Biyoloji ve Genetik

Dünyanın En Hızlı Koşan Hayvanı Olan Çita Bunu Nasıl Başarıyor?

Çitanın dünyadaki en hızlı kara hayvanı olduğu yaygın bir bilgidir. Bu muhteşem hayvanlar saatte yaklaşık 112 km hıza ulaşır. Dünyanın en hızlı koşan insanı ise bilindiği gibi Usain Bolt’tur. Usain Bolt 2009’da 9,58 saniye ile 100 metre koşuda dünya rekoru kırdığında, ortalama hızı saatte 37.58 kilometre idi. Çıkabildiği maksimum hız ise yaklaşık 44.72 km/s olmuştu. Aslında biz insanlar gezegendeki en hızlı 50 kara hayvanıyla bir yarışta olsaydık, 28. sırayı alırdık. Gerçekte çita, son on milyon yıldan beri en hızlı kara hayvanı olma rekorunu elinde tutuyor. Elbette bu kadar hızlı olmasını sağlayan bazı fiziksel avantajlara sahip.

Dünyanın en hızlı hayvanı olan çitalar adaptasyon yani çevresel koşullara uyum sağlamanın harika örnekleridir. Bu durumda, onların uzmanlıkları hız içindir. Bir çitanın avını yakalaması yaklaşık 30 saniye sürer.

Çitalar nasıl bu kadar hızlı koşar?

Bir çita yaklaşık 57 kilogram ağırlığındadır. Bu nedenle bacakları ağırlık taşımak için fazla enerji harcamaz. Bu tasarruf sonucunda edilen enerji, hız için kullanılır. İnce gövdesi, küçük kafası, yassı göğüs kafesi ve uzun, ince bacakları hava direncini en aza indirir. Bir yerde, bir çitanın hızı aerodinamik ile ilişkilidir.

Ayrıca çok esnek bir omurgaları vardır. Kürek kemikleri köprücük kemiğine bağlı değildir. Bu, bacaklarını uzatmalarını ve vücutlarını daha fazla esnetmelerini sağlar. Bu sayede uzun adımlar atabilen hayvan, 0-100 km/s hızlanmasını sadece üç saniyede yapar. Hızlı seğiren liflerle (güçlü bir kas çeşidi) dolu arka bacaklar hayvanın saatte yaklaşık 100 km hızda depar atmasına izin verir.

Bir çitanın uzun kuyruğu hayvan için adeta dümen görevi görür. Ayrıca çitalar keskin dönüşlere uygun ayaklara ve diğer kedi türlerinde bulunmayan yarısı içeri çekilebilir pençelere sahiptir. Bunlar sayesinde çitalar her adımda yerde olduğundan daha fazla süre havada kalırlar. Kısacası, bir çitayla ilgili her şey, onun üstün koşu becerilerine katkıda bulunur. Büyük boyutlu, güçlü bir kalp çok miktarda kan pompalar; geniş akciğerler ve burun delikleri hızlı ve derin hava girişine izin verir. Bir çitanın gözleri en yüksek hızda bile çevresini hızlı ve geniş açılı bir şekilde görebilir. Tüm bu adaptasyonlar neticesinde çitanın dünyanın en hızlı hayvanı olması şaşırtıcı değildir.

Dünyanın en hızlı insanı Usain Bolt, 16 Ağustos 2008 tarihinde 2008 Pekin Olimpiyatları’nda 100 metre dünya rekorunu kırdıktan sonra seyircileri selamlarken. Kaynak: https://tr.wikipedia.org/wiki/Usain_Bolt

İnsanlar neden çitalardan daha hızlı koşamaz?

Bir çita kadar hızlı koşmamızı engelleyen birçok faktör var. Öncelikle ellerimiz ve ayaklarımız daha büyük. Bu bize daha iyi bir denge sağlarken, hız konusunda da taviz veriyoruz. Ürettiğimiz enerjinin daha fazlasının ağırlığımızı taşımaya gitmesi nedeniyle daha hantalız. Kafalarımız da çitalara kıyasla vücudumuza oranla daha büyük. Hızımızı etkileyen bir diğer faktör de ayak bileklerimizin ayaklarımızın geriye değil sadece ileri hareket etmesine izin vermesi. Bu da hızımızı önemli ölçüde düşürüyor.

Hızımızı etkileyen en önemli faktörlerden biri de kaslarımız. İnsanlarda 3 tip kas vardır. Bunlar; çizgili kas (ya da iskelet kası), düz kas ve kalp kasıdır. İskelet kası, miyosit adı verilen bireysel kas lifi demetlerinden oluşur. Genel olarak kas lifi tiplerinin iki ana türe ayrıldığı kabul edilir: yavaş seğirme (tip I) kas lifi ve hızlı seğirme (tip II) kas lifi. İnsanlarda kabaca %50 yavaş seğirme ve %50 hızlı seğirme kas lifi bulunur. Hızlı seğirme kasları, kısa, hızlı enerji patlamalarını destekler. Yavaş seğirme kasları ise uzun süreli aktivitelerde etkilidir. Çitalar yaklaşık %70 oranında hızlı seğirme kaslarına sahiptir. Bu, çitaların neden bu kadar hızlı olduğunu ve insanların neden daha yavaş olduğunu açıklar.

Sonuç olarak, en hızlı kara hayvanı olan çitayı tahttan indirmek imkansız olsa da, daha uzun süre koşabileceğimiz gerçeğiyle kendimizi teselli edebiliriz. Belki birincilik ödülü değil ama teselli ödülünü bu sayede alabiliriz!

Kaynaklar ve İleri Okumalar:

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.
Başa dön tuşu