Hızlı tempolu modern dünyada çoklu görev çoğu zaman hayatta kalmak için gerekli bir beceri gibi sunulur. Peki gerçekten aynı anda birden fazla işi yapabilir miyiz?
Popüler basında “Multitasking: 21. Yüzyılda Nasıl Hayatta Kalınır?” gibi başlıklarla sıkça karşılaşırız. Çünkü çoğumuz aynı anda birçok işi yürütebilme fikrünü cazip buluruz. Gerçekten de bazı insanlar birden fazla işi eşzamanlı yapıyormuş gibi görünür. Ancak çoğu durumda bu gerçek anlamda çoklu görev değildir.
Bir kişi aynı anda birden fazla iş yapmaya çalıştığında aslında yaptığı şey dikkati bölmektir. Beyin farklı görevler arasında dikkat kaynaklarını paylaştırır. Hangi göreve ne kadar zihinsel enerji ayrılacağı ise o görevin gerektirdiği bilişsel çabaya bağlıdır.
Neden Çoklu Görev Yaptığımızı Düşünürüz?
Çoklu görev yapabildiğimiz düşüncesi, bazı anlarda gerçekten aynı anda birçok şey yaptığımızı sanmamızdan doğar. Örneğin araba kullanırken eller serbest bir cihazla telefonda konuşmak, bir şeyler atıştırmak ve akşam yemeği için gerekli malzemeleri düşünmek bize çoklu görev yapıyormuşuz gibi görünecektir.
Gerçekte durum biraz farklıdır. Bu etkinliklerin bazıları alışkanlığa dönüşmüş davranışlardır. Araba kullanmak ya da bir şeyler atıştırmak buna örnektir. Bazıları ise zihnin kısa süreli olarak başka düşüncelere kaymasıdır. Akşam yemeği için gerekli malzemeleri düşünmek böyle bir durumdur. Bu sırada dikkat çoğu zaman tek bir işe yönelir. Bu örnekte kişinin asıl dikkati telefondaki konuşmaya odaklanır.
Buna karşılık bazı mesleklerde insanlar aynı anda birden fazla karmaşık durumla ilgilenmek zorunda kalır. Hava trafik kontrolörleri ya da acil sağlık ekipleri buna iyi bir örnektir. Bu kişiler aynı anda birçok kritik kararı değerlendirmek zorundadır. Bu da çok daha yüksek bir bilişsel yük yaratır. Çünkü çalışma belleği aynı anda daha fazla zihinsel çaba harcar.
Deneyim kazandıkça bu profesyonellerin işleri daha akıcı hâle gelir. Bunun nedeni bazı görevlerin zamanla alışkanlığa dönüşmesidir. Görevler tekrar edildikçe çalışma belleğinden çıkar ve uzun süreli bellekteki otomatik süreçlere aktarılır.
Örneğin bir trafik kazasına müdahale eden bir acil sağlık teknisyeni yaralılara yardım eder, sızan yakıtı fark eder ve çevre güvenliğini sağlar. Bu işlemleri hızlı ve etkili biçimde yapabilmesinin nedeni, bu hareketleri defalarca uygulamış olmasıdır. Yeterince tekrar edildiğinde bu eylemler otomatikleşir ve daha az zihinsel çaba gerektirir.
Bu nedenle kurtarma ekipleri için özel simülasyon programları geliştirilir. Bu programlar gerekli becerilerin çok sayıda tekrar edilmesini sağlar. Böylece görevler daha hızlı ve verimli yapılır. Dışarıdan bakıldığında kişi aynı anda birçok işi yürütüyormuş gibi görünür. Oysa gerçekte olan şey, görevlerin büyük bölümünün pratik sayesinde otomatikleşmesi ve bilişsel yükün azalmasıdır.
Çoklu Görev Neden İşe Yaramaz?
Bugün biliyoruz ki çoklu görev yapıyormuş gibi görünen insanlar aslında iki stratejiden birini kullanır. Ya bölünmüş dikkati telafi etmek için çalışma belleğini yoğun biçimde devreye sokarlar ya da bazı etkinlikleri alışkanlığa dönüştürerek bilişsel yükü azaltırlar.
Çalışma belleğini yoğun kullanmak kısa süreli durumlarda işe yarar. Ancak beyin uzun süre aynı anda birçok işle uğraştığında çok fazla enerji harcar. Bu da zihinsel ve fiziksel yorgunluğa yol açar.
Bu yüzden köpeği gezdirmek ya da çamaşır katlamak gibi iyi öğrenilmiş işleri aynı anda yapmak görece kolaydır. Buna karşılık yeni bir şey öğrenirken ya da alışılmadık bir durumla karşılaşıldığında birden fazla görevi aynı anda yürütmek oldukça zordur.
Duygular da dikkat sistemini güçlü biçimde etkiler. İnsan yoğun bir üzüntü, öfke ya da aşırı sevinç yaşadığında zihinsel enerjisinin önemli bir bölümünü bu duyguları yönetmeye ayırır. Bu da dış dünyaya yönelen dikkati azaltır ve birden fazla işe odaklanmayı zorlaştırır.
Okuma önerisi: Napolyon Tekniği: Gereksiz Şeyleri Erteleyerek Zamanı Nasıl Daha İyi Kullanabiliriz?
Sonuç Olarak
Bir dahaki sefere kendinizi çoklu görev yaparken bulduğunuzda, o anda yapmaya çalıştığınız işleri kısaca gözden geçirin. Ardından hangisinin gerçekten öncelikli olduğuna karar verin ve dikkatinizi önce o göreve yöneltin.
Kaynaklar ve ileri okumalar:
- Jeong S-H, Hwang Y. Media multitasking effects on cognitive vs. attitudinal outcomes: A meta-analysis. Hum Commun Res. 2016;42(4):599-618. doi:10.1111/hcre.12089
- How Multitasking Affects Productivity and Brain Health. Yayınlanma tarihi: 1 Mart 2023. Bağlantı: How Multitasking Affects Productivity and Brain Health/
- Wiradhany W, Koerts J. Everyday functioning-related cognitive correlates of media multitasking: A mini meta-analysis. Media Psychol. 2021;24(2):276-303. doi:10.1080/15213269.2019.1685393
- Madore KP, Wagner AD. Multicosts of Multitasking. Cerebrum. 2019 Apr 1;2019:cer-04-19. PMID: 32206165; PMCID: PMC7075496.
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
