Sıtma ile Savaş: Tu Youyou

Fitokimyacı Tu Youyou…

Tu Youyou… 30 Aralık 1930 Çin’ de dünyaya gelen Çinli bilim insanı.

Uzmanlık alanı fitokimya (bitki kimyası) olan Tu, dünyanın en etkili sıtma ile savaşan ilaçlarından biri olan artemisinini qinghaosu adlı bitkiden izole etmesiyle bilinir.

Tu, keşifleri sonucunda 2015 Nobel Fizyoloji ve Tıp Ödülü’nü aldı (ödülü İrlandalı parazitolog William Campbell ve Japon mikrobiyolog Uramura Satoshi ile paylaştı).

Pelin Bitkisi – qinghaosu

Tu, Pekin Tıp Koleji eczacılık bölümünde okudu. 1955 yılında kolejde kazandığı derece sonrasında Geleneksel Çin Tıbbı Akademisi’ nde (Çin Tıp Bilimleri Akademisi) Materia Medica Enstitüsü’ne katılmak üzere seçildi. 1959’dan 1962’ye kadar batı tıbbı bilgisine sahip araştırmacılara yönelik geleneksel Çin tıbbı kullanımı konusunda tam zamanlı bir eğitim aldı. Bu eğitim ile, geleneksel Çin tıbbı bilgisinin modern ilaç keşfine uygulanması için bir temel oluşturmuş oldu.

1967’de Vietnam Savaşı sırasında (1954-75) Tu, sıtma tedavisi için gizlice yürütülen Proje 523’e liderlik etmek üzere atandı. Proje, Çin hükümeti tarafından sıtma dolayısıyla sayısız askerin hayatını kaybettiği Kuzey Vietnam’ daki müttefiklerin çağrısı üzerine planlandı. Tu ve araştırma ekibi çalışmalarına eski Çin tıbbı metinlerinde açıklanan halk tıbbı ve ilaçlardan elde edilen bilgiler ışığında sıtmaya karşı sözde etkinliği olan bitkileri belirleyerek başladı.

Araştırma ekibi, 640 bitki ve sıtmaya karşıtı potansiyel aktiviteye sahip 2.000’den fazla ilaç saptadı ve ardından sıtmaya neden olan Plasmodium parazitlerini enfekte olmuş farelerin kanından uzaklaştırmak için yaklaşık 200 bitki türünden 380 özü test etti.

Tatlı pelin bitkisinden (qinghao-Artemisia annua) elde edilen bir ekstrakt sıtma mikrobuna karşı etkin bir savunma gösterdi. 1971’de ekstraksiyon işleminin rafine edilmesinden sonra Tu ve ekibi Plasmodium parazitlerini farelerden ve maymunlardan etkili bir şekilde ortadan kaldıran, tatlı solucandan elde edilen toksik olmayan bir ekstraktı başarıyla izole etti. Ardından kısa süre içerisinde tatlı solucan otu özlerinin ateşi ve kandaki parazit seviyelerini düşürdüğü sıtma hastalarında klinik çalışmalar yapıldı. 1972’de Tu ve arkadaşları, qinghaosu ya da artemisinin adlı ekstrelerdeki aktif bileşiği izole ettiler.

Her ne kadar Tu, eski metinlerden elde edilen bilgilere dayanmış olsa da eserlerde qinghaosu olarak bilinen bitki hakkında çok az bilgi vardı. Ekibin çoğu sıtma karşıtı aktiviteyle ilgili ilk bulguların ve denemelerin başarısız olduğunu söyledi. Ancak nihayetinde Tu, tatlı pelin ağacının yapraklarının artemisinin içerdiğini ve bileşiğin nispeten düşük sıcaklıklarda en iyi şekilde elde edildiğini keşfetti.

Çin’de bulunan bilimsel bilgilerin yayınlanmasındaki kısıtlamalar nedeniyle, Tu ve ekibinin bulgularını yayınlaması engellendi. Çalışma nihayet 1980’lerin başında uluslararası bilim camiasına ilan edildi. 2000’li yılların başında, Dünya Sağlık Örgütü, sıtma için birinci basamak tedavi olarak artemisinin bazlı kombinasyon ilaç tedavilerinin kullanılmasını tavsiye etti.

Tu, artemisinin araştırmalarını sürdürdü ve biyoaktif bir artemisinin metaboliti olan dihidroartemisinin ikinci bir sıtma karşıtı bileşiğini geliştirdi. 2011 yılında artemisinin keşfine olan katkılarından dolayı Lasker-DeBakey Klinik Tıbbi Araştırma Ödülü’nü aldı.

Kaynak: https://www.britannica.com/biography/Tu-Youyou

Matematiksel

Busra Meral

Okumak, araştırmak, yeni şeyler öğrenmek, bunlar üzerinde düşünmek, tartışmak ve paylaşmak benim için büyük keyif. Yazmak ise bambaşka bir dünya. Kurumsal hayat karmaşasından kaçıp buraya sığınıyorum. Paylaştıkça her şeyin daha güzel olacağına gönülden inanıyorum."Okumak bir insanı doldurur, insanlarla konuşmak hazırlar, yazmak ise olgunlaştırır." Francis Bacon

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Başa dön tuşu
Kapalı