Bilgisayar ve Yazılım

Algoritmaların Kökeni Ve Günlük Hayatta Algoritma Örnekleri

Algoritmalar matematik ve bilgisayar bilimlerinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Ancak kişisel olarak da kendilerini her zaman kullandığınızı öğrenmek sizi şaşırtabilir. Algoritmalar, matematiksel hesaplamalar gibi şeyler yapmak için adım adım bir prosedür sağlar. Ama kek pişirmek istediğiniz zamanlarda da aslında algoritmaları kullanabilirsiniz. Bu yazıda kısaca algoritmaların büyüleyici tarihini keşfedelim. Ayrıca sizi modern dünyadaki bazı kullanımları hakkında bir tura çıkaralım. Hazırsanız başlayalım…

Algoritma Ne Demek?

Algoritma kelimesi 9. yüzyılda yaşamış matematikçi el Harezmi’nin adından gelmektedir. M.S. 825 yıllarında “Kitab el cebr ve’l mukabele” başlıklı bir kitap yazmıştı. Bu kitap Latince’ye “Algoritmi de Numero Indorum” adıyla çevrildi. El-Harezmi adı, Avrupa’da “Algorizm” olarak bilindiği için “algoritma” terimi onun adından türetildi. El-Harizmi, “Cebirin babası” olarak da bilinir ve Batı’ya sofistike matematiği taşıyan kişi olduğu için geniş çapta itibar edilir. Günümüzde, algoritma teriminin anlamı, herhangi bir hesaplama yöntemini içerecek şekilde genişletilmiştir. Bu, özellikle bilişimle ilgili olarak yaygın olarak kullanıldığı 20. yüzyılın ortalarından itibaren geçerlidir.

harezmi

Algoritmaların Kökeni Nedir?

Aslında algoritmalar el Harezmi’nin kitabından çok önce de bilinmekteydiler. Tarihsel kayıtlara ve arkeolojik bulgulara göre, ilk algoritmalar Babiller tarafından MÖ 1600 civarında oluşturuldu. Kil tabletlere çivi yazısı biçiminde kaydedilen bu algoritmalar çarpanlara ayırma ve karekök bulma gibi amaçlarla kullanılmıştı. Bunlar günümüzde bize basit gelse de zamanın önemli çalışmalarıydı. Sonrasında Öklid, MÖ 300 civarında “Öklid algoritması” nı ortaya çıkardı. MÖ 200 yılında “Eratosthenes Eleği” ile Eratosthenes onu izledi. Doğrusal denklem sistemlerini çözmek için kullanılan Gauss eliminasyonu, MS 263’te Lui Hui tarafından tanımlandı. Brahmagupta, MS 628’de Chakravala metodunu geliştirdi.

Sonraki yüzyıllar boyunca, İslam dünyası bilgileri eski Yunan, Hint ve Çin eserleri üzerine inşa edildi. Modern algoritmanın ortaya çıkışı ise sanayi devrimi sırasında gerçekleşti. Öncelikle George Boole, modern bilgisayar kodunun temeli olan ikili sistemi ortaya attı. Ada Lovelace, 1840’larda ilk “bilgisayar programını” üretti. Filozof ve mantıkçı Friedrich Ludwig Gottlob Frege nicel ifadelerin bir analizi için biçimsel bir sistem inşa etti. Alfred North Whitehead ve Bertrand Russell’da, Principia Mathematica’da (1910-1913) Gottlob Frege’nin çalışmalarını daha da basitleştirdi ve güçlendirdi. Alan Turing, algoritma konseptini ilk kez 1936’da meşhur Turing makinesiyle resmileştirdi. Bundan sonra da dünya bir daha asla eskisi gibi olmadı.

alan turing
Alan Mathison Turing, (1912-1954) İngiliz matematikçi, bilgisayar bilimcisi ve kriptolog

Bir Algoritmanın Temel Özellikleri Nelerdir?

Bir algoritma, esasen, belirli bir görevi çözmek için kullanılan bir dizi adımdır. Bir algoritmanın gerçekten geçerli sayılması için bazı özelliklere sahip olması gerekir:

  • Kesinlik: Algoritma açık ve net olmalıdır. Adımlarının (veya aşamalarının) her biri ve girdileri / çıktıları açık olmalı ve yalnızca tek bir anlam içermelidir.
  • Girdi: Bir algoritma, 0 veya daha fazla iyi tanımlanmış girdiye sahip olmalıdır.
  • Çıktı: Bir algoritma 1 veya daha fazla iyi tanımlanmış çıktıya sahip olmalı ve istenen çıktıyla eşleşmelidir.
  • Sonluluk: Algoritmalar, sınırlı sayıda adımdan sonra sona ermelidir.
  • Fizibilite: Mevcut kaynaklarla uygulanabilir olmalıdır.
  • Bağımsız: Bir algoritma, herhangi bir programlama kodundan bağımsız olması gereken adım adım talimatlara sahip olmalıdır.

Algoritmalar Günlük Hayatta Nasıl Karşımıza Çıkar?

Gördüğünüz gibi, algoritmalar sadece uzun bir geçmişe sahip olmakla kalmaz, aynı zamanda modern günlük yaşamın vazgeçilmez parçalarıdır. Bilgisayarla ilgili olmasanız bile, bir tür algoritmanın günlük rutininizde önemli bir rol oynaması muhtemeldir. Bununla birlikte, işte günlük hayatta kullanılan bazı algoritma örnekleri. Lütfen aşağıdaki örneklerin belirli bir sırada olmadığını ve listenin kapsamlı olmadığını unutmayın.

Her Türlü Tarif Aslında Bir Algoritmadır

Aslında farkında olmasınız da yemek tarifleri, yol tarifleri kısacası adım adım bir şeyin nasıl yapıldığını detaylı anlattığımız her şey özünde birer algoritmadır. Eğer tarifler doğru yapılmışsa ve söylenen adımlar doğru biçimde uygulanırsa başarısızlık olasılığı düşüktür.

Arama Motorları

Eğer bir tarifi ezbere bilmiyorsanız, o zaman “Google” sizin için buna cevap verebilir. Ama bu nasıl başarılır? Elbette tahmin ettiğiniz gibi algoritmalar aracılığıyla. Arama motoru indeksleme, sayfa sıralaması vb. gibi algoritmalar isteğinizi ayrıştırmak ve bir öneri listesi oluşturmak için çalışır. Bugün bu tür bir hizmeti normal kabul etmemize rağmen, perde arkasında gerçekleşen işlemler aslında oldukça karmaşıktır.

Paylaşma Zamanı

Diyelim ki ne pişirmek istediğinize karar verdiniz, tarifi buldunuz, uyguladınız. Şimdi sırada elbette yemeğinizi yemek var. Ancak kimileri yemek yerken kimileri de bir fotoğraf çekip bunu dünyayla paylaşmak isteyebilir. Fotoğraf çekme, internete yükleme ve paylaşma eylemi, akıllı algoritmalar sayesinde mümkün olur. Görünüşte basit olan bu görevin her aşaması, her adımı her seferinde mükemmel bir şekilde tamamlamak için binlerce kod satırının olmasını gerektirir.

Günlük Hayatta Algoritmalar Biz Fark Etmeden Görev Başındadır

Aritmetik gibi temel matematik bile bir algoritma biçimidir. İki sayıyı bir araya getirdiğinizde, örneğin çarptığınızda sonuca ulaşmak için bazı temel prosedürleri de izlersiniz. Aynı şey, bir dükkanda nakit para ile bir şey satın alırken, bir pizza keserken, arkadaşlarınız arasında bir paket şeker paylaşırken veya restoranda faturanın kendi payınızı hesaplarken de geçerlidir. Tüm bu eylemler, onları mümkün kılmak için çok temel algoritmalar kullanır.

Bütün Bilgisayar Programları Belli Bir Algoritma Kullanır

Bir e-posta gönderdiğinizde, bir belge yazdığınızda, bir elektronik tabloya veri girdiğinizde arka planda algoritmalar çalışır. Algoritmalar bu programların temel işlem kodunu oluştururken, bazılarını kendiniz yazarsınız. Örneğin elektronik tabloları ele alalım. SUM () işlevini düşünün. Verilerinizi toplamak için bunu her yaptığınızda, kelimenin tam anlamıyla bir algoritma kullanırsınız. Modern dünyada algoritmaların başka birçok kullanımı vardır ve bunların hepsinin üzerinden geçmek bir yazıda mümkün değildir. Ancak, muhtemelen her gün kullandığınız bazı kritik öneme sahip algoritmaları siz de düşünerek bulabilirsiniz.


Kaynaklar:


Ana sayfa » UYGULAMALI BİLİMLER » Bilgisayar ve Yazılım » Algoritmaların Kökeni Ve Günlük Hayatta Algoritma Örnekleri

2 Yorum

  1. Emeğinize sağlık yazınız güzel. Fakat önyargıda bulunmadan bir noktaya değinmek istedim sadece. Çok sonraları bir algoritma modeli geliştirmiş olan Anatoly Karatsuba’nın dahi adı geçiyor fakat bugünkü algoritmanın kurucusu ve kelimeye adını veren değerli matematikçi Harezmi’nin adı yazınızda geçmiyor. Yazık… Bunun adı önyargı mıdır, eğitim sistemimizdeki manipülatif ve sansürcü motifler midir yoksa başka bir şey midir bilmiyorum. Fakat ben bunu sadece yazmayı unuttuğunuzu düşünerek hüsn-ü zanda bulunmayı tercih ediyorum. Tekrar elinize sağlık…

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.