Sinirbilim

Kazayla Gelebilen Zeka: Savant Sendromu

Popüler basında otizm spektrum bozukluğu olan bazı kişilerin özel yetenekleri hakkında çıkan haberlere sık sık rastlarız. Bu nadir rastlanan duruma savant sendromu, bu özelliği taşıyan kişilere de savant adı verilir. Otistik bozukluğu olan her 10 kişiden biri, farklı seviyelerde olağanüstü yeteneklere sahiptir. Ancak bu sendrom belli merkezi sinir sistemi hastalıkları veya yaralanmalar sonucunda da ortaya çıkabilmektedir. Savant Sendromlu bireyler entelektüel olarak yetersiz olsa bile matematik, müzik ve sanat gibi belirli alanlarda üst düzey gelişmiş becerilere sahip olabilirler. Savantların birçoğu zekâ geriliği, merkez sinir sistemi hastalığı, nörolojik anormallik gibi bir engele sahip. Bir kısmı da otizmin daha hafif bir türü olan Asperger sendromludur. Literatürü araştırırken inanılmaz bellekleriyle kuralları yıkan birkaç savant karşınıza çıkıyor. Bazılarını sizlere tanıtmaya çalışalım.

Kim Peek

Savant Sendromu

Savant sendromuna sahip en bilinen bireylerden birisi Tom Cruise ve Dustin Hoffman’ın oynadığı ‘Yağmur Adam – Rain Man ’ filmine esin kaynağı olan, önemli beyin hasarı ile doğan Kim Peek‘tir. Peek’in zeka seviyesi ortalamanın altındaydı ayrıca kaba ve ince motor aktivitelerde zorluk sergiliyordu. Ancak gündelik işlerini yerine getirebilmek için babasına bağlı yaşayan bu adam, hafıza konusunda olağanüstü bir beceriye sahipti. Kim Peek o kadar yetenekliydi ki, aynı anda iki sayfayı (her gözü ile bir sayfa) okuyabiliyor ve anında hafızasına alabiliyordu. 2009’da 54 yaşında öldüğünde hafızasında 9 binden fazla kitap bulunuyordu. İnsan beyninin sırlarını anlamaya çalışana NASA ölümünün ardından beynini incelemeye aldı. Ama sonuçlar şaşırtıcıydı. Kim’in beyin kökün­de bulunan beyinciği, doğuştan tam olarak gelişmemişti. Ayrıca iki beyin lobunu birbirine bağlayan köp­rücükler de bulunmuyordu.

Daniel Tammet

Savant Sendromu

Daniel karmaşık çarpma ve bölme işlemlerini hiç çaba harcamadan kafasından yapabiliyor. On bine kadar herhangi bir sayının asal olup olmadığını derhal size söyleyebiliyor. Yıldırım hızıyla yaptığı matematik işlemlerinin yanı sıra on yabancı dil konuşuyor ve yeni bir dili bir hafta içinde öğrenebiliyor. Ayrıca Manti adını verdiği, kendine özgü bir dil bile geliştirmiş durumda. Çocukluğunda geçirdiği ve temporal lop epilepsisi olarak teşhis edilen birkaç havaleden sonra bu yeteneği kazanan Daniel Savant sendromlu yaşayan 100 dahi listesinde bulunuyor. Savantlar arasında konuşma bozuklukları yaygın olduğundan Daniel gibi geveze, rahat konuşan biri olağandışı kabul edilir.

Derek Amato

Derek Amato

En ilginç savant sendromu örneklerinden biri de Derek Amato. Kendisi satış eğitmenliği yapan normal bir insanken hayatı 2006’ da tam 39 yaşındayken, kafasını şiddetlice havuzun kenarına çarpmasıyla değişti. Amato bir süre bilinç kaybı yaşadıktan sonra kendine geldiğinde, geriye sürekli baş ağrısı ve bellek kaybı kalmıştı. Ayrıca işitmesinde de %35 azalma olmuştu. Geçirdiği travma sonrasında bir arkadaşının evinde piyanonun başına oturunca artık hiçbir şeyin eskisi gibi olamayacağını anladı. Daha önce müzikle, özellikle de piyanoyla hiç ilgisi olmayan Amato, daldan dala atlayıp harika bir resital verdi. O günden beri de Derek Amato, sadece ünlü bir piyanist değil, birçok müzik aletini çalan bir müzisyen olarak biliniyor.

Aslında bu biçimde tek örnek Amato değil. Örneğin, Newyork’ ta bir ortopedi cerrahı olan Tony Cicoria yıldırım çarpması sonucu yaralanmasının hemen ardından klasik piyanoyu kendi kendine çalmayı öğrenmişti. Alonzo Clemens ise, üç yaşında fena şekilde düştüğünden kalıcı bilişsel hasara uğramış fakat bu nedenle mükemmel hayvan heykelleri yapmaya başlamıştı.

Buğra Çankır

Savant Sendromu

Buğra Çankır, dünyadaki 645 üstün yetenekli otistikten biri. 3,5 yaşında okumaya başlayan, 2004 yılında California Üniversitesi tarafından yapılan “mutlak kulak” testinde o güne dek yapılan sınavlardan en yüksek puanı (tam puan) alan Çankır, 2007 yılında Wisconsin Medical Society tarafından “Müzikal deha” olarak literatürde yerini aldı. Doğadaki tüm sesleri herhangi bir referansa ihtiyaç duymadan notaya dökebilen Buğra İngiliz Kraliyet Akademisi lisans öncesi programını 2011 yılında tamamladı. Şu aralar Buğra, kayıtlı olduğu Afyon Kocatepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesindeki yüksek lisans eğitimini Erasmus kapsamında İtalya’da devam ettiriyor, aynı zamanda bitirme tezi yazıyor. 

George Widener

Savant Sendromu

Widener, takvimlere, nüfus bilgilerine, istatistiklere tutkun bir sanatçı. Rakamlarla oynamak onun için müzik dinlemek gibi bir şey. Rakamlara baktığında standart insan zekasının göremeyeceği bağlantılar ve tarihler gören Widener’in çizimleri de bu yeteneklerinin bir iz düşümü. Widener, takvimlere karşı çocukluğundan beri devam eden ilgisini, üstün hesaplama yeteneğini ve tarihsel olaylar konusundaki inanılmaz hafızasını, otizm spektrumundaki sosyal yetenek komplikasyonlarının yanı sıra farklı konularda üstün zeka ve yeteneklere yol açan Savant Sendromu’ndan alıyor.

Stephen Wiltshire

Savant Sendromu

1974 doğumlu olan Wiltshire’a 3 yaşında otizm teşhisi kondu. 5 yaşında olağanüstü resim yete­neği keşfedildi ve savant sendromu teşhisi konuldu. Küçük çocuk, yaşından beklenmeyecek denli başarılı perspektif resimler çizebiliyordu. Ailesinin yönlen­dirmesiyle bir sanat okuluna devam etti. Devamında çizdiği resimlerle med­yanın ilgisini çekti. İnanılmaz görsel belleğe sahip olan Wiltshire, Roma üzerinde helikopterle yalnızca yarım saat uçtuktan sonra üç gün içe­risinde kentin 5 metre kare büyüklükte panoramik bir resmini çizdi. Tabloda binaların pencere sayılarına kadar tüm detaylar mevcuttu. Aynı şekilde, New York kentinin üzerinde helikopterle kısa bir uçuştan sonra on kilometrekarelik bir alanın tümündeki binaları, daire numaraları­na kadar çizdi. Paris, Madrid, Roma, Frankfurt, Kudüs, Hong Kong, Dubai gibi kentler de aynı şekilde çizimleri arasında.

Tommy McHugh

Tommy McHugh

1949 doğumlu İngiliz Tommy McHugh, sıradan bir hayat sürerken başına gelen bir olay sonrası sanat dehasına dönüşen bir başka savant. Geçirdiği beyin kanamasının ardından hayata tekrar dönen Tommy nekahet süresinin devamında sürekli çılgınlar gibi yazmaya ve sürrealist resimler çizmeye başladı. Eline daha önce hiç kalem almamış bu kişi, olağanüstü figürler çizmeye başlamıştı. Çalışmalarını 2012’de kanser nedeniyle ölünceye kadar sürdürdü.

Leslie Lemke

Müziğin harika çocuğu Leslie Lemke hem görme hem de zeka özürlü. Lemke’nın sözel IQ’su 58. Ancak kendisi bir kere duyduğu bir müziği, hiçbir müzik eğitimi almamasına rağmen hemen çalabiliyor. Lemke o günden beri dünyanın her yanında konserler veriyor ve binlerce parçayı ezbere çalıyor.

Flo ve Kay Lyman

Tek yumurta ikizi olan otistik savant sendromlu kız kardeşler, geçmişte ya da gelecekte herhangi bir tarih verdiğinizde hangi güne denk geldiğini anında söyleyebiliyor. Aynı zamanda deha düzeyinde bir otobiyografik hafızaya sahipler ve söylediğiniz herhangi bir tarihte ne giydiklerini, havanın nasıl olduğunu, o gün neler yaptıklarını ve ne yediklerini sayabiliyorlar.

İnsanların aniden bir savant olabilmesi, bu olağanüstü yeteneklerin belirli bir dereceye kadar hepimizin içinde yattığına işaret ediyor. Anlaşılan tüm beyinlerin içinde “küçük bir Yağmur Adam” saklanıyor. Ancak ortaya çıkarmak için kafanıza darbe almanız elbette önerilmez.

Göz atmak isterseniz:

Kaynaklar:

  • Learning and Memory: From Brain to Behavior;  Mark A. Gluck ; Worth Pub; 4. basım (30 Eylül 2019)
  • Savant syndrome; https://en.wikipedia.org/

Matematiksel

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu