Bulaşık yıkadıktan, uzun süre banyo yaptıktan ya da havuzdan çıktıktan sonra parmaklarımızın buruştuğunu görürüz. Bu değişim yalnızca parmaklarımızın görünümünü değil, dokunma hissini de etkiler. Peki parmaklarımız neden buruşur?
Araştırmacılar uzun süre, derinin dış tabakasındaki keratinin su emerek şiştiğini ve bu nedenle parmakların buruştuğunu düşündü. Bu açıklamaya göre epidermis genişliyor; alttaki dokular aynı ölçüde değişmediği için derinin yüzeyinde kırışıklıklar oluşuyordu.
Ancak bu görüş önemli bir soruyu yanıtlayamıyordu: Deri su emiyorsa neden bütün vücudumuz değil de özellikle el ve ayaklarımız buruşuyordu?
Günümüzde araştırmacılar, buruşmanın yalnızca derinin su emmesinden kaynaklanmadığını düşünüyor. Suya uzun süre maruz kalmak, el ve ayaklardaki sempatik sinir liflerini harekete geçiriyor. Bunun sonucunda parmak uçlarındaki küçük kan damarları daralıyor. Alttaki dokunun hacmi azalınca yüzeydeki deri içeri doğru çekiliyor ve oluklar oluşuyor.
Araştırmacılar, sinir sistemi ile buruşma arasındaki bağlantıyı 1930’lardan beri biliyor. Yaralanma ya da hastalık parmaklara giden sinirlere zarar verdiğinde, ilgili bölgeler suda buruşmuyor. Araştırmacılar 2006 yılında yaptıkları bir çalışmada da sinirleri kesildikten sonra yeniden dikilen parmakların suya sokulduğunda düz kaldığını gözlemledi.
Parmaklardaki Buruşukluklar Ne İşe Yarıyor?
Parmakların buruşmasını sinir sistemi yönettiğine göre, bu değişimin bir işlevi olması da mümkün. Bazı araştırmacılar, buruşmuş parmak uçlarındaki çizgilerin yağmur suyunu taşıyan küçük kanallara benzetir. Onlara göre bu oluklar, parmakla nesne arasındaki suyu dışarı taşıyarak kavramayı kolaylaştırmaktadır.
Bu yapıyı araba lastiklerindeki kanallara benzetebiliriz. Lastiklerin üzerindeki oluklar ıslak yolda suyu kenarlara taşır. Parmaklarımızdaki buruşukluklar da suyu temas bölgesinden uzaklaştırarak yüzeye daha iyi tutunmamızı sağlayabilir. Bazı deneyler de bu görüşü destekliyor.
2013 yılında Newcastle Üniversitesinde çalışan araştırmacılar, gönüllülerden farklı büyüklüklerdeki cam bilyeleri ve küçük balık ağırlıklarını bir kaptan başka bir kaba taşımalarını istedi. Katılımcılar bu görevi hem parmakları düzken hem de suda bekleyip buruştuğunda tekrarladı.
Katılımcılar, parmakları buruşmuşken suyun içindeki nesneleri daha kısa sürede taşıdı. Buna karşılık kuru nesnelerde buruşmuş ve düz parmaklar arasında belirgin bir performans farkı ortaya çıkmadı. Bu sonuç, buruşmanın özellikle ıslak nesneleri kavrarken avantaj sağlayabileceğini gösterdi.
Benzer bir soruyu daha sonra sinirbilimci Nick Davis de araştırdı. Çocuklarından biri banyoda parmakların neden buruştuğunu sorunca Davis, bu değişimin kavrama üzerindeki etkisini incelemeye karar verdi. 2020 yılında Londra Bilim Müzesini ziyaret eden yaklaşık 500 gönüllünün katıldığı bir deney yaptı.
Davis, katılımcılardan plastik bir nesneyi kavramalarını istedi ve bunu yapmak için ne kadar kuvvet uyguladıklarını ölçtü. Katılımcılar, elleri ıslak fakat henüz buruşmamışken nesneyi tutmak için daha fazla kuvvet harcadı. Parmaklar birkaç dakika suda bekleyip buruştuğunda ise gereken kuvvet azaldı ve kuru elle kavramada kullanılan düzeye yaklaştı.
Ancak bütün araştırmalar aynı sonucu vermedi. Bazı deneyler buruşmuş parmakların ıslak nesneleri kavramada belirgin bir üstünlük sağlamadığını gösterdi. Bu nedenle parmak buruşmasının özellikle kavramayı geliştirmek amacıyla evrimleştiği görüşü güçlü bir hipotez olsa da henüz kesinleşmiş değildir.
Suda Buruşan Parmaklar Sağlığımız Hakkında Ne Söyler?
Parmakların suda buruşması, sinirlerin ve küçük kan damarlarının birlikte çalışmasıyla gerçekleşir. Bu nedenle bazı hastalıklar buruşmanın hızını ve derecesini etkileyebilir. Ancak bu değişiklikler tek başına herhangi bir hastalığın tanısını koymaya yetmez.
En dikkat çekici örneklerden biri kistik fibrozdur. Bu hastalığı olan bazı kişilerde avuç içleri suyla temas ettikten birkaç dakika sonra belirgin biçimde şişer ve aşırı derecede buruşur. Benzer bir durum, daha hafif biçimde hastalığın bazı taşıyıcılarında da görülebilir.
Sinir hasarı, diyabet gibi sinir sistemini etkileyen hastalıklar ve dolaşım bozuklukları da normal buruşma tepkisini azaltabilir. Bu nedenle doktorlar geçmişte parmakların suda buruşmasını sinirlerin çalışmasını değerlendiren yardımcı yöntemlerden biri olarak kullandı.
Kısacası parmakların olağan dışı biçimde hızlı, aşırı ya da asimetrik buruşması bazen doktorlara ek bir ipucu verir. Fakat bu tepkiyi tek başına bir sağlık testi olarak değerlendirmemek gerekir.
Okuma önerisi: 2D:4D Parmak Oranı Nedir Ve Sportif Başarı İle Neden İlişkilidir?
Kaynaklar ve İleri Okuma
- Bull C, Henry J A. Finger wrinkling as a test of autonomic function. Br Med J 1977; 1 :551 doi:10.1136/bmj.1.6060.551-a
- The surprising benefits of fingers that wrinkle in water. Yayınlanma tarihi: 21 Haziran 2022; Bağlantı: https://www.bbc.com/
- Morgan RF, Reisman NR, Wilgis EF. Anatomic localization of sympathetic nerves in the hand. J Hand Surg Am. 1983 May;8(3):283-8. doi: 10.1016/s0363-5023(83)80161-0. PMID: 6875230.
- Davis NJ (2021) Water-immersion finger-wrinkling improves grip efficiency in handling wet objects. PLoS ONE 16(7): e0253185. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0253185
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
