
Uzun süre ders çalıştıktan, zor bir problem çözdükten ya da saatlerce yoğun biçimde düşündükten sonra kendimizi fiziksel olarak da yorulmuş hissederiz. Hatta bazen “Bu kadar düşündüysem biraz kalori de yakmışımdır” diye düşünmek cazip gelir.
Beynimiz gerçekten de enerji tüketen bir organdır. Üstelik vücut ağırlığımızın yalnızca yaklaşık yüzde 2’sini oluşturmasına rağmen toplam enerji tüketimimizin yaklaşık yüzde 20’sinden sorumludur. Fakat beynin bu yüksek enerji ihtiyacı yalnızca zorlandığımız anlara özgü değildir. Beyin, görünürde hiçbir şey yapmadığımız zamanlarda bile çalışmayı sürdürür ve sürekli enerji harcar.
Peki zor bir matematik problemi çözmek, satranç oynamak ya da saatlerce ders çalışmak beynin enerji tüketimini belirgin biçimde artırır mı? Daha önemlisi, yalnızca çok düşünerek anlamlı miktarda kalori yakmak mümkün müdür?
Beynimiz ne kadar kalori yakar?
Ortalama bir yetişkinin beyni günde yaklaşık 0,3 kilovatsaat enerji kullanır. Bu miktar yaklaşık 260 kaloriye karşılık gelir. Yani beynimiz, biz özel olarak bir işe odaklanmasak bile gün boyunca kayda değer miktarda enerji tüketir.
Bu enerjinin temel kaynağı, hücrelerin kullandığı ATP adlı moleküldür. Vücudumuz ATP üretmek için glikoz ve oksijenden yararlanır. Sinir hücreleri de bu enerjiyi elektriksel ve kimyasal sinyaller oluşturmak, birbirleriyle iletişim kurmak ve temel işlevlerini sürdürmek için kullanır.
Zihinsel olarak zorlayıcı bir işle uğraştığımızda bazı beyin bölgelerinin enerji ihtiyacı artar. Satranç bunun iyi örneklerinden biridir. Oyuncular olası hamleleri hesaplar, rakibin planını tahmin eder, geçmiş konumları hatırlar ve bütün bunları zaman baskısı altında yapar. Üst düzey turnuvalarda bu zihinsel yük saatler boyunca devam eder.

Bu nedenle satranç oyuncularının uzun turnuvalarda kilo kaybetmesi şaşırtıcı değildir. 1984’te Anatoly Karpov ile Garry Kasparov arasında oynanan ve aylar süren dünya şampiyonası sırasında Karpov’un ciddi miktarda kilo kaybetmesi, satranç ile enerji tüketimi arasındaki ilişkinin en çok anlatılan örneklerinden biridir.
Fakat burada asıl merak ettiğimiz şey, beynin zaten harcadığı bu yaklaşık 260 kalorinin yoğun düşünme sırasında ne kadar arttığıdır.
Düşünürken Beyin Ne Kadar Fazla Enerji Harcar?
Bir zihinsel görevin beyne ne kadar ek yük bindirdiğini anlamak için araştırmacılar beynin kullandığı oksijeni takip eder. Sinir hücreleri daha aktif hale geldiğinde daha fazla enerjiye ihtiyaç duyar. Bu ihtiyacı karşılamak için ilgili bölgeye oksijen bakımından zengin kan akışı artar.

2012 yılında sinirbilimci David Attwell ve çalışma arkadaşları, sıçan beyinlerinden alınan doku kesitlerinde oksijen tüketimini inceledi. Böylece beynin enerjiyi nerede kullandığını araştırdılar.
Sonuçlara göre enerjinin yaklaşık dörtte biri hücrelerin temel bakımına gider. Geri kalan büyük bölüm ise sinirsel sinyallerin oluşturulması ve iletilmesi gibi bilgi işleme süreçlerinde kullanılır.
İnsan beyninde ise araştırmacılar MRI gibi görüntüleme yöntemlerinden yararlanır. Beynin belirli bir bölgesi daha aktif olduğunda o bölgeye giden oksijenli kan miktarı değişir. Böylece hangi bölgelerin daha yoğun çalıştığını görebiliriz.
Ancak bu değişimler düşündüğümüz kadar büyük değildir. Örneğin hareket eden nesneleri dikkatle takip eden kişilerde görsel korteksteki etkinliğin yaklaşık yüzde 1 arttığı görülmüştür. Karşılaştırma, aynı görüntülere pasif biçimde bakan kişilerle yapılmıştır.
Üstelik beyin kaynaklarını sürekli yeniden dağıtır. Böylece bir bölgedeki artış, başka bir bölgedeki azalmayla kısmen dengelenir.
Peki O Zaman Neden Yoruluyoruz?
Bunun nedeni büyük ölçüde zihinsel yük ve strestir. Uzun süre dikkat gerektiren işler beynin yanı sıra vücudun stres sistemlerini de harekete geçirir. Sürekli karar vermek, hata yapmaktan kaçınmak ya da zaman baskısı altında çalışmak bu yükü daha da artırır.
Bu sırada sempatik sinir sistemi daha aktif hale gelir. Kalp atış hızımız, solunumumuz ve genel uyarılmışlık düzeyimiz değişir. Bu durum uzun sürdüğünde hem zihinsel hem de fiziksel yorgunluk hissedebiliriz.
İyi haber şu ki, çok düşünerek beynimizin enerjisini tüketmemiz pek mümkün değildir. Yine de uzun süre ara vermeden çalışmak zihinsel yükü ve stresi artırabilir. Bu nedenle zaman zaman mola vermek, beynin enerjisini korumaktan çok yorgunluğu azaltmaya yardımcı olur.
Kilo vermek söz konusu olduğunda ise düşünmenin etkisi oldukça küçüktür. Bunun için hâlâ en etkili yöntem düzenli hareket etmek ve enerji dengesine dikkat etmektir.
Okuma Önerisi: Bu Formül, Hiçbir Şey Yapmasanız Bile Kaç Kalori Yaktığınızı Hesaplar
Kaynaklar ve İleri Okumalar
- Helmenstine, Anne Marie, Ph.D. “Do You Burn More Calories When You Think Hard?” ThoughtCo, Nov. 22, 2020, Do You Burn More Calories When You Think Hard?
- Howarth C, Gleeson P, Attwell D. Updated energy budgets for neural computation in the neocortex and cerebellum. J Cereb Blood Flow Metab. 2012 Jul;32(7):1222-32. doi: 10.1038/jcbfm.2012.35. Epub 2012 Mar 21. PMID: 22434069; PMCID: PMC3390818.
- Chaput JP, Drapeau V, Poirier P, Teasdale N, Tremblay A. Glycemic instability and spontaneous energy intake: association with knowledge-based work. Psychosom Med. 2008 Sep;70(7):797-804. doi: 10.1097/PSY.0b013e31818426fa. Epub 2008 Aug 25. PMID: 18725427.
- How much energy do we expend thinking and using our brain? Kaynak site: Conversation. Yayınlanma tarihi: 25 Nisan 2023. Bağlantı. How much energy do we expend thinking and using our brain?
Matematiksel






