Ünlü Matematikçiler

Yutaka Taniyama Neden İntihar Etti?

Yutaka Taniyama’nın adı, matematikteki en ünlü problemlerden biriyle ilişkilidir: Fermat’ın son teoremi. Yaklaşık 400 yıl önce Fermat, bir kitabın kenarına, 2’den büyük herhangi bir n tam sayısı için, an + bn = cn denklemini sağlayan sıfırdan başka a,b,c tam sayısı olmadığını yazdı. Ayrıca bu iddia için bir kanıtı olduğunu, ancak kenar boşluğuna sığmayacağını karaladı. Teoremin ispatı için nihayet Andrew Wiles tarafından 1995 yılında yapıldı. Ve bu ispat kesinlikle herhangi bir kenar boşluğuna sığmazdı.

Andrew Wiles aslında Fermat’ın son teoremini kanıtlamadı. Onun kanıtladığı Yutaka Taniyama’nın adını taşıyan bir varsayımdı. 1955 yılında cebirsel sayılar teorisi üzerinde çalışan Taniyama eliptik eğrilerle ilgili bir problem ortaya çıkardı. Eliptik eğriler özellikle sayı teorisinde önemlidir ve güncel araştırmaların önemli bir alanını oluşturur. Eliptik bir eğrinin denklemi y2 = x3 + ax + b biçiminde olur. Grafiği de genellikle aşağıdaki gibidir. Devamında Goro Shimura ve André Weil, soru üzerinde düşündüler ve bir varsayım formüle ettiler. Her eliptik eğri, modüler bir formla yani sonsuz sayıda simetrik olan matematiksel bir nesneyle gelmelidir. Bu günümüzde Taniyama-Shimura-Weil varsayımı olarak biliniyor.

Eliptik eğrilerin başka gösterim biçimleri de vardır.

Bu varsayım matematiğin birbirine çok uzak iki konusunun derinlerde bir yerde temel bir ilişki içinde olduklarını bizlere gösterir. Taniyama-Shimura varsayımının bir de popüler değeri vardı. ABD’li matematikçi Ken Ribet, bu varsayımın Fermat’nın ünlü Son Teoremi ile de ilişkili olduğunu göstermiştir. Fermat’ın son teoremi yanlış olsaydı, o zaman Taniyama-Shimura-Weil varsayımı da yanlış olurdu. Elbette bunun tersi de geçerliydi. Gerçekten de Andrew Wiles, bu yoldan giderek Fermat’nın Son Teoremi’ni kanıtladı. Böylece Taniyama-Shimura-Weil varsayımı da yüzyıllardır dünyanın en ünlü matematikçilerinin belası olan bir yolculuğun sondan bir evvelki halkası oldu.

Fermat’a bir şekilde kim bulaşmışsa başı belaya girer.

Japon dahi Yutaka Taniyama’nın kısa yaşamı ise tam bir trajediyle son bulmuştur. Yutaka Taniyama 17 Kasım 1958’de 31 yaşındayken intihar etti. Taniyama, Misako Suzuki adlı bir bayana aşık olmuş ve evlilik hazırlıklarına başlamıştı. Dostları bu duruma burun kıvırmışlardı, çünkü Suzuki’nin ona uygun bir eş olmadığını düşünüyorlardı. Ama iki aşık hiçbir şeyi takmadan hazırlıklarını sürdürdüler. Yeni bir daire tuttular ve mutfak eşyalarına dek döşediler. Her şey yolundaydı, ya da öyle gözüküyordu. Birdenbire o felaket haberi geldi; Taniyama, odasında ölü bulunmuştu. İntiharından önce çalışma defterinin üç sayfasını kaplayan bir not bırakmıştı.

Yutaka Taniyama; 12 Kasım 1927 – 17 Kasım 1958

“Düne kadar kendimi öldürmek için belirgin bir niyet duymuyordum. Ama son zamanlarda hem bedence hem de zihnen ne kadar yorgun olduğumu çok kişi fark etmiştir. İntiharımın nedenini ben de tam olarak anlamıyorum; ama belli bir olayla ya da meseleyle ilgili olmadığı kesin. Şu kadarını söyleyebilirim sadece: Geleceğime olan güvenimi yitirmiş durumdayım.”

Taniyama daha sonra sahip olduğu şeyler hakkındaki istekleri yazmıştı notuna. Hangi kitaplarla, plakların kütüphaneden ya da arkadaşlarından ödünç alındığını tek tek belirtmişti. “Plaklarımla pikabımı Misako Suzuki’ye bırakmak isterim, tabii eğer bu onu üzmeyecekse” diye yazmıştı. Üniversitedeki derslerinde hangi noktaya geldiğini de belirtmiş ve bu durumun yaratacağı zorluklardan dolayı meslektaşlarından özür dilemişti. Taniyama’nın intiharından birkaç hafta sonra, nişanlısı Misako Suzuki de canına kıydı. O, ardında çok daha kısa bir not bırakmıştı: “Nereye gidersek gidelim, hiç ayrılmayacağımıza dair söz vermiştik birbirimize. Onunla birleşmeliyim.” Daha pek çok trajediyle doludur Fermat’nın Son Teoremi’nin 300 yıllık öyküsü…

KAYNAK:

  • Simon Singh, Fermot’nın Son Teoremi, Çev. S. Yücesoy, Pan Yayıncılık, 2001; ISBN: 9789758434367
  • Mathematical moments — Yutaka Taniyama, Yayınlanma tarihi: 12 Kasım 2008; Bağlantı: https://plus.maths.org/

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu