
Bir denklemin iki tarafı arasında denge kurarız. Sol tarafta yaptığımız işlemin karşılığını sağ tarafta da uygularız. Bugün bu dengeyi iki kısa paralel çizgiyle, yani “=” işaretiyle gösteriyoruz. Ancak matematikçiler yüzyıllar boyunca eşitliği herhangi bir özel sembol kullanmadan, sözcüklerle ifade etti.
Bu alışkanlığı değiştiren kişi 16. yüzyılda yaşayan Galli hekim ve matematikçi Robert Recorde oldu. Recorde, 1557’de yayımladığı bir kitabında iki paralel çizgiyi eşitlik sembolü olarak kullandı. Gerekçesi oldukça sadeydi: “Hiçbir iki şey bundan daha eşit olamaz.”
İşin ilginç yanı, matematikte dengeyi simgeleyen bu işareti geliştiren kişinin yaşamının sonunda kendi mali dengesini kuramamasıydı. Recorde borçlarını ödeyemedi, borçlular hapishanesine düştü ve orada öldü.
Robert Recorde Kimdir?
Robert Recorde’un yaklaşık 1510 yılında Galler’in Tenby kentinde doğdu. Oxford Üniversitesinde eğitim gördü ve 1531’de lisans derecesini aldı. Daha sonra Cambridge’e geçti ve 1545’te tıp doktorasını tamamladı. Matematik ve tıbbın yanı sıra hukuk, ilahiyat, astronomi ve müzikle de ilgilendi.
Recorde’un matematik tarihindeki önemi, büyük teoremler ortaya koymasından çok matematik bilgisini geniş bir okuyucu kitlesine ulaştırmasından kaynaklanır.
16. yüzyıl Avrupa’sında bilimsel eserlerin çoğu Latince yazılıyordu. Recorde ise kitaplarını İngilizce kaleme aldı ve böylece üniversite çevresinin dışındaki okurlara da ulaştı.

1543’te yayımladığı The Ground of Artes, temel aritmetiği ele alıyordu. Eser büyük ilgi gördü ve Recorde’un ölümünden sonra da uzun süre basılmaya devam etti.
1551’de çıkan The Pathway to Knowledge Öklid geometrisini İngiliz okuyuculara tanıttı. 1556’da yayımlanan The Castle of Knowledge ise astronomi ile ilgiliydi. Recorde burada Batlamyus sistemini anlatırken Kopernik’in Güneş merkezli modelinden de söz etti. Böylece dönemin yeni bilimsel fikirlerini İngilizce okuyan bir kitleye taşıdı.
Ardından 1557’de en çok hatırlanacağı kitabı, The Whetstone of Witte yayımlandı. Recorde burada cebir, kökler, doğrusal ve ikinci dereceden denklemler üzerinde durdu. Kitabın matematik tarihindeki en ünlü ayrıntısı ise birkaç küçük çizgiydi.
Eşittir İşareti Nasıl Ortaya Çıktı?
Recorde’dan önce matematikçiler eşitliği çoğunlukla Latince aequalis ya da farklı dillerde aynı anlama gelen sözcüklerle ifade ediyordu. Kimi yazarlar çeşitli kısaltmalar ve semboller denemişti, ancak ortak kabul görmüş bir eşitlik işareti bulunmuyordu.
Recorde sürekli aynı sözcükleri yazmak yerine daha kısa bir gösterim kullanmak istedi. The Whetstone of Witte‘da iki uzun paralel çizgi çizdi ve seçimini, eski İngilizceyle yazdığı ünlü cümlesiyle açıkladı: “Noe 2 thynges can be moare equalle.” Yani kabaca, “Hiçbir iki şey bundan daha eşit olamaz.”

Recorde’un sembolü özellikle İngiltere’de yaygınlaştı. 17. yüzyılda John Wallis, Isaac Barrow ve Isaac Newton gibi matematikçilerin, daha sonra Leibniz’in de bu gösterimi kullanması sembolün yerleşmesini hızlandırdı. Zamanla çizgiler kısaldı ve “=” işareti matematiğin standart sembollerinden biri hâline geldi.
Recorde’un etkisi yalnızca bu işaretle sınırlı değildi. Kitapları İngiltere’de matematik eğitiminin gelişmesine katkı sağladı. Özellikle tüccarlar, denizciler, zanaatkârlar ve ölçüm işleriyle uğraşan kişiler için İngilizce matematik kitaplarının yaygınlaşmasına öncülük etti.
Recorde aynı zamanda devlet hizmetinde de görev aldı. 1549’da Bristol Darphanesi’nde para basımı ve mali işlerle ilgilendi. Buradaki görevi sırasında dönemin güçlü asker ve siyasetçilerinden William Herbert ile karşı karşıya geldi.
Herbert daha sonra Pembroke Kontu olacak ve sarayda büyük nüfuz kazanacaktı. Recorde ile Herbert arasındaki anlaşmazlık, darphane kaynaklarının kullanımı ve mali hesaplar üzerine başladı. Zamanla hukuk mücadelesine dönüştü.
1556’da Recorde, Herbert’i mali usulsüzlük yapmakla suçladı. Herbert de ona karşı iftira davası açtı. Ancak Recorde davayı kaybetti ve 1.000 sterlin ödemeye mahkûm edildi. Bu miktarı karşılayamayınca Londra’nın Southwark bölgesindeki King’s Bench borçlular hapishanesine gönderildi.
Recorde 1558 yılında burada öldü. Ölümüyle ilgili en çarpıcı ayrıntılardan biri, devletin İrlanda’daki hizmetleri karşılığında ona yaklaşık aynı miktarda para borçlu olmasıydı. Bu ödeme yaşamı boyunca yapılmadı ve ancak yıllar sonra mirasçılarına ulaştı.
Sonuç Olarak;
Recorde büyük bir matematik kuramıyla hatırlanmadı. Onun asıl katkısı, mevcut matematik bilgisini düzenleyip açıklaması ve İngilizce konuşan daha geniş bir okur kitlesine ulaştırmasıydı. Kitapları birkaç kuşak boyunca kullanıldı; eşittir işareti ise çok daha kalıcı bir mirasa dönüştü.
Hikâyenin ilginç bir devamı da vardır. Recorde’dan yaklaşık bir yüzyıl sonra, bölme işaretinin İngiltere’de yaygınlaşmasına katkı sağlayan matematikçi John Pell de aynı borçlular hapishanesine düştü. Görünen o ki matematiksel semboller geliştirmek, tarihin hiçbir döneminde zengin olmanın güvenilir bir yolu olmadı.
Kaynaklar ve ileri okumalar:
- Robert Recorde – the man who invented the equals sign. Yayınlanma tarihi: 3 Haziran 2010; Kaynak site: BBC. Bağlantı: Robert Recorde – the man who invented the equals sign/
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel






