Apollonios: Ay’a Adını Yazdıran Bir Antalyalı

Bugün Antalya il sınırları içinde bulunan ve Anadolu’da eski çağın büyük yerleşim merkezlerinden biri olan Pamfilya bölgesindeki Perge kentinde, MÖ 262 yılında dünyaya gelen Apollonios, konikler hakkındaki çalışmalarıyla analitik geometrinin gelişmesini sağlamış ve tarihte haklı bir ün kazanmış matematikçidir.

Çağındaki tüm bilginler gibi İskenderiye kentine gitmiş, Oklid’ten sonra gelen matematikçilerden dersler alarak kendisini geliştirmiştir. İskenderiye’den sonra dönemin en büyük ikinci kütüphanesinin bulunduğu ve önemli bir ilim merkezi olan Bergama’ya geçmiştir.

Burada bir süre çalışmış, dersler vermiş fakat en önemli işi belki de insanlık tarihini etkileyecek Konikler adlı ünlü yapıtını yazmak olmuştur. İçerisinde dört yüz seksen yedi teorem barındıran ve sekiz ciltten oluşan bu eserin, ilk dört cildi Yunanca olan özgün dilinde, üç cildi Arap matematikçi Sabit bin Kurra‘nın çevirisiyle Arapça olarak günümüze kadar gelebilmiş olup son cildi ise kayıptır.

Arapçaya tercüme edilmiş elyazmaları şu an İstanbul’daki Süleymaniye Kütüphanesi’nde bulunmaktadır. Süleymaniye Kütüphanesi, Kanuni Sultan Süleyman tarafından yaptırılan Süleymaniye Cami’nin içerisindedir. Bu kütüphane, içerisinde birçok değerli yazma ve basma eserin bulunduğu önemli bir koleksiyona sahiptir.

Apollonios

Çağında “Büyük Geometrici” olarak bilinen Apollonios, eserin ilk dört cildinde, kendisinden önceki matematikçilerin çalışmalarının bir derlemesini yapmıştır. Diğer dört ciltte ise yeni ve özgün olan kendi çalışmalarını yazmıştır. Konikler hakkındaki bu eserinde Apollonios “Konikler, koni ile bir düzlemin kesişmesi sonucu ortaya çıkan düzlemsel eğrilerdir,” şeklinde bugün de geçerli olan bir tanım yapmıştır.

Okul yıllarımızda hepimizin müfredatında olan ve öğrendiğimiz konikleri ilk kez elips, hiperbol ve parabol diye adlandıran kişi Pergeli bir matematikçi olan Apollonios’tur.

konikler

Kitabında günümüz matematiğinde kullanılan bir sisteme benzer, önemli noktaları harflerle simgeleyen bir sistem kullanması da Apollonios’un çağdaşlarından ne derece ileride olduğunu göstermektedir.

Geometri problemleri içerisinde en uğraştırıcı olanlarından biri olarak kabul edilen, üç daireye teğet olma koşulunu yerine getirecek bir dairenin çizimi “Apollonios Problemi olarak bilinir. Problemin genel çözümü ise çok sonraları ünlü matematikçi Gauss tarafından gerçekleştirilmiştir.

Sekiz ciltlik Konikler eserinden başka pek çok eser yazmış olan Apollonios’un ne yazık ki bu eserlerinin hiçbiri günümüze ulaşamamıştır. “Yakan Aynalar Üzerine” isimli eserinde, güneş ışınlarının tek bir noktaya yansıyacağı tezini çürütmüş ve ışık huzmesinin eksenine paralel olarak yansıttığını yazmıştır. Bu fikir günümüzde kullanılan parabolik aynaların yani otomobil farları veya fener gibi aletlerin keşfinin önünü açmıştır.

Ayrıca geometrinin temel konuları üzerine incelemelerde bulunup, bunları yazarak kendisinden sonraki geometricilere ışık tutacak zengin kaynaklar sunmuştur. Bunların arasında; Arşimet’in Pi sayısı konusundaki hesaplamalarından çok daha uygun bir hesap yöntemi bulması, büyük sayıları çarpmak ya da belirtmek için kullanılan tetratlar sistemini geliştirmesi ve irrasyonel sayılar kuramına katkıda bulunması sayılabilir.

Yaşadığı çağda Apollonios büyük geometrici olarak bilinse de ve çalışmalarından faydalanan matematikçiler, astronomlar olsa da değeri yeterince anlaşılamamış ve bir süre sonra ününü kaybetmiştir.

MÖ 190 yılında İskenderiye’de vefat eden Apollonios’un değeri ve önemi ancak kendisinden bin sekiz yüz yıl sonra Rönesans Çağı’nda anlaşılmaya başlanmış ve hak ettiği üne kavuşabilmiştir. Onun çalışmaları 1605 yılında Kepler’in (Johannes Kepler, 1571-1630) açıkladığı gezegenlerin hareketleriyle ilgili çalışmasına ilham vermiştir.

Apollonios’a ait parabol ve elips kavramlarına başvuran Kepler “Bütün gezegenler odaklarından birinde Güneş’in bulunduğu elips biçimli yörüngeler üzerinde hareket ederler,” ifadesiyle “Kepler Yasası” adıyla bilinen yasayı oluşturmuştur.

Böylelikle kendisinden önce Dünya’yı evrenin merkezi olmaktan çıkaran ve De Revolutionibus Orbium Coelestium adlı yapıtıyla büyük yankı uyandıran Kopernik’in (Nicolaus Copernicus, 1473-1543) kuramını haklı çıkarmıştır.

Bu kuramların ispatlanması için gerekli olan gözlem doğrulumasını yapan kişi ise Galile (Galileo, 1564-1642) olmuştur. Eğer dahi geometrici Apollonios’un çalışmaları gerekli altyapıyı oluşturmasaydı, belki de Kopernik, Kepler ve Galile keşiflerini gerçekleştiremeyecek hatta Newton yerçekimi yasasını hiç bulamayacaktı.

Bilime olan büyük katkılarından dolayı Apollonios’un adı Ay üzerindeki bir kritere verilerek ölümsüzleştirmiştir.

Kaynak: Kerim Kuvetli – Anadolu’nun Sırları, Maya Kitap

Matematiksel

Editör

Bu yazı gönüllü yazarlarımız tarafından hazırlanmış veya sitemiz editörleri tarafından belirtilen kaynaktan aslına uygun kalınarak eklenmiştir.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Başa dön tuşu
Kapalı