Sinirbilim

IQ Nasıl Ölçülür ve IQ Seviyeleri Zekamız Hakkında Ne Söyler?

Tarih boyunca, insanları sınıflandırmak için birçok şey denedik. İnsanları bilişsel yeteneklerine göre sınıflandırmak için de IQ testlerini oluşturduk. Günümüzde de bir kişinin zekasını ölçmek için yaygın olarak bu testleri kullanıyoruz. Bu testlerin neticesinde de çeşitli zeka düzeylerini kategorize etmek için IQ seviyeleri tablosuna başvuruyoruz. Oysa ki IQ zekânın kaygan, belirsiz doğasını hesaba katan bir ölçümdür. Ancak yine de çoğu insan bu testlerin olduğundan daha kesin sonuçlar verdiğini varsayar.

Ortalama IQ, genel popülasyonun temel puanını ifade eder. Bu nedenle, ortalama bir IQ’ya sahip olmak, normal zeka aralığında olduğunuz anlamına gelir. Ancak, ortalama olsun ya da olmasın, IQ puanınızın ne olduğu konusunda çok fazla endişelenmeyin. IQ puanlarının akademik başarı ve sağlığın büyük yordayıcıları olduğu söylenir. Ancak aynı zamanda genel zekanın zayıf göstergeleri oldukları için ağır bir şekilde eleştirilirler.

 IQ Nedir?

Aslında Türkçe’de de yaygın bir biçimde kullandığımız IQ, İngilizcede zeka katsayısı anlamına gelen intelligence quotient kelimelerinin baş harfleridir. Bireyin zekasını sözlü anlama, algısal akıl yürütme, hafıza ve işlem hızı alanlarındaki test performansına dayalı olarak ölçmeye çalışan bir sayıdır. Bunu, bir IQ testinde ne kadar iyi performans gösterdiğinizle ölçülen zihinsel yaşınıza karşı kronolojik yaşınızı (yıl olarak kaç yaşında olduğunuzu) ölçerek yapar.

Doğru yorumlanırsa çocuklarda zeka testi, eğitimcilerin etkili öğretim yöntemlerini bulmalarına yardımcı olur ve belirli öğrenme güçlüklerini tanımlamalarını sağlar. Bununla birlikte, IQ testi puanlarını, öğrenmenin sonu olarak ele almak da zararlı olabilir.

IQ Nasıl Ölçülür?

Bu testler standart çan eğrisini verecek şekilde tasarlanmıştır. IQ testi, ortalama insan zekasını 100 puana denk gelecek şekilde ölçeklendirmiştir ve standart sapması 15’tir. Yani insanların büyük bölümünün zeka düzeyi birbirine yakındır.

Bir popülasyonun ortalama IQ’su her zaman 100’dür. Geçerli IQ testleri, saptanan “normal” dağılıma göre sizin kendi popülasyonunuzdaki tipik zekâ dağılımında nereye düştüğünüzü söylerler. Yani tipik bir IQ testi sizin ham zekânızı ölçmez ama popülasyonun geri kalanıyla karşılaştırıldığında ne kadar zeki olduğunuzu söyler. Bunun kafa karıştırıcı sonuçları da olur. Diyelim ki kuvvetli bir virüs 100’ün üstünde IQ’ya sahip herkesi dünyadan silip süpürdü. Geride kalan insanlar hâlâ 100 ortalama IQ’ya sahip olacaktır. Ancak salgından önce 99 IQ’ya sahip olanlar aniden 130 üstüne çıkacaktır. İşte bu nedenle IQ testlerini kesin bir referans olarak kabul etmek sakıncalıdır.

IQ Testleri Ve Zekamız

Sir Francis Galton, 1882’de zeka için modern bir test türeten ilk kişiydi. Araştırması ilerleyen süreçte James McKeen Cattell tarafından geliştirildi. 1905’te Alfred Binet ise bu öncül çalışmalardan yola çıkarak daha geçerli bir test tasarladı. Binet bu testi çocukların biyolojik yaşları ile zeka katsayıları arasındaki oranı tespit etmek ve bu çocukların ilerideki akademik başarılarını tahmin etmek için geliştirdi. Onun bu çalışması öncüllerinden farklı bir yaklaşım sergilediğini için ilk modern IQ testi olarak kabul edilmektedir.

Bu çalışmaya göre, 10 yaşındaki bir çocuk, 12 yaşındaki çocukların cevaplayabileceği soruları yanıtlayabilirse, bu çocuğun 12 yaşında bir zihinsel yaşta olduğu kabul edildi. Zekası fiziksel yaşını zihinsel yaşından 12-10 = 2 çıkartılarak değerlendirildi. Bu çocuğun yaşının ortalama zekasının 2 yıl ilerisinde olduğu anlamına geliyordu. İlerleyen zamanda bu testi ele alan William Stern, iki yaşı birbirinden çıkarmak yerine bölmeyi tercih etti. Bu durumda yukarıdaki örneğimiz için 12/10 = 1.2 sayısına ulaştık.

En sonunda da Lewis Terman, son noktayı koyarak bu sayıyı 100 ile çarpmamız gerektiğini söyledi. Bunun sonucunda da IQ seviyeleri günümüzde alışkın olduğumuz biçimine büründü. Yani 1,2 (1,2 x 100) = 120 oldu. Bu test daha sonra, yetişkinlerin bilişsel performansını inceleyen Donald Wechsler tarafından yetişkinler için dönüştürüldü. Stanford-Binet testi ve Wechsler Zeka Ölçekleri, günümüzde en yaygın kullanılan IQ testlerinden ikisidir.

Stanford-Binet IQ Testi ve IQ Seviye Aralıkları

Belirlenen IQ seviyeleri bize bir kişinin bilişsel yeteneklerinin toplam olası insan zekası spektrumunda nerede olduğunu söyler. Bununla birlikte, bu statik bir aralık değildir. Yani farklı türde IQ testlerinin farklı aralıkları vardır. Tek bir IQ testi türünde bile aralıkları bile zaman içinde değişmeye devam eder. Bu nedenle IQ’yu ölçmek istediğimizde hangi ölçeğe göre değerlendirildiğimizi bilmememiz önemlidir.

IQ nasıl ölçülür sorusunun cevabı aslında bu görselde gizlidir.

Daha önce açıklandığı gibi, bu test öğrencilerin yeteneklerini ve neden bazı öğrencilerin akran gruplarında geride kaldığını anlamak için tasarlanmıştır. Testin 5. versiyonuna göre, IQ seviyeleri aşağıdaki gibidir:

  • 176-225 IQ puanı: Son derece yetenekli veya Çok ileri düzey
  • 161-175 IQ puanı: Son derece yetenekli veya ileri düzey
  • 130-144 IQ puanı: Üstün yetenekli veya çok ileri
  • 120 – 129 IQ puanı: Üstün
  • 110-119 IQ puanı: Yüksek Ortalama
  • 90 – 109 IQ puanı: Ortalama
  • 80-89 IQ puanı: Düşük Ortalama
  • 70-79 IQ puanı: Sınırda bozulma veya Gecikmiş
  • 55-69 IQ puanı: Hafif düzeyde engelli veya Gecikmeli
  • 40 – 54 IQ puanı: Orta derecede engelli veya Gecikmeli.

Wechsler-Bellevue Zeka Ölçeği ve IQ Seviye Aralıkları

Test ilk olarak 1955’te yayınlandı ve 1981’de ilk revizyonundan geçti. Test en son 2008 yılında güncellendi. Bu testin IQ seviyesi aralığı aşağıdaki gibidir:

  • 130 ve üzeri IQ puanı: Çok Üstün
  • 120-129 IQ puanı: Üstün
  • 110-119 IQ puanı: Yüksek Ortalama
  • 90-109 IQ puanı: Ortalama
  • 80-89 IQ puanı: Düşük Ortalama
  • 70-79 IQ puanı: Sınır
  • 69 ve altı IQ puanı: Son derece düşük

Coğrafi konuma göre ortalama IQ

Kültür, felsefe ve bir ülkenin öğrenmeye yönelik genel yaklaşımı, vatandaşlarının zeka testlerinde nasıl performans gösterdiğini derinden etkiler. Bu nedenle, ortalama IQ, haritada nereye baktığınıza bağlı olarak önemli ölçüde farklılık gösterir. ( Bu nedenle aşağıdaki haritada Türkiye’nin neden düşük seviyede yer aldığını anlamak kolaydır.)

En yüksek ortalama IQ puanına sahip ülkeler: 108: Hong Kong, Singapur, Güney Kore; 105: Çin, Japonya, Tayvan; 101: İzlanda, Makao, İsviçre; 100: Avusturya, Lihtenştayn, Lüksemburg, Hollanda, Norveç, Birleşik Krallık; 99: Belçika, Kanada, Hırvatistan, Estonya, Finlandiya, Almanya, Yeni Zelanda, İsveç

İlginçtir biçimde IQ puanlarını etkileyebilecek başka bir değişken de bulaşıcı hastalık oranlarıdır. Uzmanlar, enfeksiyonun vücudun bağışıklık fonksiyonuna daha fazla enerji harcamasına neden olduğunu ve bunun beyin büyümesine zarar verdiğini tahmin etmektedir. Sonuçta IQ testleri yaklaşık 100+ yaşında. Geçmişleri, öjeni ile kullanımı da dahil olmak üzere birçok düzeyde sorunlu. Kısacası zekayı ölçmek, hatta güvenilir şekilde tanımlamak bile zor zanaat. Biz en iyisi sayılara fazla takılmayalım, çalışmaya ve kendimizi geliştirmeye devam edelim.


Göz atmak isterseniz:


Kaynaklar ve İleri okumalar için :

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bu Yazılarımıza da Bakmanızı Öneririz

Başa dön tuşu