Fizik

Dünya’nın Dönmesini Neden Hissetmiyoruz?

Dünya, her 24 saatlik zaman diliminde kendi ekseni etrafında dönüyor. Dünya’nın ekvatorunda, Dünya’nın dönüş hızı saatte yaklaşık 1.600 km. Ancak yine de Dünya’nın dönmesini hissetmiyoruz. Başımız dönmüyor, ya da rüzgarından etkilenmiyoruz. Sadece alıştığımız için mi? Hayır, değil. Bunun nedeni Dünya’nın dönüşünün tekdüze, değişmeyen bir hareket olması. Ve bizler sadece hareketteki değişiklikleri hissedebiliriz. Sadece Dünya aniden dönmeyi bırakırsa onu hissedebiliriz. O zaman hızlı bir arabaya binerken birinin frene çarpmasına benzer bir duygu da yaşayabiliriz. Eğer deneyimlediyseniz uçak yolculuğunuzu anımsayın. Yolculuk sorunsuz gittiği sürece, hareket etmediğinize neredeyse kendinizi ikna edebilirsiniz. Bunun nedeni de aynıdır. Siz ve uçaktaki diğer her şey aynı hızda hareket etmektedir.

Dünyanın dönüş hızı bulunduğumuz yere göre değişiklik gösterir.

Dönme hareketini gerçekleştiren sadece dünya değildir. Dünya’nın okyanusları ve atmosferi dahil her şey aynı sabit hızda Dünya ile birlikte dönmektedir. Hareket eden bir nesne, yönündeki veya hızındaki bir değişiklikle hareketinden saptığında, bir ivme yaşadığını söyleriz.

Örneğin bir arabayla düz bir çizgide seyir halindeyken vücudumuzu etkileyen herhangi bir kuvvet hissetmeyiz. Ancak yol virajlı hale geldiğinde vücudumuz buna tepki göstermeye başlar. Viraja göre sağa ya da sola devriliriz. Aynı şey gaza ya da frene bastığımızda da olur. Bu sefer de öne ya da arkaya doğru gider geliriz. Isaac Newton’un Birinci Hareket Yasasında belirttiği gibi, düz bir çizgide sabit bir hızda hareket eden bir vücut (sizinki dahil), üzerine bir dış kuvvet etki etmediği sürece bu şekilde hareket etmeye devam edecektir. Böyle bir dış kuvvet olmadan, vücut (sizinki dahil) hareket ettiğini bile fark etmez.

Dünya’nın Dönmesi İle İlgili Yanlış Anlayışlar

Dünya’nın sürekli dönüşü, atalarımızın da kafasını kozmosun gerçek doğası konusunda oldukça karıştırmıştı. Sonuçta yıldızların, güneşin ve ayın hepsinin Dünya’nın üzerinde hareket ediyor gibi göründüklerini fark ediyorlardı. Ancak Dünya’nın hareket ettiğini hissedemedikleri için, bu gözlemi Dünya’nın sabit olduğu ve “göklerin” üzerimizde hareket ettiği biçiminde yorumladılar. Bu nedenle de jeosantrik (Dünya merkezli) evren fikrini yüzyıllar boyunca desteklediler. İlk olarak Aristarchus ( MÖ 310 – 230), heliosentrik (güneş merkezli) evren modelini öne sürse de 16. yüzyılda Kopernik zamanına kadar bu fikir kabul görmedi.

Dünya’nın Dönmesi Neden Bizi Dışarı Savurmuyor?

Az önce size düz bir çizgi üzerinde hareket eden arabadaki sürücünün ivmelenmedikçe hızı hissetmeyeceğini söylemiştik. Bu konuda kafanız karışabilir. Sonuçta biz Dünya yüzeyinin eğriliğini takip ediyoruz. Sabit bir hız olabilir, ancak düz bir çizgi de değil. Öyleyse neden dışarıya doğru itilmiyoruz? Durum bu biçimde olsa da bahsedilen eğrilik o kadar büyük ki, takip ettiğimiz dairesel yol neredeyse düz bir çizgi gibidir, Sonuçta aracınızla hayali bir diz rota çizip dünyanın etrafını dolaşmaya kalksanız başladığını noktaya geri dönersiniz.

Son olarak Dünya adlı kozmik atlıkarıncanın bizi döndürürken neden rüzgarı hissetmediğimizi anlayalım. Bunun nedeni, havanın kendimizle, arabalarımızla, evlerimizle ve hatta uçaklarımızla aynı saatte 1.600 kilometre hızla (Bulunduğumuz bölgeye göre değişir) hareket etmesidir. Yani hava ile aramızda göreceli bir hareket yoktur. Ayrıca hatırlatalım. Dünya’nın dönüşü her gün saniyenin binde ikisi kadar yavaşlıyor. Bununla birlikte, hızdaki bu değişiklik son derece küçük olduğu için, biz hala Dünya’nın sabit bir hızda döndüğünü hissediyoruz. Başka bir deyişle, hiçbir şey hissettirmiyoruz.

Göz Atmak İsterseniz

Kaynaklar:

Matematiksel

Sibel Çağlar

7 yıl Kadıköy Anadolu Lisesinin devamında lisans eğitimimi Marmara Üniversitesi İng. Matematik öğretmenliği üzerine tamamladım. Devamında 20 yıl çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

2 Yorum

  1. Birkaç gün önce pencereden dışarıya bakarken bulutların hareketini bariz bir şekilde gördüğümde bu soru aklıma gelmişti. Böyle ufak işaretler beni sevindiriyor, yazının karşıma çıkmasına mutlu oldum ve keyifle okudum. Teşekkürler.

  2. Değer verip okuduğunuz için biz teşekkür ederiz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.