Psikoloji

Rorschach Mürekkep Lekesi Testi Nedir? Bu Teste Güvenebilir miyiz?

Bir mürekkep lekesi her zaman sadece bir mürekkep lekesi midir? Yoksa kişiliğimiz ve psikolojimiz hakkında ipuçları barındırır mı? İsviçreli psikiyatrist Hermann Rorschach bu soruya evet cevabını vermişti. Onun tarafından geliştirilen mürekkep lekesi testi günümüzde Rorschach Testi olarak bilinir ve popüler kültürde önemli bir yere sahiptir.

Kısaca Rorschach testi olarak bilinen bu test, dünyadaki en ünlü psikolojik test olmasına rağmen, psikoloji çevrelerinin dışında çok az anlaşılmıştır. Bunun sonucunda da testi güvenilirliği hakkında uzun süredir devam eden tartışmalar ortaya çıkmıştır. Bunun en önemli nedeni hem testin hem de testin mucidinin amacının yeterince anlaşılamamış olmasıdır.

Şimdi aşağıdaki görsele iyi bakın. Ne görüyorsunuz? Dans eden iki tane fili gördünüz mü? Belki de korkunç bir canavara benzettiniz. Ya da apayrı bir şey. Yaklaşık bir yüzyıl boyunca bunun gibi görsellere bakan insanların kişiliği hakkında, gördükleri şeylerden yola çıkarak değerlendirmeler yapıldı. Aslında bakarsanız günümüzde de yapılmaya devam ediyor. İşte bu noktada şüpheci zihinler sormadan duramıyor. Rorschach Testi tam olarak nedir ve nasıl çalışır? Ve elbette en önemlisi ne kadar güvenilirdir?

Dans eden filleri görebildiniz mi?

Rorschach Mürekkep Lekesi Testi Nedir?

İsviçreli psikiyatrist Hermann Rorschach, bu testi başlangıçta bu testi tanı amaçlı değil, algısal bir deney olarak düşünmüştü. Amatör bir ressam olan Hermann, görsel algının kişiden kişiye değişiminden etkilenmişti. Tıp eğitimi boyunca tüm duyularımızın birbiri ile bağlantılı olduğunu fark etti. İlerleyen süreçte bir dizi kafa karıştırıcı resimler çizmeye başladı. Çizdiği bu resimleri kullanarak yüzlerce hasta ve sağlıklı insana çizdiği bu resimlerde ne gördüklerini sordu.

Aslında Hermann Rorschach deneklerin ne gördükleri ile ilgilenmiyordu. Onun için önemli olan kişilerin resmin neresine odaklandığı, neresini görmezden geldiği, mürekkep lekelerindeki renklerin daha iyi cevap vermelerine neden olup olmadığı gibi ayrıntılardı. Sonrasında elindeki yorumları analiz ederek insanların cevaplarını kodlamak için bir yöntem geliştirdi. Ancak yavaş yavaş, farklı kişiliğe sahip kişilerin cevaplarda sistematik farklılıklar gösterdiğini fark etti. Zaman içinde daha fazla insanı test etti ve elinde daha fazla veri birikti. Sonrasında aynı kişilikteki sağlıklı insanların şaşırtıcı bir biçimde görsellere benzer tepkiler verdiğini ortaya koydu. Aynı şey zihinsel rahatsızlığı olanlar için de geçerliydi.

Mürekkep lekeleri, tanı koymak için yaygın olarak kullanılır. Bir kişi yeme bozukluğu konusunda yardım almak için bir psikoloğa gelir ve ardından Rorschach testinde yüksek intihar indeksi puanı alırsa, psikoloğu yaklaşımını değiştirebilir. Görsel: Dört Rorschach mürekkep lekesi testi örneği, 1921. Fotoğraf: Science & Society Picture Library/Getty Images

Sonunda 1921 yılında, bunun yeterince güvenilir bir tanı sistemi olduğuna ikna olan Hermann Rorschach, 5’i siyah beyaz, 5’i renkli olmak üzere 10 simetrik mürekkep lekesi ile birlikte kodlama sistemini yayınladı. Ancak testin mucidi 1922’de, 38 yaşında, testini yayınladıktan bir yıldan kısa bir süre sonra öldü. İlerleyen süreçte test diğer psikologlar tarafından övgü ile kabul gördü. Hatta 1940’larda ve 1950’lerde psikologlar Lawrence Frank ve Bruno Klopfer, Rorschach bu testi “psikolojik bir röntgen” olarak tanımladılar. 1992 yılında yapılan bir çalışmada yaklaşık olarak dünya çapında yılda 6 milyon Rorschach testi uygulandığı anlaşıldı.

Rorschach Testi Nasıl Uygulanır?

Orijinal Rorschach Mürekkep Lekesi Testi ve değerlendirme kitapçığı. Görsel kaynak: https://www.britannica.com/

Testin uygulanması aslında oldukça basit. Tek yapmanız gereken sizlere gösterilen her bir mürekkep lekesine bakmak ve neye benzediğini söylemektir. Testin uygulanması yaklaşık 45 dakika kadar sürer. Yorumlanması ise 1-1,5 saat kadar zaman alır. Vereceğiniz yanıtlara testi uygulayan kişi yanıtlarınızı puanlayacaktır. Örneğin, mürekkep lekelerinde küçük ayrıntılara odaklanan insanların muhtemelen obsesif-kompulsif eğilimi vardır. Renklere tepki veren insanlar daha duygusaldır; ve lekelerdeki yansımaları gören insanlar narsist (ben-merkezci) olma eğilimindedir. Daha sonra bu puanlama toplamından yola çıkılarak da kişi hakkında bir değerlendirme yapılacaktır.

Yaygın kullanımına rağmen, Rorschach testi bilimsel olarak tartışmalıdır. Bunun nedenlerinden biri testi puanlayan kişilerin güvenilirliği ile ilgilidir. Ayrıca, psikologlar Rorschach’ı psikiyatrik tanı koymada kendilerine yardımcı olmak için yaygın olarak kullansalar da, çoğu zihinsel bozukluğun özelliklerini geçerli bir şekilde tespit ettiğine dair çok az kanıt vardır. Bunun için tek istisna şizofreni ve bipolar bozukluk gibi durumlardır. Ancak bu gibi bozukluklara sahip olan kişilerin de teste kasıtlı farklı yanıtlar verdiği ve testi kandırabildiği bilinmektedir.

Her ne kadar tıp camiasında geçerliliği halen tartışmalı olsa da 2013 yılında yapılan mevcut tüm test uygulamalarının kapsamlı bir incelemesi, düzgün uygulandığı zaman testin akıl hastalıklarını teşhis etmeye yardımcı olabilen ve hastanın psikolojik profilini çıkaran mantıklı sonuçlar verdiğini ortaya çıkardı. Elbette bu test de dahil olmak üzere hiçbir test insan zihni için bir anahtar sayılmaz. Ancak psikologlara insanların dünyayı nasıl gördüğünü anlamaları açısından ipuçları verebilir. Bu sayede onlar da algılarımızın ardındaki kalıpları anlayabilirler.

Kaynaklar ve İleri Okumalar için:

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu