Sinirbilim

Neden Bazı İnsanlar Solaktır? Solak Olmak Bir Avantaj Sağlar mı?

Küçük bir çocukken ilk kez bir pastel boyayı elinize aldığınızda, muhtemelen bir elinizle diğerinden daha rahat ve doğal çizim yaptığınızı fark etmişsinizdir. Sağ ve sol ellerini eşit kolaylıkla kullanabilen az sayıdaki insanı hariç tuttuğumuzda insanlar genellikle günlük işler için tercih ettikleri baskın bir ele (ve vücutlarının aynı yan tarafına) sahiptir. Dünya geneline bakıldığında; tüm nüfusun yüzde % 10 ila % 13,5 arasının solak olduğu tahmin ediliyor. Bu insanların bir kısmı her iki elini de kullanabilirken bir kısmı sadece sol elini kullanıyor. Peki, bir insanı solak yapan aslında nedir?

Bazı insanların sağ yerine sol elini kullanıyor olmasının nedeninin genetik olduğunu düşünebilirsiniz. Ancak bu konuda emin değiliz. Örneğin, el tercihi genler tarafından yönetiliyorsa, neden tek yumurta ikizleri her zaman aynı ellerini baskın olarak kullanmıyorlar? Ayrıca solakların birçok konuda daha yetenekli olabildiklerine dair söylemlere de defalarca denk gelmişsinizdir. Peki solaklığın kişinin potansiyelini artırabildiği iddiası doğru mu? Bu yazıda bu soruların cevaplarını bulmaya çalışalım…

Görsel Kaynak: https://www.bbc.com/

Atalarımız Solak mıydı Yoksa Sağlak mı?

Binlerce yıl önce insanların sağlak mı yoksa solak mı olduğunu bilmenin bir yolu olmadığını düşünüyorsanız yanılıyorsunuz. Bunu anlamanın bazı akıllıca yolları var. Öncelikle, tercih ettiğiniz kol genellikle diğerinden biraz daha uzundur. Ayrıca koldaki kemikler de biraz daha kalındır. Bu elbette tercih ettiğimiz el ile daha fazla iş yapma eğilimi göstermemiz ile alakalı bir durum. Bu yaklaşımla, paleoantropologlar, bir milyon yıl önceki uzak atalarımızın soldan ziyade sağ elini kullandıkları sonucuna vardılar. Ayrıca çok uzun zamandır ağırlıklı olarak sağ elimizi kullandığımızı gösteren başka bir kanıt daha var.

Bin yıl boyunca, insan ataları taş aletler yaptılar. Günümüzde bu taş aletler üzerinde yapılan incelemeler hangi elin taşı tuttuğunu ortaya koyuyor. Bu da tercih edilen el hakkında bize bir fikir verebiliyor. Bu kanıtlara göre, yakın kuzenlerimiz Neandertaller, sağ elini kullanıyormuş gibi görünüyor. Bu durumda sağ el kullanmaya yönelik eğilimimizin gelişmesine ve devam etmesine ne sebep olmuş olabilir? Sağ eli kullanmak bir tür avantaj sağladığı için evrimleşti ise, o zaman solakların tamamen ortadan kalkmasını beklemek gerekirdi.

Kullanılan El Seçimi ve Bilişsel Süreçler

Sağ ve sol elimiz beynimizin farklı yarıkürelerini kontrol etmektedir.

Beynin sol lobu mantık, matematik, lisan, okuma-yazma gibi becerilerin yönetilmesinden sorumlu. Sağ lob ise sezgiler, sözlü olmayan iletişim, uzamsal beceriler, resim yapabilme yeteneği, hayal gücü, müzik, duygular, gibi süreçleri yönetiyor. Sol el beynin sağ yarımküresi, sağ el ise sol yarımküresini yönetiyor. Bilişsel süreçlerde bu iki lob el ele vererek çalışıyor olsa da sol ve sağ yarımkürenin sorumlu olduğu faaliyetler birbirinden farklı. Araştırmacılar, el tercihinin fiziksel hareket ve dil arasında bir köprü olduğunu öne sürüyorlar. Ancak şu ana kadar net bir bağlantı yok.

El tercihimizin başlangıçta tek bir genin kontrolü ile olduğu düşünülüyordu. Bununla birlikte, daha yeni araştırmalar, belki de 40’a kadar genin buna katkıda bulunduğunu öne sürüyor. Bu genlerin her biri muhtemelen kendi başına zayıf bir etkiye sahip. Ancak birlikte el tercihini belirlemede önemli bir rol oynarlar. Araştırmalar, bu genlerin en azından bir kısmının, gelişimin en erken aşamalarından başlayarak vücudun genel sağ-sol asimetrisini belirlemeye yardımcı olduğunu öne sürüyor.

Konu ile ilgili en popüler fikirlerden biri de, solaklığın göğüs göğüse mücadelede bir avantaj olması. Bu durumlarda, sağ elini kullananların solaklarla yüzleşmeye alışkın olmadığı ve bu nedenle şaşırtılabilecekleri anlamına gelebilir. Bu, ancak solaklar yüzde 10 gibi küçük bir azınlıksa işe yarar. Ancak konu ile ilgili yapılan araştırmalarda da bu konuda anlamlı bir sonuç elde edilemedi. Bazı bilim insanları da çevrenin el tercihinde önemli bir rol oynamış olması gerektiğine inanıyor. Antik toplumda geliştirilen araçlar, insanların çoğu, yani sağ elini kullanan insanlar için tasarlanmıştı. Solak insanlar teknolojiye ayak uyduramadı! Ayrıca sağ elini kullanan silahları kullanmadaki beceriksizlikleri nedeniyle vahşi doğaya karşı savaşları kaybetmeye daha yatkınlardı. Ne yazık ki, sonunda gen havuzundan azaldılar ve bu da sağ elini tercih etmeye yönelik baskın bir tercihe yol açtı.

Solak Olmak Bilişsel Avantaj Sağlar mı?

The corpus callosum. Life Science Databases(LSDB)/wikipediaCC BY-SA

Sol elini kullanma eğilimi gösteren sanatçılara, müzisyenlere dair hikayeler vardır. Bunlarda solaklarda yaratıcılığın daha yüksek olduğuyla ilgili yinelenen iddialar olsa da bilimsel literatürde bunu destekleyen çok az sayıda kanıt var. Bir başka iddia da solakların daha içe dönük kişiler olduğu ile ilgili. 2013 yılında kullanılan el ve kişilik ile ilgili yapılan bir araştırma sonucunda sol ya da sağ el kullanmanın kişilik faktörü bakımından bir fark yaratmadığını ortaya koydu. Ancak farklı ellerini kullananlarda gözlemlenen bir gerçek var. Solaklar da, beynin iki yarıküresini bağlayan sinir hücrelerinin demeti olan corpus callosum, daha gelişmiş durumda.

Bu bulgu, bazı solakların sağ ve sol beyinlerinin arasında çok daha güçlü bir bağlantı kurabildiğini ortaya koysa da bunun sebebi tam olarak anlaşılabilmiş durumda değil. Bir teori, sağ elini kullananlar için tasarlanan bir dünyada yaşamanın, sol elini kullananların her iki eli de kullanmaya mecbur bıraktığını ve bu durumun aradaki bağlantıyı güçlendirdiğini savunuyor. Konu ile ilgili çok fazla soru olsa da aslında tek bir doğru cevap var, tam olarak nedenini bilemesek de %90’ımız bin yıllardır sağ elimizi kullanıyoruz ve kullanmaya da devam edecek gibi görünüyoruz.

Kaynak ve ileri okumalar:

Matematiksel

Sibel Çağlar

7 yıl Kadıköy Anadolu Lisesinin devamında lisans eğitimimi Marmara Üniversitesi İng. Matematik öğretmenliği üzerine tamamladım. Devamında 20 yıl çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir Yorum

  1. Keyifli bir makale.ben yarı solak biriyim.basit işlerde sağ elimi, güç gerektiren işlerde sağ elimi kullanıyorum. Makale keyif verdi.:)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.