Dünya bayraklarına göz attığımızda bazı renklerin sürekli tekrarlandığını görürüz. Kırmızı, beyaz ve mavi en yaygın olanlardır. Sarı ve yeşil de birçok bayrakta belirgin biçimde yer alır.
Mor ise güç, asalet, zenginlik ve kraliyet gibi kavramlarla ilişkilendirilmesine rağmen ulusal bayraklarda oldukça seyrek kullanılır. Üstelik yer aldığı örneklerde çoğu zaman bayrağın ana renklerinden biri değildir. Genellikle küçük bir arma ayrıntısında ya da bir figürün üzerinde karşımıza çıkar.
Morun en belirgin örneklerinden biri Dominika bayrağıdır. Bayrağın ortasındaki Sisserou papağanının göğüs bölümünde mor kullanılır. Nikaragua bayrağında ise ülke armasındaki gökkuşağında küçük bir mor şerit bulunur. Bazı başka ülke bayraklarının armalarında da mora yakın tonlara rastlanır. Ancak genel tablo değişmez. Mor, ulusal bayraklarda en az kullanılan renklerden biridir.
Bu durum genellikle geçmişte mor boya üretmenin zor ve pahalı olmasıyla açıklanır. Bu neden önemli olsa da morun bayraklarda neden az kullanıldığını tek başına açıklamaz
Mor Boya Neden Bu Kadar Değerliydi?
Morun tarih boyunca ayrıcalıklı bir renk sayılmasının temelinde, bazı mor boyaların son derece zahmetli yöntemlerle üretilmesi vardı. Antik Akdeniz dünyasında kullanılan en ünlü mor boyalardan biri, belirli deniz salyangozlarından elde edilen Tiren moruydu.
Boya üreticileri salyangozların özel bir bezinden çok az miktarda salgı çıkarıyordu. Ardından bu maddeyi günler süren işlemlerden geçirerek kumaşları boyamakta kullanıyordu. Üretim sırasında ağır bir koku ortaya çıkıyor, küçük miktarda boya elde etmek için çok sayıda salyangoz gerekiyordu.
Zorlu üretim süreci mor kumaşları pahalılaştırdı. Böylece mor, gündelik yaşamda sık kullanılan bir renk olmaktan çok zenginlik ve iktidarla ilişkilendirilen bir simgeye dönüştü.
Özellikle Roma ve Bizans dünyasında mor, hükümdarlıkla yakın bir bağ kurdu. Bazı dönemlerde belirli mor kumaşları kullanma hakkı imparator ve çevresindeki seçkinlerle sınırlandırıldı. Bu nedenle mor, zamanla yalnızca pahalı bir renk değil, siyasal otoritenin de göstergesi hâline geldi.
Bununla birlikte tarih boyunca kullanılan bütün mor boyalar deniz salyangozlarından elde edilmiyordu. Bazı bitkilerden ve başka doğal maddelerden daha ucuz mor tonları üretmek mümkündü. Ancak bu boyalar her zaman aynı koyuluğu ve kalıcılığı sağlamıyordu. Bu nedenle güçlü ve dayanıklı mor kumaşlar uzun süre değerini korudu.
Sentetik Mor Renginin Bulunması İşi Kolaylaştırdı
Mor rengin geniş kitlelere ulaşması 19. yüzyılda gerçekleşti. İngiliz kimyager William Henry Perkin, 1856 yılında sıtma tedavisinde kullanılan kinini laboratuvarda üretmeye çalışıyordu. Henüz 18 yaşında olan Perkin, deneylerinden birinde koyu renkli ve ilk bakışta işe yaramaz görünen bir kalıntı elde etti.
Perkin bu kalıntıyı alkolle karıştırdığında parlak mor renkli bir çözelti ortaya çıktığını fark etti. Üstelik bu madde ipek kumaşı güçlü ve kalıcı biçimde boyuyordu. Daha sonra mauveine adı verilen boya, ticari başarı kazanan ilk sentetik boyalardan biri oldu.
Perkin’in keşfi kısa sürede moda dünyasının ilgisini çekti. Mor kumaşlar 1850’lerin sonlarından itibaren Avrupa’da yaygınlaşmaya başladı. Bu gelişme yalnızca mor giysilerin yaygınlaşmasını sağlamadı. Aynı zamanda sentetik boya sanayisinin ve modern kimya endüstrisinin büyümesine katkıda bulundu.
Ancak mor boya ucuzladığı hâlde ülkeler bayraklarını değiştirmedi. Çünkü bu tarihe gelindiğinde birçok bayrağın renkleri ve simgeleri çoktan yerleşmişti.
Bayrak Renklerini Yalnızca Boya Fiyatları Belirlemedi
Günümüzde kullandığımız pek çok bayrağın kökeni modern devletlerden daha eskiye uzanır. Kraliyet ailelerinin armaları, askerî birliklerin sancakları ve denizcilikte kullanılan işaretler zamanla ulusal sembollere dönüştü. Kırmızı, mavi, beyaz, sarı ve siyah gibi renkler bu geleneklerde zaten yaygındı. Yeni devletler de bayraklarını oluştururken çoğu zaman geçmişten gelen renkleri ve simgeleri korudu.
Bayrakların uzaktan kolayca tanınması da tasarımları etkiledi. Savaş alanında, limanda ya da açık denizde kullanılan bir sancağın rüzgârda dalgalanırken bile seçilebilmesi gerekiyordu. Bu nedenle az sayıda renk içeren, sade ve güçlü karşıtlıklar oluşturan tasarımlar öne çıktı.
Tarihsel devamlılık da önemli bir nedendir. Bayrak renkleri zaman içinde hanedanlar, bağımsızlık mücadeleleri, savaşlar ve siyasal kimliklerle özdeşleşir. Bu nedenle yeni boyalar ortaya çıksa bile ülkeler yerleşmiş sembollerini kolayca değiştirmez.
Sonuç olarak morun bayraklarda az görülmesini tek bir nedene bağlamak mümkün değildir. Mor boya üretmenin uzun süre zor ve pahalı olması rengin yaygınlaşmasını sınırladı. Bununla birlikte eski arma ve sancak gelenekleri, bayrakların uzaktan kolayca tanınma gereksinimi ve tarihsel sembollerin korunması da morun ulusal bayraklarda seyrek kalmasında rol oynadı.
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Why Don’t Country Flags Use The Color Purple?; Yayınlanma tarihi: 17 Ekim 2017; Bağlantı: https://www.youtube.com/watch?v=CYB-pmNs4VQ&t=63s
- A History of the Colour Purple; Bağlantı: https://www.artsandcollections.com/
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
