17 Aralık 1903’te Orville ve Wilbur Wright, Kuzey Carolina’daki Kitty Hawk yakınlarında motorlu ve kontrollü uçuş tarihinin dönüm noktalarından birini gerçekleştirdi. İlk uçuş yalnızca 12 saniye sürdü, ancak bu kısa deneme havacılığın geleceğini değiştirecekti.
Bugün Wright kardeşlerin başarısının önemini tartışmıyoruz. Ancak 1903’te durum çok farklıydı. İlk uçuş bekledikleri kadar büyük bir yankı uyandırmadı. Az sayıda kişinin tanık olduğu bu kısa deneme, birçok gazeteci ve uzmanın kuşkularını gidermeye yetmedi.
Wright kardeşler 1904 yılında yeni uçuşlarını izlemeleri için gazetecileri davet etti. Ancak mekanik sorunlar ve uygun olmayan hava koşulları gösterileri aksattı. Bazı muhabirler bu başarısız denemeleri, kardeşlerin iddialarına kuşkuyla yaklaşmak için yeni bir gerekçe olarak gördü.
Wright kardeşler buna rağmen çalışmalarını sürdürdü. Uçaklarını daha uzun süre havada tutmayı, dönüş yapmayı ve kontrollü biçimde uçmayı başardıkça kuşkular da giderek azaldı.
Wright Kardeşler Kimdir?
Wilbur Wright 1867’de, kardeşi Orville Wright ise 1871’de doğdu. Her ikisi de ortaöğrenim gördü ancak ailevi nedenlerle diploma alamadı. Küçük yaşlardan itibaren mekanik konulara ilgi duyuyor, özellikle makinelerin nasıl çalıştığını anlamaya çalışıyorlardı.
1892’de bisiklet sattıkları, onardıkları ve daha sonra üretmeye başladıkları bir dükkân açtılar. Bisiklet işi yalnızca geçimlerini sağlamadı; aynı zamanda uçuş araştırmaları için gerekli parayı ve teknik deneyimi de kazandırdı.
Wright kardeşler başlangıçta bir uçak icat etmeyi planlamıyordu. Havacılık alanındaki çalışmaları inceleyerek mevcut sorunlara katkı sağlayıp sağlayamayacaklarını anlamaya çalıştılar. Ancak araştırdıkça, insanlı uçuş konusunda beklediklerinden daha az ilerleme kaydedildiğini fark ettiler.
Bunun üzerine 1899’da uçuş sorununu kendileri araştırmaya başladılar. Bu yönelimin arkasındaki itici güç büyük ölçüde Wilbur’du. Kardeşler kısa süre içinde yalnızca başkalarının çalışmalarını izlemekle yetinmeyip kendi deneylerini yapmaya başladı.
Wright Kardeşler Uçmayı Nasıl Başardı?
Wright kardeşler, motorlu bir uçak yapmadan önce havada dengeli ve kontrollü biçimde uçmayı öğrenmeleri gerektiğini biliyordu. Bu nedenle 1899’dan itibaren uçurtmalar ve planörlerle deneyler yapmaya başladılar. Ancak ilk denemeleri istedikleri sonucu vermedi.
Sorunun kendi tasarımlarından değil, kullandıkları mevcut aerodinamik verilerden kaynaklanabileceğini düşündüler. Bunun üzerine küçük bir rüzgâr tüneli yaptılar ve farklı kanat biçimlerini burada test ettiler. Yüzlerce deney sonucunda kaldırma ve sürüklenme kuvvetleri hakkında daha güvenilir veriler elde ettiler. Bu çalışmalar, sonraki planörlerini çok daha başarılı biçimde tasarlamalarını sağladı.
Ancak Wright kardeşlerin asıl üzerinde durduğu sorun uçağı havada tutmak değil, onu kontrol etmekti. Bir pilotun yalnızca yükselmesi ve alçalması yetmiyordu. Uçağın sağa ve sola yatmasını, yön değiştirmesini ve dengesini de kontrol edebilmesi gerekiyordu.
1902’de geliştirdikleri planörde kanat bükme sistemiyle hareketli dümeni birlikte kullandılar. Pilot böylece uçağın üç eksendeki hareketini daha etkili biçimde kontrol edebiliyordu. 1902 planörüyle yaptıkları yüzlerce başarılı uçuş, motorlu uçuşa geçmek için ihtiyaç duydukları kontrol sisteminin işe yaradığını gösterdi.
Sırada yeterince hafif ve güçlü bir motor bulmak vardı. Piyasadaki motorlar uçaklarında kullanmak için fazla ağırdı. Bunun üzerine Wright kardeşler, bisiklet dükkânlarında çalışan makinist Charlie Taylor ile birlikte kendi motorlarını geliştirdi. Taylor, yaklaşık altı hafta içinde dört silindirli, hafif bir benzinli motor üretti.
Kardeşlerin çözmesi gereken son önemli sorunlardan biri de pervanelerdi. O dönemde uçak pervaneleri konusunda başvurabilecekleri hazır bir mühendislik bilgisi yoktu. Wright kardeşler pervaneyi yalnızca havayı geriye iten bir araç olarak görmedi. Onu, dönerek çalışan bir kanat gibi ele aldılar ve kendi hesaplarına göre iki ahşap pervane tasarladılar.
Motorun ürettiği gücü bisiklet zincirlerine benzeyen bir aktarma sistemiyle iki pervaneye ilettiler. 1903 yılının sonlarına gelindiğinde artık ellerinde yalnızca motorlu bir araç değil, kaldırma, kontrol ve itiş sorunlarını birlikte çözmeye çalışan bütünlüklü bir uçuş sistemi vardı. Wright Flyer adını verdikleri uçak, 17 Aralık 1903’te yapılacak ilk motorlu uçuş için hazırdı.
Wright Kardeşler’in Başarısı Neden Başlangıçta İlgi Çekmedi?
17 Aralık 1903’te Wright kardeşler, Kuzey Carolina’daki Kitty Hawk yakınlarında dört uçuş gerçekleştirdi. İlk uçuşu Orville yaptı. Uçak 12 saniye havada kaldı ve yaklaşık 36 metre ilerledi. Günün son ve en uzun uçuşunda ise Wilbur, 59 saniyede yaklaşık 256 metre yol aldı. Böylece kardeşler motorlu, kontrollü ve sürdürülebilir uçuşun mümkün olduğunu göstermiş oldu.
Kitty Hawk’taki başarının ardından Dayton’a dönen kardeşler çalışmalarını sürdürdü. 1904’te Flyer II ile çok sayıda deneme yaptılar. Bir yıl sonra geliştirdikleri Flyer III ise önceki modellerden çok daha kullanışlıydı. Artık yalnızca birkaç saniyelik düz uçuşlar yapmıyor, uzun süre havada kalabiliyor, dönüş yapabiliyor ve başlangıç noktasına geri dönebiliyorlardı.
Ancak teknik başarıları kamuoyunu hemen ikna etmedi. Wright kardeşler patent haklarını korumak istediği için çalışmalarının ayrıntılarını sınırlı biçimde paylaşıyor, gazeteciler de ortaya atılan iddialara kuşkuyla yaklaşıyordu. Dayton çevresinde gerçekleştirdikleri uçuşlara rağmen geniş kamuoyu uçağın gerçekten kullanılabilir bir araca dönüştüğünü henüz görmemişti.
Bu durum 1908’de değişti. Wilbur Wright Fransa’ya giderek halka açık uçuş gösterileri düzenledi. Uzun ve kontrollü uçuşları Avrupa’da büyük ilgi gördü ve Wright kardeşlerin yıllardır anlattıkları başarıyı geniş bir izleyici kitlesi ilk kez kendi gözleriyle gördü.
Aynı sırada Orville Wright, ABD Ordusu için Virginia’daki Fort Myer’da deneme uçuşları yapıyordu. Ancak 17 Eylül 1908’de pervanede meydana gelen bir sorun uçağın düşmesine yol açtı. Orville ağır yaralandı, yanında bulunan Teğmen Thomas E. Selfridge ise hayatını kaybetti. Selfridge, motorlu bir uçak kazasında ölen ilk kişi olarak tarihe geçti.
Kaza çalışmaları sona erdirmedi. Wright kardeşler ertesi yıl Fort Myer’a geri döndü ve Ordunun istediği performans koşullarını başarıyla yerine getirdi. ABD Ordusu, 2 Ağustos 1909’da Wright kardeşlerin uçağını satın aldı. Böylece Wright Military Flyer, bir devlet tarafından satın alınıp hizmete alınan ilk motorlu uçak oldu.
Sonuç Olarak
Wright kardeşlerin başarısı yalnızca ilk motorlu uçuşu gerçekleştirmeleri değildi. Onlar uçuş sorununu yıllarca süren deneyler, ölçümler ve yeni tasarımlarla çözdü. 1903’te birkaç saniyeyle başlayan bu süreç, kısa sürede modern havacılığın temelini attı.
Wright kardeşlerin hikâyesi, doğru soruların ve ısrarlı deneylerin büyük bir problemi nasıl çözebileceğinin güçlü bir örneğidir.
Yazımızın devamında göz atmak isterseniz: Tarihin En Büyük Deniz Faciası Olan Wilhelm Gustloff Gemisinin Batışını Neden Bir Çok Kişi Bilmiyor?
Kaynaklar ve ileri okumalar
- For years, the media ignored the Wright brothers’ breakthrough flight. Why?. Yayınlanma tarihi: 17 Haziran 2023 .Bağlantı: For years, the media ignored the Wright brothers’ breakthrough flight. Why?
- How the Wright Brothers Took Flight. Yayınlanma tarihi: 31 Ekim 2022. Bağlantı: How the Wright Brothers Took Flight
Matematiksel
