BEYİN JİMNASTİĞİ

Görseldeki 12 Noktayı Aynı Anda Neden Göremiyoruz?

Kapak görseline dikkatli bakın. Görseldeki ızgaranın üzerinde tam 12 nokta var. Ancak bir şekilde bu noktalar farklı yerlerde ortaya çıkıyor ve kayboluyor. Ve birçok kişi bu noktaların tamamını aynı anda göremiyor.

Peki ama bu nasıl oluyor?

Aslında bu sorunun cevabı, siyah beyaz bir kafesin kesişme noktalarında hayali gri lekeler gördüğümüz klasik bir görsel illüzyon olan Hermann ızgarasında bulunuyor. Bu yanılgıya neden düştüğümüzü anlayabilmek için de kısaca gözümüzün çalışma prensibini bilmemiz gerekiyor.

Hermann Grid illüzyonu

Alman fizyolog Ludimar Hermann tarafından 1870 yılında tanımlanan Hermann Grid illüzyonu, siyah bir arka plan üzerinde beyaz (veya açık renkli) ızgaranın kesişme noktalarında algılanan “hayalet” gri lekeler ile karakterize edilir.

Hermann Grid illüzyonu
Hermann Grid illüzyonu: Bu algının nedeni, kesişim noktalarında dört taraftan engelleme gerçekleşirken, koridor noktalarında sadece iki taraftan engellemenin oluşmasıdır. Bu nedenle kesişim noktaları koridora göre daha koyu olarak algılanır ve hayalet gri noktaların oluşmasına neden olur.

Bu tarz illüzyonlar, çoğu insanda tarafından şaşkınlık yaratsa da aslında görme bilimiyle uğraşan insanların bu duruma kolay bir açıklama getirme şansları vardır.

Retinamız 3 ayrı hücre katmanından oluşur. En dışta ışığa duyarlı fotoreseptör hücreleri, orta kısımda ara nöronlar ve en iç kısımda ise optik sinire bağlanan ganglion hücreleri bulunur.

Bu hücrelerin aktive olması için retinanın ışıkla aydınlatılmış olması gerekiyor. Bu konsepte reseptif bölge (receptive field) denir.

Gangliyon hücrelerinin reseptif alanları bulunmaktadır ve bu alanlarda merkez ve çevre arasında karşılıklı bir organizasyon söz konusudur. Gangliyon hücrelerin yarısında ışık hücre merkezine düştüğünde uyarıcı, kenarlarına düştüğünde ise baskılayıcı (on-center) bir etki yapmaktadır. 

Diğer yarısında ise bu durumun tam tersidir. Yani ışık reseptif alanın merkezine düştüğünde baskılanır ve çevresine düştüğünde ise uyarılır (off-center).

Eğer on-center ve off-center iki gangliyon hücresinin reseptif alanlarına ışık düşerse, hücrelerin bu uyarana vereceği cevap zayıftır. Uyarıcı bir merkez ile baskılayıcı bir çevre arasındaki ilişki gangliyon hücrelerin mekânsal kontrastlara karşı daha duyarlı olmasını sağlamaktadır.

Gözümüzün bu özelliğinin dışında görme ile ilgili de bir kusurumuz daha bulunmaktadır. Örneğin bu yazının ortasındaki bir kelimeye odaklanacak olursanız bu kelimeyi oldukça net bir şekilde görebilir ancak aynı satırın başındaki veya sonundaki kelimeleri seçmekte zorlanırsınız. Sonuç olarak beyniniz en iyi tahmini yapar ve göremediğiniz bu bulanık tarafları görebildiğiniz net tarafları temel alarak doldurur.

Yani bu görselde olan şey de tam olarak bu. Çevresel görüş alanı oldukça kısıtlı olan beyinlerimiz görselin bakmadığımız taraflarında da yine aynı desenin devam edeceğini tahmin ediyor ve aralıklarla dizilmiş olan siyah noktaları kaçırıyor.

İlk olarak Japon profesör Akiyoshi Kitaoka tarafından paylaşılan illüzyonun kökenleri aslında 2000 yılında yayınlanan bir bilimsel makaleye kadar gidiyor. Makaleye ulaşmak için buraya tıklayabilirsiniz.

Kaynaklar:

https://bilimvegelecek.com.tr/index.php/2015/12/01/gorsel-algi-ya-da-butun-dunya-illuzyon-olabilir-mi/

https://www.theverge.com/2016/9/12/12885574/optical-illusion-12-black-dots

mimarlikdergisi.com/2016/09/15/ses-getiren-optik-illuzyon-12-noktayi-goremiyorsunuz

Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi, Marmara Üniversitesi, ardından uzun süre özel sektörde matematik öğretmenliği, eğitim koordinatörlüğü diye uzar gider özgeçmişim… Önemli olan katedilen değil, biriktirdiklerimiz ve aktarabildiklerimizdir bizden sonra gelenlere... Eğitim sisteminin içinde bulunduğu çıkmazı yıllarca iliklerimde hissettikten sonra, peki ama ne yapabilirim düşüncesiyle bu web sitesini kurmaya karar verdim. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu