ZİHİN AÇAN YAZILAR

Theseus Paradoksu: Ne Kadar Değişirsek Aynı Olmaya Devam Ederiz?

Vücudumuzun her yedi yılda bir tamamıyla yenilendiği iddiası bir efsaneden ibarettir. Bunun nedeni, farklı hücrelerin farklı yenilenme sürelerine sahip olmasıdır.

Kalın bağırsak hücrelerinin yenilenmesi dört gün sürerken, cilt hücreleri ise iki-üç haftada yenilenirler. Nöronların yenilenmesi ise yaşam boyu devam eder.

Şu anki bedenimiz geçtiğimiz hafta, geçtiğimiz ay ya da geçtiğimiz yıldaki bedenimizle aynı olmasa bile yine de sanki aynıymış gibi hissederiz. Fakat gerçekten de aynı kişi miyiz?

Bu paradoks ilk bizim aklımıza gelmedi elbette…

Theseus’un Gemisi

Antik Yunan tarihçisi Plutarch, Theseus Paradoksu ya da Theseus’un Gemisi olarak adlandırılan bu ilginç düşünce deneyini dile getiren ilk kişi. Bu düşünce deneyinin kahramanı ise Yunan mitoloji kahramanı ve Atina’nın kurucusu sayılan Theseus.

Plutarch’ın bu masalsı karakteri onurlandırmak için kayıtlara geçirdiği anlatısı, günümüze dek bazı büyük filozoflar da dahil olmak üzere pek çok insanın üzerinde kafa yorduğu bir soru.

Savaşlar bitti, Theseus’un gemisi Atina Limanına demirlendi. Fakat zamanla geminin tahtaları çürümeye başladı. Bu çürüyen tahtalar zaman içinde değiştirildi. Bir gün geldi ki geminin tüm tahtaları değiştirilmişti. O zaman, tüm parçaları değişen bu gemi hala Theseus’un zaferler kazandığı aynı gemi miydi? Eğer değilse hangi noktada Theseus’un gemisi olmaktan çıkmıştı?

Bazı filozoflar bizi biz yapanın bedenimiz olduğunu söylerler. Fakat bedenimiz zaman içinde değişir. Cildimiz kırışır, saçımız beyazlar. Sadece bedenimiz değil zevklerimiz de değişir. Görünümümüzü, kıyafetlerimizi, saç şeklimizi değiştiririz. Yani bedenimiz değişmez bir yapı değildir.

Bazı filozoflar da zihnimizin bizim kimliğimizi oluşturduğunu düşünürler. Oysa hayata bakış açımız da zaman içinde değişmektedir. Ünvanımızın, mesleğimizin, iş pozisyonumuzun ve sorumluluklarımızın bizim kim olduğumuzu belirlediğini düşünenler de var.

Öyle olsa bile, önümüzdeki yıllarda farklı arkadaşlarımız veya farklı bir eşimiz olabilir. Çocuklarımız büyüyüp uzaklaşacaklardır. Ve kariyerimiz de muhtemelen aynı kalmayacaktır. Ortalama olarak, bir kişi yaşamı boyunca 5-7 kez kariyer değiştirir ve 11.7 işi vardır.

Peki tüm bu değişikliklerle birlikte gerçekten en başta olduğumuz kişiyle aynı mı kalıyoruz? Eğer kalmıyorsak, hangi halimiz gerçek biz?

Yıllar içinde birçok filozof Theseus Paradoksu ile ilgili farklı yaklaşımlar ortaya koydular.

Bazıları bir tahtanın yenilenmesinin gemiyi geri dönülmez şekilde değiştirdiğini söyledi. Diğerleri ise geminin ilk halinden en azından bir tahta bile kalmışsa, bunun halen aynı gemi olduğunu…

17. yüzyılda yaşayan İngiliz filozofu ve tarihçi Thomas Hobbes, Theseus’un gemisinden çürüdüğü için çıkarılan tüm parçaların bir araya getirilerek bir başka gemi, ikinci bir Theseus’un Gemisi inşa edilebileceğini yazdı. Bu durumda asıl gemi hangisiydi?

Doğru cevap yok. Bu paradoksun bize hatırlattığı şey, kimliğimizi sabit ve sağlam bir yapı olarak görmemize rağmen, aslında onun sürekli değişmekte olduğu gerçeğidir.

Theseus paradoksu hakkında daha fazla bilgi edinmek aşağıdaki videoya da göz atabilirsiniz.

Ayrıca konuyu alternatif bir bakış açısı ile ele alan bu videoya da göz atmanızı öneririz.

Kaynak: https://bigthink.com/philip-perry/this-ancient-thought-exercise-will-have-you-questioning-your-identity

Matematiksel

Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi, Marmara Üniversitesi, ardından uzun süre özel sektörde matematik öğretmenliği, eğitim koordinatörlüğü diye uzar gider özgeçmişim…Önemli olan katedilen değil, biriktirdiklerimiz ve aktarabildiklerimizdir bizden sonra gelenlere...Eğitim sisteminin içinde bulunduğu çıkmazı yıllarca iliklerimde hissettikten sonra, peki ama ne yapabilirim düşüncesiyle bu web sitesini kurmaya karar verdim.Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı.Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı