Sosyoloji

Malthus Kapanı: Kıyamet Ne Zaman Kopacak?

Biyoloji derslerinden, mikroskobik hücrelerin çoğalmasını biliriz. Önce bir çift hücreyle başlarsınız; her biri bölünerek başka bir çift oluşturur. Hızla çoğalırlar; saniyeler içinde üreme kabını doldururlar. Bir de insanlara bakalım. Onlar da sayıca katlanarak ürerler. Peki, acaba bu üreme hızı gelecekte bir gün dünyada hayatta kalmamıza bir engel olabilir mi? Yine bebeğin dünyaya gelmesi aile fertleri için mutluluk verici bir olaydır. Bununla birlikte, birkaç iktisatçının üreme konusunda muhalif bir bakış açısı bulunur. Akla gelen ilk isim artan doğum oranlarına acımasız bir bakış açısı olan Thomas Malthus olacaktır. Malthus, ilk kez 1798’de yayımlanan An Essay on the Principle of Population (Nüfus İlkesi Üzerine Bir Deneme) adlı kitabında, halk arasında Malthus kapanı ya da felaketi olarak anılan teorisine dayanarak acımasız bir gelecek öngördü.

Thomas Robert Malthus (1766-1834)

Malthus Kapanı Nedir?

Malthus Kapanı büyüyen bir nüfusun yakında gezegenin tarımsal üretim kapasitesini aşacağına dair bir tahmin. Başka bir deyişle, yakın gelecekte bir noktada, çok fazla insan olacak ve yiyecek arzı çok sınırlı olacak ve bu da büyük huzursuzluğa yol açacaktır. Malthus, insan nüfusunun büyümesinin geometrik arttığı ancak gıda üretiminin aritmetik olarak arttığı ve doğumların bir şekilde kontrol altına alınmaması durumunda nihayetinde bu durumun kıtlığa yol açacağı görüşündeydi. Bu noktada konu ile ilgili temel bilgiyi unutanlar için kısa bir not düşelim. Geometrik bir artış, ilk terimden sonraki her terimin bir pozitif tamsayı ile çarpılmasıyla elde edilen matematiksel bir sayı dizisini ifade eder. Örnek vermek gerekirse: 3, 9, 27, 81, 243. Burada her yeni sayı bir öncekinin 3 ile çarpılması sonucunda elde edilmiştir. Aritmetik artış ise ardışık terimler arasında sabit bir farkın olduğu matematiksel dizidir. Örneğin, 4, 7, 10, 13, 16, 19 dizisinin ardışık terimleri arasındaki fark 3’tür.

Basit bir şekilde gösterilmiş Malthus kapanı grafiği: Kaynak: https://en.wikipedia.org/

Malthus nüfus artışının geometrik yani zaman içinde hızla artacağını, gıda kaynaklarının ise yalnızca aritmetik (veya doğrusal) bir ilerlemeyle büyüyeceğini belirtmişti. Bir noktada, nüfus artışı tarımsal üretimi baskılayarak, bu da bir gıda krizine yol açacaktı. Malthus, iki tür nüfus kontrolünün böyle bir felaketi erteleyebileceğine inanıyordu. Bunlardan ilki insanların felaketin farkına varması ve gönüllü bir biçimde üreme miktarını azaltması idi. İkincisi ise savaşlar, salgın hastalıklar ve diğer doğal felaketlerin nüfusu kontrol altında tutmaya destek olmasıydı.

Malthus Hata yapmış Olabilir mi?

Geçtiğimiz iki yüzyıl boyunca birçok bilim insanı, Malthus’un teknolojik ilerlemeyi gözden kaçırdığını ve hata yaptığını iddia etti. Gıda üretimi geometrik oranlarda da büyüyebilir çünkü konu sadece toprakla ilgili değildir. İnsanlar sorunları çözmek için teknoloji geliştirmeyi de iyi becerir. Teknolojideki gelişmeler, gıda üretimini artan nüfusla aynı seviyede tutmaya yardımcı olabilir. Malthus’un hesaba katamadığı bir diğer önemli unsur, nüfus artışı ile ilgili idi. Toplumlar yüksek doğurganlık oranlarından, düşük doğurganlık oranlarına geçebilir. Malthus, halk sağlığı sistemindeki ilerlemeleri, hükümetlerin tarafından katı aile planlaması politikaları dayatmasını ve modern doğum kontrol yöntemlerini öngöremedi, bunların hepsi nüfus artış hızında düşüşe neden olabilir.

Nüfus artış hızı son elli yıldır düşüş eğiliminde. Kaynak: https://no.wikipedia.org

Malthus kapanı fikrinin dünyada endişe yaratmasının üzerinden 200 yılı aşkın bir süre geçmesine rağmen, dünya nüfusu, onun yakında aşılacağını düşündüğü tehlikeli seviyelerin altında kaldı. Aynı zamanda, dünyadaki açlık istikrarlı bir düşüşe geçti. Batı dünyası diye tabir ettiğimiz ülkeler tarımsal üretkenliği arttırırken, zenginleşen insanların daha az çocuk doğurmasıyla Malthus kapanından kurtuldu. Ancak yine de dünyada bu kapana kısılmış bölgeler halen mevcut. Gene de Malthus bize önemli bir ders vermektedir. Sağduyumuzun bize göstermesi gereken şey hiçbir büyümenin sonsuza kadar devam edemeyeceği olmalıdır. Yani er geç bir kapana sıkışma ihtimalimiz olabilir. Malthus’u haksız çıkaran teknolojik gelişmelerin veya nüfus kısıtlamalarının, bu kıyamet beklentisini önleyip önleyeme­yeceğini hep beraber göreceğiz.

Kaynak ve İleri Okumalar:

Matematiksel

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.