ZİHİN AÇAN YAZILAR

Antik Çağdan Günümüze Kırmızı Rengin Tarihçesi

Yalnızca ana renklerden biri değil, aynı zamanda tarih öncesi sanatçılar tarafından kullanılan ilk renklerden biridir kırmızı. Portakal tonlarından derin şarap tonlarına kadar, tarih boyunca kırmızı renk tüm kültürler için özel bir önem taşımıştır.

Bu yazıda kırmızı rengin sanatı ve insanlık tarihini nasıl etkilediğini size anlatmaya çalışalım…

Tarihte Kırmızı Renk

Aşıboyası Kırmızısı

15.000 ve 16.500 yılları arasında boyanan İspanya’da Altamira mağarasından bir bizon. (Fotoğraf: Ulusal Müze ve Altamira [Kamu malı] Araştırma Merkezi, Wikimedia Commons aracılığıyla)

Aşıboyası veya toprak boya, sarı ya da kırmızı demir cevherinden elde edilen doğal boya. Cevherin niteliğine göre; kırmızıdan turuncuya, kahverengiden sarı renge kadar çeşitlilik gösteren pigmentlerden oluşur. 

Doğadan kolay bir biçimde elde edilebilmesi nedeniyle, Aşıboyası en eski kırmızı formlardan biridir. Geç Taş Devri’nde yaşayan insanların bedenlerini boyamak için aşıboyası öğüttükleri yönünde kanıtlar bulunmuştur. 

MÖ 15000 ile 16500 yıllarında Altamira mağarası ve İspanya’daki tarih öncesi mağara resimleri, aşıboyası ile yapılan resimlerin en erken örnekleridir.

Ek Bilgi: Eski Mısır’da, kadınlar dudaklarını ve yanaklarını renklendirmeleri için aşıboyasını kozmetik olarak kullanmıştır. Mısır kültüründe kırmızının yaşam, sağlık ve zafer ile ilişkileri vardı bu nedenle kutlamalar esnasında da insanlar bedenlerini pigment ile boyarlardı.

Zinober Kırmızısı

Günümüzde Pompeii’nin duvar süslemelerinde bu rengin örnekleri hala görülebilir. Gizemli Villa, Pompeii. (Fotoğraf: Wikimedia Commons)

Rengi parlak ve kırmızımsı olan bu taş kahve ve gri tonlarında da bulunur. Bünyesinde fazlaca civa bulunduran bir taştır. Bu taş volkanik aktivite ve sıcak su kaynaklarının yakınındaki sedimanter kayaların kırık ve çatlaklarında bulunabilir. Oldukça yumuşak olduğundan cıvanın zararlarının bilinmediği devirlerde Roma, Güney Amerika ve Çin’de dekoratif amaçlarla kullanılmış, biblolar yapılmıştır.

Zinober Roma döneminde o kadar değerliydi ki, Afrika’dan gelen Mısır mavisi ve aşıboyasından daha pahalıydı.

Vermilyon Kırmızısı

“Pesaro Madonna,” Titian, 1519-1526. (Fotoğraf: WikiArt)

Vermilyon ya da Çin kırmızısı, zincifre adlı mineralden üretilen parlak kırmızı renktir. Antik Roma dönemi süslemeleri, Rönesans dönemi resimleri ile Çin’de sıklıkla kullanılmıştır. Kırmızı-turuncu ve turuncu-kırmızı gibi türleri bulunmaktadır.

M.Ö. 4. yüzyılın başlarında ilk sentetik vermilyon üretenlerin Çinliler olduğu düşünülmektedir. Avrupa’ya Arap simyacıları tarafından getirilen boya, Rönesans ressamları, özellikle de İtalyan Ressam Titian tarafından yaygın olarak kullanıldı. 

Crimson Kırmızısı

crimson kırmızısı
Coronation mantle of Roger II of Sicily (1133–4), dyed crimson with kermes. (Photo: Wikimedia Commons)

Bu parlak mora dönük kırmızı renk, kımız böceği olarak da bilinen dişi kermes böceklerinin ezilip kurutulmuş gövdelerinden yapılır. Yaprak dökmeyen meşe özleri ile beslenen bu haşereler, boya ve kozmetik üretimi için ticari olarak toplanırdı. 

Bu renk bir zamanlar hem Amerika’da hem de Avrupa’da büyük değer görüyordu. Michelangelo resimlerde yoğun bir biçimde bu rengi kullanırdı.

Karmin Kırmızısı

karmin kırmızısı
“Yahudi Gelin,” Rembrandt. 1666. (Fotoğraf: Wikiart)

Kaktüslerde bulunan minik-pullu koşnil böceklerinden elde edilen bu pigment, 15. ve 16. yüzyılın büyük ressamlarının, neredeyse tamamı tarafından kullanılan bir renk oldu. Rembrandt, Vermeer ve Velázquez zengin bir kırmızı renk tonu elde etmek için karmin kullanan ressamlardan sadece birkaçı. Pigmentin en önemli sorunu da ışığa maruz kaldığında renk değiştirmesi idi.

Kızıl Kurşun (Minium)

“The Night Cafe,” Vincent van Gogh, 1888. (Fotoğraf: WikiArt)

Bir diğer yüksek derecede toksin içeren tür olan kırmızı kurşun ya da miniumun ilk olarak Çinliler tarafından üretilmiş olduğu düşünülüyor. Hatta beyaz kurşun pigmentinin kavrulmasıyla yapılan ilk sentetik pigmentlerden biri olarak kabul ediliyor. Çünkü beyaz kurşun ne kadar uzun süre kavrulursa, o kadar turuncu-kırmızı olur. 

Zinoberden yapılan pigmentten daha az pahalı olan bu renk, Pers ve Hint minyatür resimlerinin yanı sıra Ortaçağ elyazmalarında da yaygın olarak kullanılmıştır.

Vincent van Gogh’un sanat çalışmalarında yoğun olarak kullandığı kırmızı kurşun hayranı olduğu biliniyordu. 

Ek Bilgi: “Minyatür” kelimesi miniumdan türetilmiştir.

Kadmiyum

“Interior with Black Fern,” Matisse, 1948. (Photo: WikiArt)

Doğada daha çok kadmiyum sülfür (CdS) biçiminde ve çinko cevherleri arasında bulunan kadminyum en tehlikeli ağır metaller arasında yer alır. Kadmiyumun birçok bileşiği, boyalarda sarı ve kırmızı pigment olarak kullanılır. Ateş kırmızısından biraz daha koyuca bir ton olan bu kırmızı tonuna Henri Matisse hayrandı ve onu eserinde kullanan ilk önemli ressamdı.

2014 yılında bu kırmızı tonunun kullanımı yasaklansa da ileri araştırmalar kadmiyum kırmızısının birçok sanatçının paletinin sevilen bir üyesi olmaya devam edebileceğini kanıtladı.

Çin Kırmızısı

kırmızı rengin tarihçesi, çin kırmızısı

Tarih boyunca modada çeşitli kırmızı tonları öne çıktı, ancak tasarımcı Christian Louboutin’in tercihi kendi özel kırmızısı oldu: Çin Kırmızısı (bazen Çin kırmızısı olarak da anılan vermilyonla karıştırılmamalıdır).

1992’de, kısa sürede markasının imza stili haline gelen kırmızı tabanlı ayakkabılarını çıkardı. Bu çok özel renk (Pantone 18-1663 TPX) markayla eş anlamlı hale geldi ve Louboutin’i kırmızı tabanlarını birkaç ülkede ticari marka haline getirmeye yöneltti.

Günümüzde tasarımcının kırmızı tabanlı ayakkabıları zenginlik ve stilin sembolü haline geldi.

Okuma önerisi: Antik Mısır’dan Günümüze Mavi Rengin Tarihçesi

Kaynak: The History of the Color Red: From Ancient Paintings to Louboutin Shoes; https://mymodernmet.com/shades-of-red-color-history/

Matematiksel

Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi, Marmara Üniversitesi, ardından uzun süre özel sektörde matematik öğretmenliği, eğitim koordinatörlüğü diye uzar gider özgeçmişim… Önemli olan katedilen değil, biriktirdiklerimiz ve aktarabildiklerimizdir bizden sonra gelenlere... Eğitim sisteminin içinde bulunduğu çıkmazı yıllarca iliklerimde hissettikten sonra, peki ama ne yapabilirim düşüncesiyle bu web sitesini kurmaya karar verdim. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu