Matematik

Bir Çoban Köpeği 100 Koyunu Nasıl Tek Başına Güder?

Araştırmacılar, tek bir çoban köpeğinin 100 kadar koyundan oluşan sürüyü nasıl toplayabildiğini açıklayan matematiksel bir model oluşturdu. Vardıkları sonuç, köpeğin yalnızca iki basit matematiksel kurala uyması gerektiğini gösteriyor.

Bir çoban köpeğini iş başında izlediğinizde, yaptığı şey neredeyse sezgisel görünür. Sürü dağılır, bazı koyunlar kenara açılır, bazıları geride kalır, fakat köpek birkaç hamleyle yeniden düzeni sağlar. Üstelik bunu çoğu zaman tek başına yapar. Onlarca, hatta yüzlerce hayvanın hareketini kontrol etmek için köpeğin her koyunu ayrı ayrı izlemesi gerektiğini düşünebilirsiniz. Oysa araştırmalar, işin aslında bundan çok daha farklı yürüdüğünü gösteriyor.

2014 yılında Swansea Üniversitesi ile Uppsala Üniversitesi’nden araştırmacılar, tek bir çoban köpeğinin büyük bir sürüyü nasıl yönlendirdiğini matematiksel olarak açıklamaya çalıştı. Bunun için bir köpeğe ve 46 koyuna hassas GPS cihazları taktılar. Böylece köpeğin ve koyunların hareketlerini ayrıntılı biçimde izlediler, ardından bu verileri bilgisayar modeline aktardılar.

Araştırmacıların amacı, köpeğin ne zaman ve neden yön değiştirdiğini anlamaktı. Ortaya çıkan sonuç oldukça ilginçti. Köpek sürüyü yönetirken koyunları tek tek takip etmiyordu. Köpek aslında iki temel işi sırayla yapıyordu: önce sürüyü topluyor, sonra onu hedefe doğru sürüyordu.

Çoban Köpeklerinin Kullandığı Sürü Algoritması Nedir?

Bir koyun ya da küçük bir grup sürüden uzaklaşmaya başladığında köpek bütün sürüyü hemen ileri götürmeye çalışmaz. Önce açılan boşluğu kapatır, dışarı taşan koyunların çevresinde dolanarak onları yeniden grubun içine yönlendirir. Sürü toparlanınca da arkasına geçer ve bu kez bütün grubu hedefe doğru sürmeye başlar.

Araştırmacılar köpeğin sürünün arkasında yaptığı o sürekli sağa sola hareketin de rastgele olmadığını fark etti. Köpek, koyunlar arasında açılan boşlukları gördükçe yön değiştiriyor, böylece sürünün dağılmasını engelliyordu. Matematiksel modelde ortaya çıkan hareket de gerçek köpeklerin bu davranışına oldukça benziyordu.

Modelin asıl gücü ise büyük gruplarda ortaya çıktı. Önceki bazı modeller, sürü büyüdükçe tek bir yönlendiricinin yetersiz kalacağını öngörüyordu. Buradaki yaklaşım ise tek bir köpeğin, sürünün bütünlüğünü izleyerek 100 kadar koyunu yönlendirebildiğini göstermeyi başardı.

Aslında köpeğin işi, koyunların kendi davranışları sayesinde biraz daha kolaylaşıyor. Koyunlar birbirlerinden fazla uzaklaşmak istemiyor ve köpek yaklaştığında ondan uzaklaşmaya çalışıyor. Köpek sürünün bir kenarına yöneldiğinde önce birkaç koyun hareket ediyor. Ardından onların yanındakiler de yön değiştiriyor ve bu etki kısa sürede grubun geri kalanına yayılıyor.

Bu nedenle köpek her hayvanı tek tek yönetmek zorunda kalmıyor. Sürünün kendi içindeki hareketten yararlanıyor. Bir yerde boşluk açıldığında oraya yöneliyor, koyunlar yeniden birbirine yaklaştığında ise bütün grubu ileri sürüyor. Dışarıdan bakıldığında son derece karmaşık görünen hareket, köpekle sürü arasındaki bu karşılıklı tepki sayesinde ortaya çıkıyor.

Sürü Yönlendirme Algoritması Nasıl Bir Toplumsal Fayda Sağlar?

Benzer bir düzeni kuş sürülerinde ve balık topluluklarında da görüyoruz. Yüzlerce birey aynı anda yön değiştiriyor ama bunu yapmak için merkezi bir yöneticiye ihtiyaç duymuyor. Her hayvan çevresindekilere tepki veriyor ve bu küçük tepkiler grubun tamamında büyük bir hareket yaratıyor.

Araştırmacıların bu davranışla ilgilenmesinin nedeni de burada yatıyor. Çünkü aynı mantık yalnızca hayvan sürülerinde işe yaramıyor. Çok sayıda robotun birlikte hareket ettiği sistemlerde de benzer bir yaklaşım kullanılabilir. Her robotu ayrı ayrı kontrol etmek yerine, grubun genel durumuna göre birkaç basit karar kuralı belirlemek daha pratik olabilir.

Matematiksel için çeviren: Mehmet Demiryay

Kaynaklar ve İleri Okumalar:

  • The Mathematics of Herding Sheep. Yayınlanma tarihi: How one single sheepdog herds a flock of one hundred. Mystery solved; Bağlantı: The Mathematics of Herding Sheep;/
  • How one single sheepdog herds a flock of one hundred. Mystery solved; Kaynak site: ZME Science. Yayınlanma tarihi: How one single sheepdog herds a flock of one hundred. Mystery solved;. Bağlantı: How one single sheepdog herds a flock of one hundred. Mystery solved;/
  • D. Strombom, R. P. Mann, A. M. Wilson, S. Hailes, A. J. Morton, D. J. T. Sumpter, A. J. King. Solving the shepherding problem: heuristics for herding autonomous, interacting agents. Journal of The Royal Society Interface, 2014; 11 (100): 20140719 DOI: 10.1098/​rsif.2014.0719

Size Bir Mesajımız Var!

Matematiksel,matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.

Matematiksel

Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi’nin ardından Marmara Üniversitesi İngilizce Matematik Öğretmenliği bölümünden mezun oldum. Matematiksel.org’un kurucusu olarak matematik, bilim ve düşünce alanlarında içerik üretmeye devam ediyorum.