Matematik

Lichtenberg Figürü: Doğal Olarak Oluşan İlginç Bir Fraktal Yapı

Lichtenberg figürleri, elektrik boşalmalarının oluşturduğu dallanmış desenlerdir.

Yıldırım çarpması sonucunda insan vücudunda çok farklı yaralanmalar ortaya çıkabilir. Bunlardan biri, bazı kişilerin cildinde görülen kırmızımsı ve dallanmış desenlerdir. Bir ağacın dallarını ya da eğreltiotu yapraklarını andıran bu geçici izlere Lichtenberg figürleri adı verilir.

Lichtenberg figürlerinin dikkat çekmesinin nedeni yalnızca görünümleri değildir. Bu desenler elektrik boşalmaları ile fraktal benzeri yapıların nasıl ortaya çıkabileceğine ilişkin ilginç bir örnek oluşturur. Ancak ciltte görülen Lichtenberg figürlerinin nasıl oluştuğu, uzun süredir araştırılmasına rağmen bugün bile tam olarak açıklanabilmiş değildir.

Lichtenberg Figürü Nedir?

Lichtenberg figürleri adını Alman fizikçi Georg Christoph Lichtenberg’den alır. Göttingen Üniversitesi’nde çalışan Lichtenberg, 1777 yılında statik elektrik üzerine yaptığı deneyler sırasında elektrik boşalmalarının oluşturduğu dallanmış desenleri gözlemlemişti.

Georg Christoph Lichtenberg
Georg Christoph Lichtenberg (1742–1799), Alman doğa bilimci, aynı zamanda astronomi ve matematik profesörüydü. Ancak yalnızca bilimsel yönüyle değil, keskin zekâsı ve etkileyici aforizmalarıyla da tanınır.

Deneylerinde büyük bir elektrofor yardımıyla reçine, cam veya kauçuk gibi yalıtkan malzemelerin yüzeyini elektrikle yüklüyordu. Daha sonra yüzeye ince tozlar serptiğinde elektrik yükünün dağılımını görünür hâle getiren desenler ortaya çıkıyordu. Lichtenberg ayrıca pozitif ve negatif elektrik yüklerinin birbirinden farklı şekiller oluşturduğunu fark etmişti.

Bu çalışmalar zamanla yüksek gerilimli elektrik boşalmalarını incelemek için kullanılan yöntemlerin gelişmesine katkı sağladı. Elektrik yüklerinin yalıtkan yüzeylerde bıraktığı izlerin incelenmesi, daha sonraki yıllarda plazma fiziğinden elektrostatik görüntüleme tekniklerine kadar farklı alanlarda önem kazandı.


Yıldırım çarpması sonucunda oluşan bir Lichtenberg Figürü örneği

Lichtenberg’in deneylerinde ortaya çıkan desenlerin benzerlerine yıldırım çarpmış kişilerin cildinde de rastlanır. Ciltte görülen Lichtenberg figürleri çoğunlukla pembe ya da kırmızı renkte, dallanmış çizgilerden oluşur.

Bu izlerin önemli özelliklerinden biri, gerçek bir yanık olmamalarıdır. Derinin üst tabakasında belirgin bir hasara yol açmazlar ve sinirlerin ya da kan damarlarının anatomik yollarını takip etmezler. Ayrıca yıldırım çarpan herkesin cildinde ortaya çıkmazlar. Araştırmalarda vakaların yaklaşık yüzde 17–33’ünde görüldükleri bildirilmiştir.

Lichtenberg Figürünün Arka Planındaki Matematik Nedir?

Lichtenberg figürlerinin en belirgin özelliği, sürekli dallanarak ilerleyen yapılarıdır. Ana kollardan daha küçük dallar, onlardan da daha ince uzantılar ayrılır. Bu görünüm, matematikte fraktal olarak adlandırılan yapılara benzer.

Fraktalların temel özelliği, bir yapının farklı ölçeklerde benzer biçimleri tekrar etmesidir. Bir ağacın dallanmasında, nehir ağlarında ya da eğreltiotu yapraklarında bunun yaklaşık örneklerini görebiliriz. Lichtenberg figürlerinde de benzer bir düzen vardır.

Modern üç boyutlu Lichtenberg figürleri — ya da başka bir adıyla elektrik ağaçlanması.

Lichtenberg figürlerine benzer desenleri ahşap üzerinde de oluşturmak mümkündür. Bu yöntemde amaç, çok yüksek gerilimli elektrik boşalmasının ahşap yüzeyinde ilerlerken bıraktığı yanık izlerini görünür hâle getirmektir.

Elektrik ahşap üzerinde tek bir düz çizgi izlemez. Yüzeydeki nem, ahşabın yapısı ve elektrik alanının dağılımı, akımın yönünü sürekli değiştirir. Akım bir noktadan sonra yeni kollara ayrılır; bu kollar da yeniden dallanır.

Bu desenler görsel olarak Lichtenberg figürlerine benzediği için genellikle aynı adla anılmaktadır. Ancak burada gördüğümüz yapı, ahşabın yüzeyinde elektrik nedeniyle oluşmuş kalıcı yanık izleridir. İnsan cildindeki Lichtenberg figürleri ise geçicidir ve gerçek bir yanık değildir.

Bu yöntem “fraktal yakma” adıyla da bilinmektedrir. Ancak çok yüksek gerilim kullanıldığı için ciddi ve ölümcül elektrik çarpması riski taşır.

Ancak bu işlem son derece tehlikelidir. Yüksek voltajla çalışıldığı için her yıl birçok kişi bu yöntemi denerken elektrik çarpması sonucu hayatını kaybetmektedir.


Kaynaklar ve ileri okumalar:

  • Lichtenberg figure; Bağlantı: https://en.wikipedia.org/wiki/Lichtenberg_figure
  • Lindford A, Juteau S, Jaks V, Klaas M, Lagus H, Vuola J, Kankuri E. Case Report: Unravelling the Mysterious Lichtenberg Figure Skin Response in a Patient With a High-Voltage Electrical Injury. Front Med (Lausanne). 2021 Jun 11;8:663807. doi: 10.3389/fmed.2021.663807. PMID: 34179045; PMCID: PMC8226253.
  • Byard RW. Lichtenberg figures-morphological findings. Forensic Sci Med Pathol. 2023 Jun;19(2):269-272. doi: 10.1007/s12024-023-00612-7. Epub 2023 Apr 12. PMID: 37046062; PMCID: PMC10329080.

Size Bir Mesajımız Var!

Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.

Matematiksel

Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi’nin ardından Marmara Üniversitesi İngilizce Matematik Öğretmenliği bölümünden mezun oldum. Matematiksel.org’un kurucusu olarak matematik, bilim ve düşünce alanlarında içerik üretmeye devam ediyorum.

1 Yorum

  1. İlginç, doğal bağlantısallığın da bir petiyodu olmalı. Fraktal matematiği gibi. Bu siteyi 4 yıldır hiç görmüyordum şimdi karşıma çıktı. Söyleyecek başka bir şey yok, aklıma bişey gelmiyor, unutulmuş şeylerden bir tanesi, unutmuşum yani…🙂