Çin’de Öncü Bir Kadın: Tu Youyou

Fitokimyacı Tu Youyou, 2015 Nobel Fizyoloji ve Tıp Ödülü’nü İrlandalı parazitolog William Campbell ve Japon mikrobiyolog Uramura Satoshi ile paylaşmıştı. Kendisi Bilimsel bir kategoride Nobel Ödülü alan ilk Çinli bilim insanıdır ve bunu doktora, tıp diploması veya yurtdışında eğitim almadan başarmıştır. Kendisi aynı zamanda atemisinin ve dihydroartemisinin kaşifi olarak bilinir. Atemisinin ve dihydroartemisinin’i malaria yani sıtma hastalığı tedavisi için kullanılmıştır ve milyonlarca hayat kurtarmıştır. Sıtmaya karşı kullanılabilecek bir ilaç bulabilmek için geleneksel Çin tıbbına dönmüş ve sonucunda işe yarayacağına inandığı malzemeyi izole etmeyi başarmıştı.

Tu Youyou Kimdir?

Tu Youyou 1930 yılında Çin’de doğdu. 16 yaşında tüberküloza yakalandı ve iki yıl eğitimine ara vermek zorunda kaldı. Okula geri döndüğünde ise tıp okumak istediğine karar vermişti. Pekin Tıp Koleji’nde, farmakoloji okudu, şifalı bitkileri nasıl sınıflandıracağını, aktif bileşenlerini çıkarmayı ve kimyasal yapılarını belirlemeyi öğrendi. 1955’te 24 yaşında mezun olduğunda Tu, tüm kariyeri boyunca kalacağı yeni kurulan Geleneksel Çin Tıbbı Akademisi’nde çalışmak üzere görevlendirildi. 1959’dan 1962’ye kadar batı tıbbı bilgisine sahip araştırmacılara yönelik geleneksel Çin tıbbı kullanımı konusunda tam zamanlı bir eğitim aldı.

Görselde Tu Youyou, akıl hocalarından biri olan farmakolog Lou Zhicen ile bulunuyor.

Proje 523

Kuzey Vietnam, Vietnam Savaşı’nda askerleri arasında büyük kayıplara neden olan sıtmayla mücadelede Çin’den yardım istedi. Sıtmaya neden olan tek hücreli parazit, standart sıtma tedavisi olan klorokine dirençli hale gelmişti. Başkan Mao Zedong, bir tedavi bulmak için 23 Mayıs 1967’de Proje 523’ü başlattı. 1969’da 39 yaşındayken Tu, Proje 523’ün başına atandı. İlk işi, sıtmanın etkilerini araştırmaktı. Bunun için, bir sıtma salgını yaşayan Çin’in güneyindeki Hainan Adası’na gitti. Bu yağmur ormanlarında Tu Youyou, hastalığın insan vücudu üzerindeki yıkıcı etkisine ilk elden tanık oldu.

Tu Youyou, sıtmaya bir çare bulmak için geleneksel Çin tıbbının eski özetlerini araştırdı. Ge Hong tarafından yazılan bir metin örneği (Doğu Jin Hanedanlığı, MS 317-420 civarı).

Pekin’e döndüklerinde ekip, sıtmaya karşı geleneksel Çin yöntemlerini anlamak için eski tıbbi metinleri gözden geçirdi. Bu noktada, 240.000’den fazla bileşik, potansiyel antimalaryal ilaçlarda kullanım için zaten test edilmişti ve hiçbiri işe yaramamıştı. Son olarak, ekip MS 400 civarında Çin’de sıtmanın bir belirtisi olan “aralıklı ateşleri” tedavi etmek için kullanılan tatlı pelin ağacına ait bir referans buldu.

Geleneksel Çin Tıbbına Dönüş

1971’de Tu’nun ekibi, pelin ağacında sıtma dostu parazitlerle savaşıyor gibi görünen bir aktif bileşik izole etti. Bileşiğin özlerini test ettiler ama hiçbir şey işe yaramadı. Böylece Tu bir kez daha eski metne döndü. Solventi hazırlamak için otu kaynattıklarında içindeki aktif maddenin zarar görüp görmediğini merak etti. Bu sefer eter bazlı bir solvent ile başka bir hazırlama süreci planladı. Daha düşük bir sıcaklıkta kaynadığı için pelin zarar görmemişti. Fareler ve maymunlar üzerinde test ettiklerinde sonuç yüzde 100 başarılıydı. Tu ve iki meslektaşı, Hainan Eyaletindeki 21 hasta üzerinde test etmeden önce maddeyi kendi üzerlerinde test etti. Hepsi iyileşti.

Ertesi yıl, Tu’nun ekibi, bileşiğin aktif maddesi olan artemisinin damıtılmasını sağladı ve bulgularını paylaştı. Çalışmaları 1979’a kadar İngilizce olarak yayınlanmazken, kısa bir süre sonra 1981’de DSÖ, Dünya Bankası ve BM onu bulgularını küresel sahnede sunmaya davet etti. Sonunda DSÖ, sıtmaya karşı ilk savunma hattı olarak artemisinin kombinasyon tedavisini önerdi. 2011 yılında Tu’ya Klinik Tıbbi Araştırma Ödülü’nü veren Lasker Vakfı, artemisinin keşfini “tartışmasız son yarım yüzyıldaki en önemli farmasötik müdahale” olarak nitelendirdi.

Başta da dediğimiz gibi Tu Youyou’nun hiçbir lisans eğitimi yoktur ve herhangi bir Çin ulusal akademisinin üyesi değildir. 1979 yılına kadar Çin’de lisansüstü programlar yoktu ve Çin dünyanın geri kalanından büyük ölçüde izole edilmişti. Tu Youyou Çin Halk Cumhuriyeti’nin kurulmasından bu yana birinci nesil Çin tıbbi çalışanlarının temsilcisi olarak görülüyor. 2007’den beri ofisi Pekin’de eski bir apartmanda bulunuyor.

Kaynak:

Matematiksel

Busra Meral

Keyifli okumalar...
Başa dön tuşu