Tarih

Dahiler de Kötü Karar Verir: Isaac Newton’un Borsada Batışı

Isaac Newton, yaşamış en zeki insanlardan biriydi. Ancak akıllı bir fizikçi olmakla akıllı bir yatırımcı olmak arasında büyük bir fark vardır. Ne yazık ki Newton bunu zor yoldan öğrendi. Newton, genellikle temkinli bir yatırımcıydı. Parasının çoğunu çeşitli devlet tahvillerinde saklardı. Bunlar onun için düzenli bir gelir akışı sağlayan güvenilir, sorunsuz yatırımlardı. Aynı zamanda arada sırada borsadan da hisse alırdı. Ancak bu konuda hiçbir zaman fazla hırslı davranmazdı. Newton’un borsa konusundaki deneyimsizliği onun büyük kayıplar yaşamasına neden olacaktı.

Ağustos 1720’de Sir Isaac Newton bir seçimle karşı karşıya kaldı. Londra borsasının eşi benzeri görülmemiş bir patlamayla yükseldiği bir yıldı. South Sea Company (Güney Denizi Şirketi) çıkıştaydı. Newton zaten bu şirketin hisselerine bir miktar yatırım yapmıştı. Ancak artış sürüyordu. Acaba daha fazla hisse almalı mıydı?

Sonuçta, bu şirketin hisseleri Ocak ayından itibaren sekiz kat artmış ve binlerce kişi zengin olmuştu. Elbette her yatırımcı hata yapar. Ama Newton sıradan biri değil. Yaşayan en büyük matematikçiydi; zaman içindeki değişimi, riski derinlemesine düşünebilir hatta hesaplayabilirdi. Ve sonunda kararını verdi, tüm devlet tahvillerini bozdurdu ve hepsini South Sea Company hisselerine yatırdı. Bu Newton’un en önemli hatasıydı.

isaac newton
Dünyanın gelmiş geçmiş en zeki insanları arasında yer alan ünlü fizik bilimci Isaac Newton da Güney Denizi Şirketi’nin yatırımcıları arasındaydı. Newton borsa konusunda acı bir deneyim yaşamıştı

Newton Borsada Neden Battı?

İspanya Veraset Savaşı‘ndan (1701-1714) sonra, İngiltere’de her anlamda artan bir potansiyel vardı ve ülke kısa bir sürede global bir pazar haline dönüşmüştü. Tüketim artmış ve borsaya yatırım yapmaya gelindiğinde sınıf ve cinsiyet sınırları giderek ortadan kalkmaya başlamıştı. İngiltere’deki bu olumlu hava ilk hisse senedi balonu olarak tarihe Güney Denizi Balonu’nun temelini oluşturmuştu.

Bilirsiniz, hükümetler halkı manipüle etmeyi severler. İngiliz hükümeti de halkı Güney Denizi Şirketi’nin hisselerini almaya teşvik ediyordu. Oysaki bu şirket, devlet eliyle bir tekel yaratma niyetiyle 1711 senesinde İngiliz hükumeti destekli kurulmuştu. Amaç, Güney Denizi’nde Güney Amerika kolonileri arasında yapılacak ticaret tekelini elde tutmaktı. Güney Denizi Şirketi’nin hisse fiyatı 1720 senesinin Ocak ayında 128 pounddan, aynı senenin Ağustos ayına kadar katlanarak 1000 pound’a kadar yükselmişti. Hızlı son geldi elbette, iyice şişen balon 1720’de patladı.

South Sea Company hisselerinin hızlı yükselişi ve düşüşü.

Güney Denizi Şirketi’nin hisselerinin yükselmesini sağlayan şey, halkın gözünün önünde apaçık dönen oyunlardı. Spekülatif yükseliş; İngiltere devleti, spekülatörler ve Güney Denizi Şirketi’nin manipülatif oyunları üçgeninde olmuştu. Hükümet insanları şirketin hisselerini almaya teşvik ederken, şirket de kendi hisselerini alıp satıyordu. Güney Denizi Şirketi’nin hisseleri 31 Ağustos 1720’de 775 pound, Ekim’de 290 pound, Kasım ayında ise 150 pound’a kadar geriledi.

Gök cisimlerinin hareketlerini hesaplayabiliyorum, halkın deliliğini değil.

Benjamin Graham’ın klasikleşen kitabı Akıllı Yatırımcı’nın (The Intelligent Investor) güncellenen son halinde Newton’ın Güney Denizi Balonu ile ilgili küçük bir not yer alıyor. Notta, Newton’ın söylediği rivayet edilen şu sözlere yer veriliyor: Gök cisimlerinin hareketlerini hesaplayabiliyorum, halkın deliliğini değil.

Newton’un borsa da kaybı yaklaşık 20.000 sterlin yani bugünün parasıyla 4 milyon dolar kadardı. Newton’un kaybının bu denli büyük olmasının sebebi de balonun patlama seviyesine yaklaştığı noktalarda alımlarını artırmış olmasıydı. Newton hafife alınacak bir insan değildi. Bazı yatırımcılar, örneğin Archibald Hutcheson adında bir Parlamento üyesi riski Mart ayı gibi fark etmiş, bazı hesaplamalar yayınlamış ve halkı uyarmıştı. Newton’un bu hesaplamaları anlamaması mümkün değildi. O zaman neden servetini kurtarmamıştı?

Newton’un hatası için basit bir açıklaması vardı. Kritik anda, bilincini kaybetmişti. Daha doğrusu etrafındakiler kaybetmiş, o da onlara uymuştu. O, Kalkülüs‘ü icat etti ve hareket yasalarını kavramlaştırdı. Ancak bu küçük hikaye, Newton’ın zeki olmasına rağmen mantıksız hareket eden kalabalığın ardından giderek, sürü psikolojisinin etkisinde kaldığını gösteriyor. Söylediği rivayet edilen o meşhur söz de yaklaşık 300 yıl geçmesine rağmen akıllardan çıkmıyor.



Kaynaklar ve ileri okumalar


Dip Not:

Matematiksel, 2015 yılından beri yayında olan ve Türkiye’de matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım

Matematiksel

Başa dön tuşu