Ünlü Matematikçiler

Matematikçilerin Prensi: Carl Friedrich Gauss

Bu dünyadan bir Gauss geçti, tutkuyla, azimle ve de aşkla...

Tüm zamanların en büyük bilim insanlarından birinin yetmiş sekiz yıllık yaşamını bir yazıda özetlemek kolay değil. “Matematikçilerin prensi” olarak bilinen Carl Friedrich Gauss (1777- 1855) gelmiş geçmiş en büyük matematikçilerden biridir. Hayat hikayesi filmlere konu olan bu müthiş matematikçiyi size aktarmadan önce çocukluğu ile ilgili bilindik bir hikaye ile yazımıza başlayalım. Bu hikaye aslında, tüm matematik öğretmenlerinin öğrencileriyle bir aritmetik dizinin toplamı ile ilgili formülü anlatırken paylaşması gereken bir hikayedir.

“Dikkat çocuklar! Bugünkü probleminiz 1den 100 sayısına kadar olan tüm tamsayıları toplamak. Bir an önce başlayın!” Öğretmenin gözleri sınıfta dolaştı. “Gauss! İtaat etmiyorsun!” Gauss’un yüzündeki ürkek bakış korkuya dönüştü. “Fakat ben bitirmiştim… “ Kızgın öğretmen: “Yalanlarının iki katı sertlikte vurmadan önce şu parlak çözümünü dinleyelim bakalım Gauss!” Gauss titrek bir sesle”1’den 100’e kadar bütün sayıları toplamamızı söylemiştiniz. Onları sırayla toplamak yerine, her iki uçtan başlamanın daha kolay olacağına karar verdim. 1+100 = 101, 2+99 = 101, 3+98 = 101, 4+97 = 101…gerçekte problemde 50+51 olan 101’den elli çift var. İşte bu yüzden bu doğru, 50 x 101 = 5050 olduğundan problemin cevabı 5050’dir.

Öğretmen hayretle Gauss’a baktı ve sustu. Carl Friedrich Gauss’un bir gün 19. yüzyıl matematiğinin devi olacağını o an anlamıştı.

Kısaca Carl Friedrich Gauss

Carl Friedrich Gauss: Almanya (1777–1855); Muhafazakâr, içe dönük, üretken ve hırslı. Gauss’un hayatı, birçok açıdan arketip matematikçiyi temsil eder. Ressam: Christian Albrecht Jensen, 1840; Kaynak: https://www.paintingstar.com

Yetenekleri 14 yaşındayken Braunschweig Dükü Carl Wilhelm Ferdinand tarafından fark edildi. Fakir bir ailenin çocuğu olan Gauss eğitim hayatı boyunca Dük tarafından desteklendi. Önce günümüzde Braunschweig Teknik Üniversitesi olarak bilinen yerde, mezun olduktan sonra, Göttingen Üniversitesi’nde eğitimini tamamladı. Gauss bu zaman içinde Yunanca, Latince ve edebiyat eğitimi gördü. 16 yaşında Öklid-dışı geometriler ile ilgili ön çalışmalar yaptı. 17’li yaş­larında sayılar teorisi ispatlarını kritik etti.

18 yaşına gelinceye kadar Lagrange ve Newton’un eserlerinin hepsini okumuştu. Bu süre zarfında ayrıca büyük ölçüde sayılar teorisi üzerine olan Disquisitiones Arithmeticae (Aritmetik Araştırmaları) isimli anıtsal çalışmasını yazdı ve yayınladı. Gauss’un en gurur verici keşiflerinden biri on yedi kenarlı bir çokgenin yalnızca işaretsiz bir cetvel ve pergel kullanılarak nasıl çizilebileceğini bulmasıydı. Bu, ünlü Yunan matematikçilerin zamanından beri jeometredeki en büyük ilerlemelerden biriydi. Günümüzde Gauss’ un doğduğu şehir olan Braunschweig‘ta on yedi köşeli bir kaide üzerine yükselen bir heykeli bulunmaktadır.

17gon
On yedi kenarlı bir çokgen

Göttingen Üniversitesi’nden döndükten sonra, Gauss nihayet 1799’da Helmstedt Üniversitesi’nden doktorasını aldı. Bu esnada polinom denklem çözümleri ile uğraşmaya başladı ve karmaşık sayı düzleminin varlığını ortaya çıkardı. Bu düzlem “Gauss Düzlemi” olarak matematik dünyasına geçti. Gauss’un keşiflerinden bir diğeri de, bugün cebirin temel teoremi olarak adlandırılan şeyi kanıtlamış olmasıdır. Matematikte cebirin temel teoremi karmaşık değişkenli polinomların köklerinin varlığıyla ilgili temel bir sonuçtur.

Johanna Osthoff

Yıllar 1805’i gösterdiğinde Gauss matematikten başka, bir kadına sırılsıklam aşık oldu: Johanna Osthoff. Evlendiler, iki çocukları oldu fakat 4 yıl sonra eşi hastalıktan öldü. Kısa bir süre sonra da çocuklarından biri öldü. Sonraki yıl Gauss, üç çocuğu daha olacak olan Minna Waldeck ile evlendi ve mutlu bir ev yaşantısı oldu.

Carl Friedrich Gauss Bir Matematikçiden Çok Daha Fazlasıydı

1818’de, Hannover eyaleti için resmi bir jeodezi araştırmasına bilim danış­manı oldu. Bu çalışma özellikle yüzeylere ve haritacılı­ğa ilişkin yeni matematik teorilerine ilham verdi. Gauss’un tek ilgi alanı matematik değildi. Avrupa edebiyatı­nı, eski klasikleri, dünya politikasını, botaniği ve minerolojiyi incelemek de de hobileri arasındaydı. Ana dili Almanca ile birlikte Latince, İngilizce, Danimarkaca ve Fransızca okuyabiliyor ve yazabiliyordu. 

Carl Friedrich Gauß (1777-1855) ve Wilhelm Weber(1804-1891) – Göttingen ; Kaynak: https://commons.wikimedia.org

1832’de Gauss, zamanının önde gelen fizikçilerinden Wilhelm Weber ile ortaklık kurdu. İlk elektromanyetik telgrafı 1833’te inşa ettiler. İlk bağlantı, Gauss’un Göttingen’de çalıştığı gözlemevi ile Almanya’daki Fizik Enstitüsü arasındaydı. Prusyalı bilim insanı Alexander von Humboldt’un önerisiyle Gauss ve Weber, dünyanın birçok bölgesinde Dünya’nın manyetik alanının ölçümlerini belirlediler. Onun elektromanyetizma ile ilişkili araştırmaları 19. yüzyılda fizik biliminin gelişmesinde büyük rol oynamıştı. 1837’de Weber, politik nedenlerden ötürü Göttingen’den ayrıldı. Bundan sonra Gauss’un çalışmaları giderek daha az hacimli hale geldi. Yine de diğer bilim insanlarını desteklemeye devam etti. Carl Friedrich Gauss 23 Kasım 1855’te Göttingen’de öldü.

Günümüzde Carl Friedrich Gauss’un beyni araştırılmak üzere Göttingen Üniversitesi Tıp Fakültesinde muhafaza ediliyor. “Matematikçiler birbirlerinin omuzlarında dururlar” derdi. Ardında bıraktığı eserleri ve çalışmaları da, ondan sonra gelen matematikçilerin onun omuzları üzerinde yükselmesine neden oluyor. Bu dünyadan bir Gauss geçti, tutkuyla, azimle ve de aşkla. Bir kısmı kurgusal olsa da kısmen hayatının anlatıldığı “Die Vermessung der Welt – Dünyayı Ölçmek” adlı filmden kısa bir kesit sunalım sizlere.

Kaynaklar: 

  • Alfred S. Posamentier and Christian Spreitzer; The Lives and Works of 50 Famous Mathematicians
  • Tucker McElroy; A to Z of mathematicians; ISBN 0-8160-5338-3

Matematiksel

Sibel Çağlar

7 yıl Kadıköy Anadolu Lisesinin devamında lisans eğitimimi Marmara Üniversitesi İng. Matematik öğretmenliği üzerine tamamladım. Devamında 20 yıl çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.