Bir Ağacın Yaşı Nasıl Ve Neden Hesaplanır?

İnsanlar, mükemmel hijyen koşulları altında ve olası tüm tıbbi müdahalelere sahip olsalar bile, yaklaşık 90 ila 100 yıldan fazla yaşayamazlar. Bitkilere gelince, bazılarının (örneğin çınar ağacının) yüzyıllarca yaşayabileceği iyi bilinmektedir. Hangi bitki türlerinin şampiyon olduğunu belirlemek için, bir ağacın yaşını doğru bir şekilde belirlemek gerekir. Bunun için en garanti yöntem elbette ağacın ne zaman dikildiğini bilmektir. Ancak ağaç büyüme halkaları da bir ağacın yaşını belirlemede oldukça doğru cevaplar verir. Yunanca ağaç ve zaman sözcüklerinden oluşan dendrokronoloji ağaç halkalarının tarihlendirilmesi bilimidir.

Bir ağacın içindeki halkaların özellikleri, bilim insanlarına bir ağacın kaç yaşında olduğunu ve o ağacın hayatının her yılı boyunca hava koşullarının nasıl olduğunu söyleyebilir. Yaşlı ağaçlar, bir bölgedeki önceki iklimin nasıl olduğu hakkında ipuçları verebilir. Ağaç halkalarının rengi ve genişliği, geçmiş iklim koşulları hakkında bize bilgi sağlar. Görsel Kaynak: https://climatekids.nasa.gov/tree-rings/

Ağaç halkaları, ağacın merkezden dışa doğru ağaç gövdesinde oluşan düzenli desenlerdir. Tüm ağaçların halka oluşturma potansiyeli varken, tropikal ağaçlar gibi sürekli olarak aynı iklimlerde bulunan ağaçlar, tek tip bir hızda büyürler. Bu nedenle gövdede görünür halkalar oluşturmaz. Bununla birlikte, dünyadaki ağaç türlerinin büyük çoğunluğu için, ilkbahar ve sonbaharda değişken büyüme oranları (sırasıyla hızlı ve yavaş) gözlemlenir. Bu da ağaçlardaki halkaların oluşmasına neden olur. Tipik olarak bir koyu ve bir açık olan her bir halka grubu, birlikte tek bir yılı temsil eder. Yeni halkalar, ağacın dış tarafında, kabuğa en yakın yerde oluşur. İç halkalar en eski ve çoğu zaman doğru bir şekilde ölçülmesi en zor olanlarıdır.

Ağaç Kesmeden Ağaç Yaşı Hesaplamak Mümkün

Ağaçları sevenler için güzel haber bir ağacın yaşını ağacı kesmeden ölçmenin bazı yolları olmasıdır. Artım burgusu denilen bir alet yardımıyla bu mümkün olur. Bu alet, bir ağaca gövde merkezinin yaklaşık % 20’sini geçecek şekilde sokulur. Ardından gövdeden bir parça çıkartılır ve parçanın üzerindeki halkalar ile ağaç yaşı hesaplanır.

Artım burgusu sayesinde bir ağaç yaşı hesaplanabilir.

Farklı tür ağaçlar farklı oranlarda büyüme eğilimi gösterir. Bu nedenle araştırmacılar en yaygın türler için yıllık büyüme oranları belirlemişlerdir. Bu büyüme oranlarını biliyorsanız, ağacın çevresini yaklaşık göğüs yüksekliğinde ölçerek de çapı hesaplayabilirsiniz. Ağacın çapını ortalama büyüme oranı ile çarparsanız, ağacın yaşını yaklaşık olarak bulabilirsiniz. Bir ağacın büyümesinin değişkenliği nedeniyle, bu elbette yalnızca bir tahmin olacaktır. Ancak hata payı olan 3-5 yıl bir ağacın yaşı ile karşılaştırıldığında fazla da önemli değildir.

Bir Ağacın Yaşının Hesaplanması Neden Gereklidir?

Bir takvim yılı boyunca bitki gelişimi için elverişli ve olumsuz bir büyüme dönemi vardır. Uygun dönemde bitki büyürken, olumsuz dönemde normal işlevleri azalır. Hatta bazı aşırı durumlarda bitkiler kış uykusuna yatar. Ağaçlar yağmur ve sıcaklık gibi yerel iklim koşullarına duyarlı olduklarından, bilim insanlarına o bölgenin geçmişte yerel iklimi hakkında bazı bilgiler verir. Örneğin ağaç halkaları genellikle ılık, yağışlı yıllarda daha geniş, soğuk ve kuru olduğu yıllarda ise daha ince hale gelir. Ağaç kuraklık gibi stresli koşullar yaşamışsa, ağaç o yıllarda neredeyse hiç büyümeyecektir.

Araştırmacılar, iklim modelleri geliştirmek ve nihayetinde yakın veya uzak geçmişte meydana gelen büyük ölçekli iklim değişikliklerini anlamak için ağaç halkalarından faydalanırlar. Ağaç halkalarının incelemesi ayrıca arkeologlar açısından da önemlidir. Bir kazı alanında bulunan eski bir ahşabın içinde depolanan bilgiler arkeolojik alanların yaşını belirlemede de kullanılır.

Ağaç Halkaları Evrenimizin Sırlarını da İçinde Taşıyor

Dünya’dan binlerce ışıkyılı uzaklıkta meydana gelen devasa enerji patlamaları gezegenimizin biyolojisinde ve jeolojisinde iz bırakır. Yakın zamanda yayınlanan bir çalışma, bilinen evrendeki en şiddetli olaylardan bazıları olan süpernovaların etkilerini araştırdı. Bir süpernova patlaması birkaç aylık bir sürede Güneş’in tüm ömrü boyunca yayacağı enerjiye denk miktarda enerji yayma potansiyeli taşır. Kozmik patlamaların parmak izlerini bulmak için araştırmacılar ağaç halkalarını inceledi.

Karbon-14 olarak bilinen bir radyokarbon Dünya’da çok nadirdir. Bu karbon izotopu, uzaydan gelen kozmik ışınların atmosferimizi sürekli bir şekilde bombalamasıyla oluşur. Her sene düzenli bir miktara erişen bu radyokarbon, ağaçların topladığı karbondioksitin içine belli ölçüde karışır. Ancak bazen ağaçların aldığı radyokarbon miktarı sabit değildir. Bilim insanları ağaç halkalarının içindeki bu izotop konsantrasyonunun aniden ve görünürde hiçbir dünyevi sebep olmaksızın yükseldiği bazı vakalar keşfettiler. Pek çok bilim insanı, bu ani artışların güneş patlamaları veya güneş yüzeyinden büyük enerji fışkırmaları nedeniyle olabileceğini öne sürdü. Ancak araştırmacılar gözlerini biraz daha uzağa diktiler.

Öncelikle, son 40.000 yılda Dünya’ya nispeten yakın bir yerde meydana gelen süpernovaların bir listesini yaptılar. Daha sonra tahmini yaşlarını yerdeki ağaç halkası kaydıyla karşılaştırdılar. Çalışmanın sonunda, incelenen en yakın sekiz süpernovanın, Dünya’daki radyokarbon kayıtlarındaki açıklanamayan artışlarla ilişkili olduğu ortaya çıktı. Bu sayede de ağaç halkalarının evrenin gizemlerini araştırmak için ipuçları taşıyor olabilecekleri anlaşıldı. Kısacası ağaçlar sadece dünyamızı daha güzel bir yer haline getirmekle kalmaz. Aynı zamanda hem geçmişimiz hakkında önemli bilgiler hem de geleceğimiz hakkında bazı öneriler barındırır.

Kaynaklar:

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bu Yazılarımıza da Bakmanızı Öneririz