çağırır.

Angelina 1837 yılının yazında Catherine Beecher’e mektuplar yayınlayarak, kölelerin derhal kurtulması gerektiğini söyler, kadınların toplumlarına vatandaş olarak katılma hakları ve sorumlulukları olduğunu savunur.

Aynı dönemde Sarah da “Cinsiyet Eşitliği Üzerine Mektuplar” yazmaya başlar. Kadın hakları ve köleliğe verdikleri mücadeleler döneminde pek çok kadına ilham kaynağı olur ve aktif olarak katılamasalar bile 1850 yılında Kadın Hakları Sözleşmesinin Merkez Komitesi üyeliğini seçilirler.

Grimké kardeşler gelecekteki kadın hakları sözleşmesine ve kadın hareketine, çoğunlukla mektuplar ve diğer yazılar aracılığıyla katılmaya devam ederler. 1870’e kadar her ikisi de Massachusetts Kadın Suffrage Derneği başkan yardımcısıdır ve yerel bir seçimde sembolik olarak oy kullanırlar.

Oysaki kölelik karşıtı liderler Quaker John Whittier ve Theodore Weld bile onlara kadın haklarından konuşmaları yerine kölelik karşıtı konuşmalarına devam etmeleri gerektiğini söylerler. Grimké kardeşler ise kadınlara; eğitim hakkı, -tam- insan hakları, ekonomik bağımsızlık ve bir kadının ne zaman anne olacağına karar vermesi gibi haklara sahip olması konusunda çağrıda bulunurlar.

Felsefi Yönlerine Bir Bakış

Eğitim hayatlarının kısıtlanmasına rağmen Sarah, aydınlanma düşünürlerinden Locke, Jefferson ve diğerlerini yorumlayarak söylemlerinde ve yazılarında kullanır.

“An Epistle to the Clergy of the Southern States (1836)” adlı makalesinde kölelik düzeninin var olmasının İncil’e karşı gelmek olduğunu anlatır. O, insanların hayvanları ‘araç’ olarak kullandıklarını belirtir; ama aynı zamanda kölelerin de araç gibi efendilerine hizmet ettiklerini söyler.

Bu durumun insanların köle insanları ‘şey’ gibi kullanmalarına sebebiyet verdiğini belirtir. Kölelerin de ‘insan’ olduklarını, insana ait devredilemez haklara sahip olduklarını ve bu sistemin devam etmesinin Tanrı’nın buyruğuna karşı gelmek olduğunu belirterek Kantçı bir anlayışa yönelir.

Angelina ise Beecher’e verdiği yanıtlarda Rousseau tarafından da öngörülen erkek hegomanyasının var oluş sebeplerini ahlaki yönden parçalar ve tıpkı köle haklarını savunmak gibi kadınların da haklarını savunmanın ahlaki yasalardan doğan zorunluluk olduğunu belirtir.

Dolayısıyla O’na göre “ bir erkek tarafından yapılan bir davranış ahlak kuralları gereği doğruysa kadın tarafından da aynı davranışın gösterilmesinin yanlış bir tarafı olmamalıdır.” Angelina, insan haklarından başka bir hak tanımadığını belirtir.

Dini otoriteler tarafından sürekli baskı altına alınan ve dinsizlikle suçlanan Grimké kardeşler söylemlerinde hep İncil’den örnekler verirler. Onlara göre İncil’de yer alan “Kocana tabi olacaksın, seni o yönetecek.” cümlesi yanlış tercüme edilmiştir. Irk baskısını kadın baskısına bağlayan ilk aktivistler de onlardır. Kölelerin ve kadınların baskı altında tutulmasının eğitim eksikliğinden kaynaklandığını savunurlar.

Bitirirken;

Onların bu alandaki tutkulu direnişleri pek çok kadın aktivistin yolunu açarak günümüze kadar ışık tutar. Sarah Grimke’ nin sözleriyle bitirelim: “Kadın, erkeğe eşit olarak görülmek yerine, mutsuzluğunun ölçüsünü doldurmak amacıyla, sadece bir armağan olarak, yani erkeğin aşağısı olarak görüldü. Oysaki kadın da onun gibi Tanrı’nın imgesi olarak yaratıldı, şan ve şerefle taçlandırıldı…”

Kaynakça:

Grimke Sisters. (Erişim Tarihi: 24.11.2019)

https://www.nps.gov/wori/learn/historyculture/grimke-sisters.htm

Grimké sisters. (Erişim Tarihi: 14.11.2019)

https://www.britannica.com/biography/Grimke-sisters

KUVEYKIRLAR. (Erişim Tarihi: 12.09.2019)

http://www.dunyadinleri.com/kuveykir.html

People & Ideas: Angelina and Sarah Grimké. (Erişim Tarihi: 14.09.2019)

https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/godinamerica/people/angelina-grimke.html

Sarah Grimké (1792—1873) and Angelina Grimké Weld (1805—1879).

(Erişim Tarihi: 12.09.2019)

https://www.iep.utm.edu/grimke/

Sarah and Angelina Grimké. (Erişim Tarihi: 14.09.2019)

https://www.newworldencyclopedia.org/entry/Sarah_and_Angelina_Grimk%C3%A9

Paylaşmak Güzeldir

Olgun Duran

Ömür boyu öğrencilik felsefesini benimsemiş amatör tiyatro oyuncusu, TEGV'de gönüllü aktivist; kitaplarından, doğaya hayranlığından, yeni yerleri görmekten, gittiği yerlerin kültürünü keşfetmekten ve bunların uğruna çabalamaktan vazgeç(e)meyen kişi...  

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı