Nootropik İlaçlar Bizi Daha Akıllı Yapabilir mi?

Hepimiz başarıya ulaşmak için isteriz. Bunun için de hem zihinsel hem de fiziksel yeteneklerimizi arttıracak seçenekler peşinde koşarız. Bununla birlikte, hepimizin bir sınırı var ve bunu kabul etmeliyiz. Ancak ya kabul etmek istemezsek? Sınırlarımızı arttırmanın bir yolunu bulabilirsek? Zeka arttırıcı ve beyin dopingi olarak bilinen Nootropikler veya nootropik ilaçlar buna bir çare olabilir mi?

Bir dahaki sefere eczanenize gittiğinizde bitkisel ilaçların bulunduğu raflara dikkatle bakın. Burada hafızayı güçlendirmek için tasarlanmış ilaçlardan oluşan bir koleksiyon görebilirsiniz. Ginkgo; E vitamini ve hatta telaffuz edilemeyen, ancak kulağa bilimsel gelen fosfatidilserin, sitikolin ve pirasetam gibi isimleri olan ilaçlar. Bunlardan herhangi biri, bu sabah anahtarlarımızı nereye koyduğumuzu hatırlamamıza, dün geceki partide tanıştığımız 10 kişinin adını ezberlememize veya fosfatidilserin’in nasıl yazılacağını hatırlamamıza yardımcı olabilir mi?

Nootropik İlaçlar Nedir?

Nootropikler beyin metabolizmasını ve beyin kimyasını etkileyerek zihinsel keskinliği ve performansı artırdığı iddia edilen kimyasal bileşiklerdir. Proteinler ve vitaminler fiziksel performansı artıran besinlerken, nootropiklerin de aynı şeyi zihinsel performans için yaptığı söylenir. Bunun neticesinde de bu “bilişsel güçlendirici” ilaçları kullanan insanların sayısı her geçen gün artmaktadır. Buraya kadar her şey harika gözüküyor ancak asıl sorun bu noktada başlıyor.

Bu ilaçlar, odaklanma, dikkat ve diğer bilişsel işlevlere yardımcı olmak için çoğunlukla dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olanlara reçete edilmektedir. Ve bu ilaçların çoğunun reçetesiz ve kontrolsüz biçimlerde kullanıldığında aynı işlevleri bozduğu gözlemlenmiştir.

Fentanil, OxyContin, kokain ve morfin gibi, DEHB uyarıcıları, güçlü bağımlılık ve kötüye kullanım potansiyelleri nedeniyle Çizelge 2 ilaçları olarak kabul edilir. Bir doktor gözetiminde alındıklarında güvenlidirler. Ancak yasa dışı olarak kullanıldıklarında değildirler.

Daha da endişe verici olan, yüksek dozlarda alındıklarında, psikoza neden olma potansiyeline sahip olmalarıdır. ABD’de çoğu nootropik ilaç veya besin takviyesinin kullanımı onaylanmamıştır. Bu nedenle internet üzerinden kolayca reçetesiz erişebileceğiniz bu tür ilaçları doktor denetimi olmadan kesinlikle kullanmamalıyız.

Muhtemelen hafıza gelişimi için en yaygın bilinen bitkisel ilaç, ginkgo ağacının yapraklarından elde edilen eski bir Çin ilacı olan ginkgo’dur. Ginkgo üreticileri, bu ilacın normal insanların hafızasını dört hafta gibi kısa bir sürede önemli ölçüde geliştirebileceği gibi iddiaları var. Ancak elbette binlerce kişi aslında boş yere para harcamaktadır.

Ginkgo ve diğer sözde hafıza artırıcı ilaçlar, Amerika Birleşik Devletleri’nde multimilyon dolarlık bir endüstridir. Bu hapların popülerliği onların işe yaradığı anlamına gelir mi??

Nootropik İlaçların Kullanım Oranında Endişe Veren Artış

Özellikle ABD’de yapılan anketler, üniversite öğrencilerinin yüzde 30’una yakınının, ders çalışırken veya sınavlara girerken konsantre olmalarına yardımcı olmak için dikkat eksikliği / hiperaktivite bozukluğu için yaygın olarak reçete edilen Ritalin, Adderall ve benzeri uyarıcıları kullandığını göstermektedir. Türkiye’de bu konu ile ilgili yapılmış bir istatistiğe rastlamadığımız için tam yüzdeler belli değil. Ancak internette yapacağınız basit bir aramada bu tip ilaçların ülkemizde de popülerliği doldukça fazla.

En popüler 4 Nootropik İlaç

2014 yılında, etkin maddesi modafinil olan bir ilaç haberlere konu olmuştu. Beyin performansını artırdığı öne sürülen bu ilaca devamında “zekâ hapı” denmeye başladı. Bu ilaç temelde dikkat eksikliği olanlar, şizofreni hastaları ve ayrıca uyku sorunu çekenlere bir destek amaçlı geliştirilmişti. 2007’de Cambridge Üniversitesi’nden psikologlar Barbara Sahakian ve Sharon Morein-Zamir Nature dergisine birçok meslektaşlarının jetlag ile mücadele etmek veya akademik üretkenliklerini artırmak için Modafinil aldığını bildiklerini yazdıklarında ilaca ilgi arttı.

Şimdiye kadarki kanıtlar Modafinil’in nispeten iyi huylu olduğunu ve en azından diğer uyarıcılarla karşılaştırıldığında kötüye kullanılmaya eğilimli olmadığını göstermektedir. Ancak uzun vadeli sağlık riskleri belirsizdir. Genel kanı bu ilaçların etik ve düzenlemelerini tartışmak için daha fazlasının yapılması gerektiği yönündedir. Çünkü bilim insanları bu ilaçların önümüzdeki yıllarda daha da erişilebilir olmasından ve benzerlerinin artmasından endişe duymaktadır.

Ayrıca araştırmalar, bu tip ilaçların bilişsel işlevleri iyileştirmediğini ortaya koymuştur. Hatta plasebo ilaç verilenlere kıyasla deneklerin tepki vermesini yavaşlattığını da göstermiştir. İlaç kullananlar daha akıllı, daha motive olmuş durumda hissettiğini ifade etse de performansları bu düşüncelerini desteklememiştir. Tersine belleklerinde daha da kötüleşme durumu ortaya çıkmıştır.

Nootropik İlaçlardan Vazgeçin, Zeka Bu Biçimde Gelişmez!

Zihinsel işlevler eğitim, öğretim, ilişkiler, sosyal yaşam, sağlıklı beslenme ve düzenli egzersiz gibi yaşam alışkanlıkları ile artar. Bunlar yerine bağımlılık potansiyeli olabilecek maddeleri hızlı çözüm olarak görmek sakıncaların yanında sağlık ve sosyal yaşam için tehlikeli sonuçlar doğurabilir. Medyada pazarlananlara inanarak bir gecede hafızasının gelişeceğini ümit edenlere bizim tavsiyemiz eski bildiklerinden şaşmamaları olacaktır. Yani siz yine bulmaca çözmeye lütfen devam ediniz. Konsantrasyonu artıracak bir şeye ihtiyaç duyuyorsanız da herhangi bir ilacın yerine gidip bir fincan kahve içiniz. Benzer bir uyarıcı etkiye sahip olacaktır ama çok daha güvenlidir!



Kaynaklar ve İleri okumalar:


Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.
Başa dön tuşu