Ünlü Alman halk masalı Hansel ve Gretel’i çoğumuz biliriz. Grimm Kardeşler masalı 1812’de yayımladı. O günden bu yana hikâye 160 dile çevrildi ve kuşaklar boyunca çocuklara yatak başında okundu. Ancak Hansel ve Gretel’in gerçek hikayesi bunu bir daha yapmak isteyip istemeyeceğimizi düşündürüyor.
Hikâyeyi bilmeyenler için masal, açlıktan bunalan anne babanın çocuklarını ormanda terk etmeye karar vermesiyle başlar. Hansel ve Gretel bu planı önceden fark eder. Hansel’in yola bıraktığı taşlar sayesinde eve geri dönerler.
Ancak anne, bazı anlatımlarda üvey anne, babayı çocukları bir kez daha terk etmeye ikna eder. İkinci denemede Hansel taşlar yerine ekmek kırıntıları bırakır. Kuşlar kırıntıları yer. Çocuklar bu kez ormanda kaybolur.
Açlıktan tükenen iki çocuk, ormanda karşılarına çıkan zencefilli bir evi görünce saldırırcasına yemeye başlar. Ancak bilmedikleri şey, bu evin yaşlı bir cadı tarafından kurulmuş bir tuzak olduğudur. Cadı Gretel’i esir alır, Hansel’i ise şişmanlatmak için zorla besletir. Amacı, Hansel’i yeterince semirince kendisi yemektir.
Masal, çocukların cadıyı alt edip eve dönmesiyle mutlu bir sonla kapanır. Ancak bu son, hikâyenin kökenindeki karanlığı gizler.
Hansel ve Gretel’in gerçek hikayesi açlık ile ilgilidir
Grimm Kardeşler, 19. yüzyılın ilk yarısında iki yüzden fazla halk hikâyesini derleyip yayımladı. Ancak bunu çocuklar için masallar üretmek amacıyla değil, Napolyon Savaşları sırasında baskı altına giren Alman kültürünü kayıt altına almak için yaptılar.
Bu yüzden ilk baskılar karanlık ve sertti. Resimler yoktu, metinler akademik dipnotlarla doluydu ve hikâyeler şiddet barındırıyordu.
Masalın Grimm Kardeşler tarafından yayımlanan biçimi zamanla değişti. Görünüşe bakılırsa kardeşler, hikâyelerin çocuklar tarafından okunduğunun farkına vardı ve ilerleyen baskılarda anlatıyı yumuşattı. İlk versiyonlarda öz anne çocuklarını terk ederken, 1857’de yayımlanan son baskıda bu figür yerini kalıplaşmış “kötü üvey anne”ye bıraktı.
Orta Çağ boyunca Avrupa’yı sık sık kıtlık ve salgınlar vurdu ve bu felaketler insan hayatından korkunç bedeller aldı. Bunlar arasında 1315, 1316 ve 1317 yıllarında yaşanan büyük kıtlık özellikle dikkat çekiciydi.
1315–1317 Büyük Kıtlığı, bazı çalışmalarda 1322’ye kadar uzatılan etkileriyle, 14. yüzyılın başında Avrupa’yı vuran ilk büyük ölçekli felaketler zincirinin başlangıcı olarak kabul edilir. Bu kıtlık, milyonlarca insanın ölümüne yol açtı; tahminlere göre kent nüfusunun yüzde 10 ila 25’i hayatını kaybetti. Aynı zamanda 11–13. yüzyıllar arasındaki görece büyüme ve refah döneminin de sonunu simgeledi. Felaket, neredeyse tüm Kuzey Avrupa’yı kapsadı.
Kıtlığın temel tetikleyicisi, 14. yüzyılın başında Avrupa genelinde görülen olağanüstü yağışlardı. 1315 baharında başlayan kötü hava koşulları ürünleri yok etti, gıda fiyatlarını hızla yükseltti ve iki yıl süren ciddi bir gıda kıtlığına yol açtı.
Bu dönemde her gün binlerce insan öldü; toplumsal düzen çözüldü. Aileler çocuklarını terk etti, bazıları onları sattı, yamyamlık vakaları arttı, suç ve hastalıklar yaygınlaştı.
Aşırı açlık insanları nasıl etkiler?
Hansel ve Gretel’in hikâyesi, bu karanlık kaosun içinden doğdu. Masaldan önce anlatılan benzer öyküler, doğrudan terk edilme ve hayatta kalma üzerine kuruluydu. Orman ise bu anlatılarda tehlikenin, bilinmeyenin ve ölümün doğal sahnesi olarak yer alıyordu.
Bu geleneğin erken örneklerinden biri, 17. yüzyılda masallar derleyen İtalyan yazar Giambattista Basile’te görülür. Basile, Pentamerone adlı eserindeki Nennillo ve Nennella öyküsünde, zalim bir üvey annenin kocasını iki çocuğunu ormanda bırakmaya zorlamasını anlatır. Baba, çocukların yolu bulabilmesi için arkalarında yulaf taneleri bırakır. Ancak bu izler bir eşek tarafından yenir ve çocuklar ormanda kaybolur.
Görünen o ki, Hansel ve Gretel’in tarihsel arka planı, modern uyarlamaların çoğundan bile daha karanlıktır. Masalın kökeninde yatan açlık, terk edilme ve hayatta kalma mücadelesi, anlatı yumuşatıldıkça geri planda kalsa da tamamen silinmiş değildir.
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Discover The Truly Grim History Behind The Fairy Tale Of Hansel And Gretel. Yayınlanma tarihi: 30 Aralık 2021. Kaynak site: All Thats Interesting. Bağlantı: Discover The Truly Grim History Behind The Fairy Tale Of Hansel And Gretel
- Alfani, Guido & Gráda, Cormac. (2018). The timing and causes of famines in Europe. Nature Sustainability. 1. 283-288. 10.1038/s41893-018-0078-0.
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
