ZİHİN AÇAN YAZILAR

Centralia: 60 Yıldır Söndürülemeyen Yangından Neler Öğrenebiliriz?

27 Mayıs 1962, Pennsylvania’da bulunan 1866 yılında kurulmuş küçük kömürcü kasabası Centralia kasabası sakinleri için sıradan bir gündü. 2000 civarı sakini bulunan kasaba ertesi günün Anma Günü etkinlikleri için hazırlıklar yapıyordu ve yetkililer temizlik için kasaba çöplüğündeki çöp yığınının kaldırılmasını istemişti. Bunun en kolay yolu da çöpleri yakmaktı…

Centralia’nın çöplüğü, birçok terk edilmiş kömür madeni gibi, içinde hâlâ bolca kömür olan eski bir madenin üstüne kurulmuştu. O gün alevler çöpleri tutuştururken, Centralia’nın altında bulunan labirent biçimindeki dehlizlere ve kömür cevherlerine de ulaştı. Burada bulunan kömürü düzenli bir biçimde yakarak ısı, is ve ölümcül karbonmonoksit saçmaya başladı.

Centralia halkı yangını söndürmeye çalıştı. İtfaiyeciler yeraltındaki alevlerin üstüne su sıktılar ve kille ateşi boğmaya çalıştılar ancak yangın 16 yıl boyunca yangın sönmek bilmedi.

Takip eden yıllarda kasabanın her yerinde terk edilmiş maden tünellerine açılan delikler ve yarıklar belirdi. Yüzeyde ise aşağıdan yükselen ısı, duman ve su buharı ünlü bilgisayar oyunu serisi Silent Hill’e de ilham kaynağı olan bir manzara yarattı.

1980’lerin başında 12 yaşında bir erkek çocuk yanan bir obruğun içine düştü. Bunun üzerine yangını söndürme çabaları ikiye katlandı ancak yine işe yaramadı. Sonuçta 1983 yılında kasaba sakinleri kasabayı terk etti ve günümüzde de burası hayalet kasaba haline büründü.

Yeraltı kömür yangını nedeniyle PA Karayolu 61’deki büyük bir çatlaktan duman yükseliyor,

Centralia’da zemin artık eskisi kadar sıcak değil çünkü yangın yüzeyden uzaklaşıp yerin derinliklerine ilerlemiş durumda. Bölgede toksik gazlar yayılmaya devam ediyor ancak duman ilkbaşlarda olduğu kadar sık görülmüyor. Uzmanların tahminleri yangınının, alevlerin önünde on yıllarca tüketeceği yakıt olduğu göz önüne alınarak, 50 ila 250 yıl içinde söneceği biçiminde…

Günümüzde Centralia’da ayakta kalmış sadece bir avuç yapı var. Yangından sonra da yemyeşil görüntüsüne rağmen bir daha burada yerleşim kurulması mümkün olmayacak.

Kömür Nasıl Oluşur?

Kömür oluşumu için ideal koşullar ormanların ya da bitki örtüsünün gür, toprağın suya doymuş olduğu yerlerdir. Bitkiler zaman içinde ölü bitki katmanı oluşturur. Normalde bitki kalıntılarını ayrıştırması gerektiren mikroorganizmalar sulak yerde yaşayamaz. Dolayısıyla dal ve yaprak yığınları çürümek yerine üst üste yığılmaya başlar.

Zaman içinde yığınlar ağırlık sayesinde sıkışarak bugün madenlerden çıkardığımız o sert ve karbon bakımından zengin maddeye dönüşür.

Kömür kolayca yanar ve yanma sırasında büyük miktarda ısı açığa çıkarır. Bu yüzden de evleri ısıtmak ya da elektrik santrallerinde kullanmak için idealdir. Kömür dünyanın her yerinde bulunur ve ucuzdur. Ancak onu değerli kılan bu özellikleri yüzünden çok da tehlikelidir.

Dünya Enerji Konseyi tarafından 80 civarında ülkede bulunduğu raporlanan dünya kömür rezervlerinin en büyük kısmı (250,9 milyar ton) ABD’de yer almaktadır. ABD’yi 160,4 milyar ton ile Rusya Federasyonu ve 144,8 milyar ton ile Avustralya izlemektedir.

Diğer kömür zengini ülkeler arasında; Çin, Hindistan, Almanya, Ukrayna, Polonya, Kazakistan ve Endonezya bulunmaktadır. Dolayısıyla, dünya kömür rezervlerinin %90’dan fazlası bu dokuz ülkenin sınırları içinde yer almaktadır.

Şu anda Antarktika dışında her kıtada süregelen kömür yangınları var. Bunların en eski olanıysa Avustralya’da ve yaklaşık 6.000 yaşında.

Kömür bu kasabanın sonunu getirdiyse de, toplumun kömür bağımlılığının iklim üzerindeki etkisi çok daha büyük. Kömür yanınca açığa kükürt ve azot çıkıyor, hava kirliliği, asit yağmurları, toksik karbonmonoksit ve küresel ısınmadan sorumlu güçlü bir sera gazı olan karbon dioksit oluşuyor.

Centralia

Centralia’nın en ünlü kısmı 61 numaralı eyaletler arası yolun kasabanın eteklerinden geçtiği 1 kilometrelik kısmı. Burası 1993’te yolun tamir edilemeyecek kadar çökmesiyle terk edilmiş. Günümüzde eyalet yetkililerinin caydırıcı tavrına rağmen burası serüven arayanlar için popüler bir yer.

Yolun üzeri ise çöküntüler ve bölgeyi görmeye gelenlerin bir anı olarak bıraktıkları grafitiler ile kaplanmış durumda. Ancak geçtiğimiz aylarda yoğun ziyaretçi alan bu yol, koronavirüs salgını önlemi kapsamında, toprakla kapatıldı.

Bölge hakkında fikir edinmek için videoya da göz atmanızı öneririz.

İleri okumalar:

https://www.history.com/news/mine-fire-burning-more-50-years-ghost-town

https://www.businessinsider.com/photos-of-centralia-pennsylvania-burning-coal-town

Matematiksel

Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi, Marmara Üniversitesi, ardından uzun süre özel sektörde matematik öğretmenliği, eğitim koordinatörlüğü diye uzar gider özgeçmişim… Önemli olan katedilen değil, biriktirdiklerimiz ve aktarabildiklerimizdir bizden sonra gelenlere... Eğitim sisteminin içinde bulunduğu çıkmazı yıllarca iliklerimde hissettikten sonra, peki ama ne yapabilirim düşüncesiyle bu web sitesini kurmaya karar verdim. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu