Tarih

İnsanlık Tarihini Değiştiren Ve Geleceğe Yön Veren 11 İcat

İnsanlık günümüzde geldiği noktaya kolay gelmedi elbette. Öncü icatlardan cesur bilimsel ve tıbbi ilerlemelere kadar, insanlık tarihinin akışını değiştiren 11 yenilik hakkında daha fazla bilgi edinelim.

Matbaa

Johannes Gutenberg’in matbaa ile ilgili ilk çalışmalarının görselleştirmesi. Fine Art Images/Heritage Image/age fotostock. Kaynak: https://www.britannica.com/

Henüz internetin hayatımızda olmadığı dönemde bilginin yayılması Johannes Gutenberg’in matbaalarında basılan kitaplar aracılığıyla oluyordu. Matbaa hızla bilgilerin dağılmasını ve iletilmesini mümkün hale getirerek, hatta dilin kendisini de değiştirerek bilimsel ve siyasal devrimlere kadar bugün halâ ortaya çıkmayı sürdüren değişiklikler getirmiştir. ilk kez tek tek harflerle baskı denemelerini 1430 yılında Lourens Janszoon Coster’in yaptığı sanılmaktadır.
Nihayet 1450’de Johannes Gutenberg, ortağı Fust ile birlikte Almanya’nın Mainz şehrinde metal harflerle basım tekniğini bulmuş ve uygulamıştır. Kitapların kopyalanmasındaki bu montaj yöntemi ile tek bir baskı makinesinde günde 3600 sayfa kitap basılabilmeye başlanmıştır.

1500 yılına gelindiğinde Avrupa’da 1000’den fazla Gutenberg baskı makinesi faaliyet gösteriyordu. 1600’e gelindiğinde de 200 milyondan fazla yeni kitap basılmıştı. Matbaa sadece alt sınıflar için kitapları erişilebilir hale getirmekle kalmadı. Aynı zamanda Aydınlanma Çağı’nın yükselmesine yardımcı oldu ve yeni, çoğu zaman tartışmalı fikirlerin yayılmasını kolaylaştırdı. Matbaa, devrimlerin, dini ayaklanmaların ve bilimsel düşüncenin yayılmasında etkisini bize defalarca kanıtladı.

Pusula

Kaynak: Pixabay

Pusulalar günümüzde pek rağbet görmese de pusulanın keşfi kaşiflere okyanuslarını aşmak için güvenilir bir yöntem sunarken, Avrupa’nın Sanayi Devrimi ile zenginlik ve güç kazanmasına öncülük etti. Daha da önemlisi, pusula daha önce izole edilmiş dünya kültürleri arasında etkileşimlere olanak sağladı. Manyetik pusula, dünyanın manyetik alanının doğrultusunu gözlemlemekte kullanılan, kerteriz alıp mevki bulmaya yardım eden mıknatıslaşmış bir iğnedir. Manyetik olmayan bir maddeden yapılmış bir kutu içinde bulunur. Pusula 12. yüzyılda muhtemelen Çinli ve Avrupalı denizciler tarafından ayrı ayrı keşfedilmiştir. Bir başka teoriye göre ise önce Çinliler tarafından keşfedilip, Araplar vasıtasıyla Avrupa medeniyetine ulaşmıştır. 14. yüzyıldan sonra da coğrafi yeri belirleme yöntemi olarak kullanılmaya başlanmıştır.

Kağıt Para

Tarihi değiştiren icatların en başında belki de para gelmelidir. Para, erken toplumların gelişmesine ve kapsamlı uygarlıklar geliştirmelerine imkân sağladı. Toplumlar karmaşıklaştıkça, mal edinmek için bir örnek bir değişim aracına ihtiyaç duyuldu. Para bu rolü oynamak için yaratılıp sürü hayvanlarından değerli madenlere ve nihayet madeni kâğıt paralara doğru bir evrim geçirdi. Kâğıt paranın keşfi yeni ve cesur bir çağ başlattı. Bu paranın kendine özgü bir değeri olmamasına rağmen mal ve hizmet satın alabildiği bir dünyaydı. Dünyanın bilinen en eski para örnekleri, Anadolu topraklarında MÖ 7. yüzyıldan kalmadır. Aynı zamanda gerçek anlamda tarihte paranın ilk örnekleri olan bu kalıntılar, Türkiye’nin batısında bulunan, Lidyalıların yaşamış oldukları topraklarda bulundu.

Kağıt para birimi Çin’de 9. yüzyılda yaygın olarak kullanılıyordu, ancak 1600’lerin sonlarına kadar Avrupa’da bilinmiyordu. Avrupa’da ilk kâğıt paranın basılması 1661 yılında Stockholm’de olmuştur. Birkaç yıl sonra Birleşik Krallık Yani İngiltere’de de kâğıt paralar kullanılmaya başlandı. Amerika kıtasında yer alan ülkelerde ise ilk kâğıt banknotlar, 18. yüzyıl civarında ortaya çıktı. Kağıt para kredi kartlarının ve elektronik bankacılığın doğuşuna yol açan yeni bir parasal sistemin ilk adımıydı.

Çelik

İlk insan toplulukları taş, bronz ve demiri yoğun bir şekilde kullanırken, Sanayi Devrimi’ni ateşleyen ve modern şehirler inşa eden çelikti. Çeliğin gelişiminin 4000 yıl önce, yani Demir Çağı ‘nın başlangıcı ile birlikte başladığı kabul edilebilir. Daha önceleri en çok kullanılan metal olan bronzdan daha sert ve güçlü olduğunun kanıtlanmasıyla, demir silah ve aletlerde bronzun yerini almaya başlamıştı. 19.yüzyıla geldiğimizde çeliğin yapısal bir metal olduğu hala kanıtlanmamıştı ve ürünün üretimi yavaş ve maliyetliydi. 1856 yılında Henry Bessemer‘in karbon içeriğini azaltmak için erimiş demire oksijen katmak gibi verimli bir yol bulması ile durum değişti. Çelik daha sonra gezegendeki en büyük endüstrilerden biri haline geldi. Köprülerden demiryollarına, gökdelenlerden motorlara kadar her şeyin yaratılmasında kullanıldı.

Elektrik

Bize yapay ışığın önemini hatırlatmak için tek gereken kısa bir elektrik kesintisidir. Tarihte elektrikle ilgilendiği bilinen en eski araştırmacı Thales’tir. Elektriğin ne olduğunu anlamamız Luigi Galvani, Alessandro Volta, Michael Faraday, André-Marie Ampère ve Georg Simon Ohm’ un da aralarında bulunduğu bazı bilim insanlarının katkılarıyla olmuştur. 1800’lerin başında Humphry Davy tarafından icat edilen havadaki karbon elektrotları arasındaki bir arkdan oluşan karbon ark ışığı, ilk pratik elektrik ışığıydı. Devamında Nikola Tesla, Thomas Edison, George Westinghouse, Warren de la Rue, Joseph Wilson Swan gibi mucitlerin ve girişimcilerin çabalarıyla elektrik ev aydınlatmalarından sokak lambalarına, el fenerlerinden araç farlarına kadar her şeyde kullanılmaya başlandı.

Atın Evcilleştirilmesi

Yaklaşık 5500 yıl önce evcilleştirilmesinden bu yana atlar, insanlığın gelişime büyük katkı sağlamışlardır. İnsanların uzak mesafelere seyahat etmelerini, yüklerini kolayca taşıyabilmelerini, farklı kültürlerle fikir ve teknoloji takası ve alışveriş yapmalarını sağladılar. Belki de hepsinden daha etkili olan ise atların savaşın doğasını değiştirmesi oldu. Süvari kullanımında ustalaşan toplumlar savaşta genelde üstünlük sağlayan taraf oldular.

Transistörler

Bell Laboratuvarlarında John Bardeen, Walter Brattain ve William Shockley tarafından 1947’de icat edilen ilk çalışan transistörün bir kopyası

Yeterince takdir edilmeseler de neredeyse her modern elektronik cihazda karşımıza çıkan transistörlerin insanlık tarihine katkısı büyüktür. İlk olarak 1947 yılında Bell Laboratuvarları tarafından geliştirilen bu küçük yarı iletken cihazlar, devre kartlarında akımın miktarını ve akışını hassas bir şekilde kontrol etmeyi sağlar. Başlangıçta radyolarda kullanılan transistörler o zamandan beri televizyonlar, cep telefonları ve bilgisayarlar da dahil olmak üzere sayısız elektronik cihazda devrenin temel bir elemanı haline geldi. Entegre devrelerdeki transistörlerin miktarı neredeyse her iki yılda bir iki katına çıkar. Bu nedenle teknolojiye olan kayda değer etkilerinin sürekli artacağı öngörülmektedir.

Büyüteç

İngiliz şair John Milton’un, İtalyan gökbilimci Galileo Galilei’yi ziyaretinin tasviri

Tarihi değiştiren icatlardan bir tanesi de büyüteçlerdir. Büyüteçler size kayda değer bir buluş gibi görünmeyebilir ancak kullanımları, insanlığın uzak yıldızlardan ve galaksilerden canlı hücrelerin en ufak işleyişine kadar her şeye bir bakış sağladı.

“Mikroskop insana önemini gösterdi; teleskop da önemsizliğini…”

Manly P. Hall

Lensler ilk olarak 13. yüzyılda görme sorunu olanlara yardımcı olmak için kullanılmaya başlandı. İlk mikroskoplar ve teleskoplar 16. yüzyılın sonları ve 17. yüzyılın başlarında ortaya çıktı. Robert Hook ve Anton van Leeuwenhoek gibi bilim insanları hücreleri ve diğer parçacıkları gözlemlemek için mikroskop kullanırken, Galileo Galilei ve Johannes Kepler ise teleskopu Dünya’nın evrendeki yerini belirlemek için kullandılar. Bu kullanımlar, elektron mikroskobu ve Hubble Uzay Teleskobu gibi çığır açıcı cihazların geliştirilmesinde ilk adımlardır. Büyüteç lensleri o zamandan beri astronomi, biyoloji, arkeoloji, optometri ve cerrahi gibi birçok alanda yeni buluşların yapılmasının önünü açtı.

Telgraf

Telgrafın mucidi Samuel Morse 

Telgraf radyo, telefon ve e-postayı içeren uzun bir iletişim silsilesinin başlangıcıdır. 18. ve 19. yüzyıllarda çeşitli mucitler tarafından geliştirilen telgraf sistemi, iletişim kabloları boyunca elektrik akışını aralıklı olarak durdurarak mesajları iletmek için Samuel Morse’un ünlü Morse kodunu kullanır. Telgraf hatları 1850’ler boyunca çoğaldı ve 1902’de deniz aşırı ülkelere döşenen kablolar ile hemen hemen tüm dünyayı sardı. Uzak mesafelere hızla mesaj gönderme yeteneği, hükümet, ticaret, bankacılık, endüstri, savaş ve haber medyası üzerinde silinmez bir etki yarattı ve bilgi çağının temelini oluşturdu.

Antibiyotikler

1928’de penisilini keşfeden Profesör Alexander Fleming

Tıp alanında ileri doğru atılan dev bir adım olan antibiyotikler, zararlı bakterileri öldürerek ve büyümesini önleyerek milyonlarca kişinin hayatını kurtardı. Louis Pasteur ve Joseph Lister gibi bilim adamları bakterileri ilk tanıyan ve onlarla savaşmaya çalışan kişilerdi, ancak 1928’de yanlışlıkla penisilin olarak bilinen bakteri önleyici küfü keşfettiğinde antibiyotiklerde ilk sıçramayı yapan Alexander Fleming’di. Antibiyotiklerin etkileri savaş alanlarında daha belirgin şekilde anlaşıldı: Bakteriyel zatürreye yakalanan askerlerin yaklaşık %20’si I. Dünya Savaşı’nda ölürken, 2. Dünya Savaşı sırasında antibiyotik kullanımı ile ölüm oranı %1’e düştü. Penisilin, vankomisin, sefalosporin ve streptomisin gibi antibiyotikler; grip, sıtma, menenjit, tüberküloz ve cinsel yolla bulaşan hastalıklar dahil olmak üzere bilinen hemen her türlü enfeksiyonla savaşmaya devam ediyor.

Buhar Makinesi

James Watt’ın Rotatif Buhar Motoru.

Arabalar, uçaklar, fabrikalar, trenler, uzay araçları. Bu ulaşım yöntemlerinden hiçbiri, buhar makinesi olmasaydı mümkün olamazdı. Buhar makinesinin ilk pratik kullanımı, Thomas Savery’nin buharla çalışan bir su pompası geliştirdiği 1698 yılına kadar uzanıyor. Buhar motorları 1700’lerin sonlarında James Watt tarafından mükemmelleştirildi ve Sanayi Devrimi sırasında insanlık tarihinin en önemli teknolojik atılımlarından biri oldu. Büyük Britanya, ABD gibi dünya süper güçlerinin yükselişinin kilit noktası buhar makinesiydi. 20. yüzyılda otomobil ve uçak endüstrisinin yükselişini sağlayan içten yanmalı motorlar ve jet türbinler gibi yeniliklerin temelini de buhar makinesi oluşturdu.

Kaynaklar:11 Innovations That Changed History; https://www.history.com/

Matematiksel

Busra Meral

Keyifli okumalar...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu