Sinirbilim

Pareidolia: Gündelik Nesnelerde Yüzler Görüyor Olmamızın Nedeni

Her yerde yüzler görüyoruz. Bulutlarda, bitkilerde, yiyecek ve içeceklerde. Pareidolia adı verilen bu fenomeni daha önce duymamış olabilirsiniz. Ancak bu durumu muhtemel siz de deneyimlemişsinizdir. Pareidolia, rastgele verilerde kalıpları görmek olarak bilinen bir apofeni türüdür. Bu terim ilk defa 1958’de Klaus Conrad tarafından şizofrenide görülen hezeyanların tanımlamak için kullanılmıştır. Örneğin, kırmızı giydiğiniz bir gün, milli piyangodan ikramiye kazanırsanız bu durumu kırmızı giymekle ilişkilendirebilirsiniz. İşte bu bir apofeni örneğidir. Ancak hemen endişelenmeyin pareidola psikolojik bir sendrom değildir. Aslında tam tersi bu becerimiz sayesinde insanlık bu güne kadar hayatta kalmayı başarmıştır. İşte bu nedenle, 2004 yılında 28.000 dolara satılan aşağıdaki tosttan, şaşkın bakışlı bir bowling topuna, ya da yüz buruşturan bir elmaya çeşitli nesneleri yüzlere benzetme eğilimi gösteriyoruz.

Bu tost 2004 yılında üzerinde Meryem Ana görüntüsü oluştuğu düşünüldüğü için Ebay üzerinden açık arttırmayla 28.000 dolara satılmıştır. (Photo by AFP/Getty Images)

Pareidolia Neden Oluşur?

Yüzümüz, duygularımızı ifade etmek için kullandığımız ana araçtır. Bu nedenle, yüzümüzde çok çeşitli duygusal varyasyonlar sergilememizi sağlayan 42 tane kasımız var. Beynimiz de doğal olarak yüzleri okumak için tasarlanmıştır. Aslında, yüz ifadelerini okumaya adanmış fusiform yüz bölgesi (fusiform face area) denilen bir beyin bölgemiz var.

Cansız nesnelerdeki yüzleri görmeye yüz pareidoliası denir. UNSW Sydney’den araştırmacılar tarafından bu konu üzerine yapılan bir çalışma, insan beyninin “sahte” yüzü gerçek yüzleri işlediği gibi işlediğini öne sürüyor.

Başkasının yüzündeki duygusal mesajları okumayı öğrendiğimizde, kendimizi nasıl hissettiğimizin daha fazla farkına varırız. Duygusal ifadeyi okuma ve insanlarla bağlantı kurma becerimiz erken yaşlardan itibaren geliştirdiğimiz bir becerimizdir. Ayrıca bu beceri, başkalarıyla etkileşim ve duygusal gelişimimiz için kritiktir. Diğer insanlarla duygusal bir bağ kurmak için yüz ipuçlarını tanımaya büyük ölçüde güveniyoruz. Araştırmacılara göre pareidolia deneyimi yaşamamızın nedeni bu özelliğimiz.

Pareidolia Evrimimizin Bir Parçası

Araştırmacılar, pareidolia deneyimimizin evrimimizin bir parçası olduğunu düşünüyorlar. Sonuçta süreç içinde beynimiz, sosyal etkileşimi kolaylaştırmak için gelişti ve bu etrafımızdaki dünyayı görme şeklimizi şekillendirdi. Bir zamanlar varlığımız diğer insanlarla etkileşim ve işbirliği yapma (ve tehlikeli hayvanlardan kaçınma) yeteneğimize bağlıydı. Vahşi doğada rekabet halinde olan kabilelerde yaşadığınızı düşünün. Bu durumda yüzleri tanımanız, hangi bireyin hangi kabileden olduğunu anlamanız önemlidir. Ayrıca, çalılardaki surata benzer şekillerin saldırmaya hazırlanan bir insan olup olmadığını önceden tespit edebilmeniz de hayatta kalmanın anahtarlarından biridir.

Diğer nesnelerde bir yüz gördüğümüzü düşündüğümüzde, beynimizde yaşanan aktivite gerçek bir insan yüzüne bakarken gelişenler ile aynıdır. Bu aktivite hem görsel bilgiyi işleyen oksipital lobda hem de planlama ve karar verme sürecine dahil olan frontal lobda gerçekleşir. Ayrıca, sosyal ağımız ne kadar genişse, beyindeki yüz tanıma alanı da o kadar büyürtür.

Bu terlikler oldukça sinirlenmiş gibi gözüküyor. Kaynak: http://www.kickvick.com/everyday-things-pareidolia/

Konu ilginizi çekti yukarıda verdiklerimiz dışında ilginç pareidolia örneklerini bu platformda inceleyebilirsiniz: https://www.reddit.com/r/paradolia/


Göz Atmak İsterseniz

Kaynaklar:

Matematiksel

Sibel Çağlar

7 yıl Kadıköy Anadolu Lisesinin devamında lisans eğitimimi Marmara Üniversitesi İng. Matematik öğretmenliği üzerine tamamladım. Devamında 20 yıl çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.