Tıp ve Sağlık

Hafızayı Koruyarak Yaşlanmak Mümkün: Kimdir Bu Süper Yaşlılar?

Vücudumuz ve elbette beynimiz için yaşlanmak kaçınılmaz bir süreçtir. Yaşlanma ile birlikte ortaya çıkan hastalıklar ve sorunlar da bu sürecin en tatsız yanını oluşturur. Ancak bazı insanlar ne kadar yaş­lanırlarsa yaşlansınlar hafızalarını ve bilişsel yetenek­lerini hiç bir zaman kaybetmez. Bu kişiler süper yaşlılar olarak bilinir. Araştırmalar, bu kişilerin yaşlanma ve bunama gibi yaşla ilgili sağlık sorunları hakkında daha fazla bilgi edinmenin anahtarı olabileceğini öne sürüyor. Peki kimdir bu süper yaşlılar? Ve hangi yönden fark yaratmaktadırlar?

Süper yaşlılar terimi ilk de­fa 2007 yılında Northwestern Üniversitesinde yapılan çalışmalar sonucu kullanıldı. Ölçüm için kişilere çeşitli hafıza testleri uygulayan araştırma ekibi, 80 yaş üstündeki bazı ki­şilerin testlerde yaş grubu ortalamalarının çok üzeri­ne çıktığını gördü. ( Çalışmayı incelemek isterseniz). Uzmanlar öze­likle 80 yaşın üzerinde olup da zihinsel olarak genç­ler kadar keskin belleğe sahip süper yaşlıların beyinle­rinde farklar aramaya başladı. Gerçekten de diğer yaşıtlarının beyinlerine göre bu kişilerin birtakım ya­pısal ve işlevsel farklılıkları olduğu ortaya çıktı.

Süper Yaşlılar ve Von Economo Nöronları

Süper yaşlılar ve beyin yapıları incelendiğinde aşağıdaki bulgulara rastlandı.

  • Korteks (gri madde) yani beyin kabuğu daha kalın. Bu yapısal özellik 30 yaşındaki insanlarınkine ben­ziyor. Korteks ne kadar kalın olursa sinir hücresi sa­yısı da o kadar fazla olur, yani beyin daha sağlıklı olur.
  • Alzheimer’in çok önemli belirtilerinden biri olan nörofibriler yumak sayısı %90 daha az.
  • Sosyal zeka sinir hücreleri (nöronları) olarak bilinen Von Economo nöronlarının sayısı çok daha fazla.

Avusturyalı psikiyatrist ve sinirbilimci Constain von Economo tarafından 1929 yılında keşfedilen Von Economo nöronları insan, balina, fil, maymun, yunus gibi ileri sosyal türlerde beynin sadece belirli kısım­larında bulunan çok özel sinir hücreleri olarak biliniyor.


Beyinde Von Economo nöronlarının bulunduğu bölgeler; Kaynak: https://www.researchgate.net/

Von Economo sinir hücreleri beynin şakağa ya­kın ön lobundaki korteks alanlarında bulunuyor. Bu alanlar beynin daha çok dil, iletişim, dikkat, odaklan­ma, sosyal uyum, farkındalık, motivasyon ve hafıza ile ilgili işlevlerinin gerçekleştiği bölgelerdir. Von Economo nöronları karmaşık bilişsel ve sos­yal işlevlerde kullandığımız bilgiyi hızlı işleme gö­revini yerine getirir. Bu nöronlar bilinçli davranışların geliş­mesinde rol oynar. Süper yaşlıların beyninde bu nöronlardan nor­mal yaşlılara kıyasla 4 kat fazla bulunuyor. Bu nöronların sayısal azalmanın dav­ranışsal değişimlere, sosyal uyumsuzluğa, öz farkındalığın azalmasına ve bunamaya yol açtığı düşünü­lüyor.

Elbette bu süper yaşlılar sadece bu nedenle süper hala gelmiyorlar. Yapılan başka araştırmalar kişilikleri ve yaşam biçimleri ile de ilgili bize ipuçları veriyor. Massachusetts General Hospital tarafından yapılan bir başka çalışmada bu kişilerin beyin yapıları inceledi. Sonucunda bilim insanları duygusal durumumuzla ilgili olan bölümlerde farklılıklar gözlemledi. Bu farkın nedeni süper yaşlıların yaşam biçimi ile ilgiliydi. Bu kişiler yaşlandıkları zamanda bile izole bir hayat yerine sosyal olarak aktif kalmayı tercih ediyorlardı.

Nasıl Süper Yaşlı Olabiliriz?

Tabii ki, büyük soru şu: Nasıl şimdi ya da gelecekte bir süper yaşlı olabilirsiniz? Hangi faaliyetler, yaş alsanız da zihinsel olarak keskin kalmanızı sağlayacaktır? Aslında bilim insanları bu konuda tam bir reçete sunamıyorlar. Ancak en iyi cevaplar aktif kalmak, sosyal ilişkilere devam etmek, beyni meşgul etmek ve çalışmak olarak kabul ediliyor.

Aktif kalmak, yaşlandıkça yapabileceğiniz en iyi şeylerden biridir. Fiziksel aktivite, vücudunuzun en iyi şekilde çalışmasına yardımcı olan artan oksijen alımına neden olur. Düzenli egzersiz aynı zamanda sağlıklı biçimde kilonuzu korumanıza da yardımcı olur. Vücut kitle indeksi 30’un üzerinde olan kişilerde Alzheimer hastalığına yakalanma riski üç katına çıkar. Haftada iki kez egzersiz yapmak bile bu hastalığa yakalanma riskinizi azaltmaya yardımcı olacaktır. Vücudumuz kadar beynimiz de egzersize ihtiyaç duyar. Birçok çalışma, bu kritik beyin bölgelerin, zor görevler gerçekleştirdiklerinde aktivitesinin arttığını gösteriyor. Ancak burada dikkat edilmesi gereken bir şey var. Bu artışın gerçekleşmesi için tabir yerinde ise sınırları zorlamak gereklidir. Bu nedenle sadece Sudoku çözerek bir süper yaşlı olunmuyor. Daha fazla emek isteyen faaliyetlere odaklanılması gerekiyor. Bunlar yabancı bir dil öğrenmek, online bir eğitime katılmak ya da yeni bir enstrüman çalmaya başlamak olabilir. Yeter ki beyni çalıştırsın. Michelangelo’nun 87 yaşında söylediği iki kelime ile yazıyı kapatalım; “Ancora Imparo” yani “Hala Öğreniyorum

Göz Atmak İsterseniz

Kaynaklar: How to Become a ‘Superager’; https://www.nytimes.com/

Matematiksel

Sibel Çağlar

7 yıl Kadıköy Anadolu Lisesinin devamında lisans eğitimimi Marmara Üniversitesi İng. Matematik öğretmenliği üzerine tamamladım. Devamında 20 yıl çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.