Eşittir İşaretini Bize Kazandıran Bir İdealist: Robert Recorde

Robert Recorde zamanından önce bu dünyaya gelen ve trajik bir sonla aramızdan ayrılan bilim insanlarından biri idi. 16. yüzyılda ekonomi, tıp, matematik, teoloji üzerine birçok çalışma yaptı. Ama onu günümüzde unutulmaz kılan, matematikte olmazsa olmaz eşit işaretini bize kazandırması oldu.

1510 doğumlu Recorde başarılı bir öğrencilik hayatı geçirdi, 14 yaşındayken Oxford Üniversitesi’ne gitti, devamında Oxford ve Cambridge üniversitelerinde matematik dersleri verdi. Ayrıca 1545’de Cambridge Üniversitesi’nden tıp doktoru unvanını aldı. 1549’da Bristol Darphanesi’nde denetçi oldu; 1551-1553 arasında İrlanda gümüş madenlerinde ve Dublin Darphanesi’nde çalıştı.

Bu başarılı özgeçmiş William Herbert ile arasında yaşanan bir tartışma ile son bulacaktı. Karşılıklı açılan hakaret davalarında Recorde suçlu bulununca o zaman için çok büyük bir miktar olan 1000 pound gibi bir para ile cezalandırıldı. O bu parayı ödeyemezdi, ödemedi de.

1558’de Southwark’taki Kings Bench Cezaevi’ne gönderildi ve ölene kadar burada kaldı.

Üretken bir kişi olan Recorde, yazdığı ders kitaplarında astronomiyi, geometriyi ve aritmetiği İngilizce olarak açıkladı. Şu an için bu bize önemli bir durum gibi gözükmese de yaşadığı yıllarda bilim dili Latince idi doğal olarak bunları okuyabilen kişi sayısı da sınırlıydı. İşte bu nedenle kendisi İngiliz matematiğinin kurucusu olarak tanınır aynı zamanda.

Robert Recorde - Eşittir İşaretini Bize Kazandıran Bir İdealist: Robert Recorde

Kolay okunan bu ilk İngilizce matematik ve astronomi kitapları uzunca bir dönem İngiltere’de geçerliliğini sürdürdü ve İngiltere’nin bilimsel ilerleme süresine önemli katkıları oldu.

İlk kitabı olan The Ground of Artes, pratik hesap yöntemlerini, örneğin Arap rakamlarıyla işlem yapılmasını, kesir ve orantı hesaplarını, ticari aritmetik konularını içeriyordu. Ticaretin önem kazandığı dönemin İngiltere’sinde bu bilgiler çok önemli idi.

Recorde, ikinci kitabı olan The Castle of Knowledge’da astronomiyi konu aldı ve İngiliz okurlarına ilk kez Kopernik sistemini tanıttı. The Pathzvaie to Knowledge adlı yapıtı, Eukleides’in Elemanlar adlı kitabının kısaltılarak İngilizce’ye çevril­miş bir özeti, The Whetstone of Witte adlı son yapıtı ise, denklem çözümü, kök alma ve irrasyonel sayılar gibi konuların işlendiği bir cebir kitabıdır.

Son kitabında Recorde ilk iki yüz sayfa içinde neredeyse iki yüz kez “is equal to” yani “eşittir” yazdıktan sonra daha fazla dayanamayıp “=====” sembolünü tasarladı. Ayrıca bu kitapta + ve – ilk kez İngilizce olarak yer aldı.

86896acc db70 42c3 a9c7 5a7f65d2140b 620x321 - Eşittir İşaretini Bize Kazandıran Bir İdealist: Robert Recorde

Bunun ne önemi var gibi düşünmemek gerekli.

16. yüzyıla kadar bütün matematikçiler kendilerine has eşittir işaretleri kullanırlardı ve ortak bir gösterim biçimi olmaması birbirlerini anlamalarını zorlaştırmaktaydı.

Recorde yapıtında:Eşittir sözcüğünü bıktırıcı bir biçimde tekrar tekrar kullanmaktansa genelde çalışırken yaptığım gibi paralel iki çizgi koyacağım, çünkü paralel iki çizgiden daha eşit bir şey olamaz diyerek bu karmaşayı ortadan kaldırdı.

Bu arada görselde de göreceğiniz gibi o zamanlarda kullanılan eşittir işareti günümüzdekinden biraz daha uzundu.

Kavram hemen popüler hale gelmedi elbette sonuçta Latince dili 16. yüzyılda etkili idi ve “aequalis” kelimesi bu dilde eşitlik anlamında kullanılmaktaydı. İnsanlara bu kelimeyi yazmak zor geldiğinde “ae” ya da “oe” biçiminde kısaltıyorlardı. Ancak yeni eşittir işareti + ve – ile birlikte kullanıldığında, insanların boşa mürekkep harcamak yerine semboller ile matematiksel bir denklemi hızlıca ifade etmelerini sağladı ve bu nedenle kabul gördü.

Eşittir işareti ilk olarak 1957’de FORTRAN I’de bir bilgisayar programlama dilinin parçası olarak kullanıldı.

Amacı aslında bilimi anlaşılır kılmak ve halka indirgemekti onun. Ancak yanlış işlerde çalıştı ve yanlış kişilerle tartıştı. Ve çok önemli bir olguyu unutmuştu, her zaman aristokrasi kazanırdı ve nitekim öyle oldu.

Bugün Tenby’de bulunan Aziz Mary Kilisesi’nde onun adına bir anıt ve hayatımız boyunca binlerce defa çizdiğimiz iki tane paralel çizgi kaldı ondan geriye bizlere.

Sibel Çağlar

Kaynaklar:

https://arstechnica.com/science/2017/07/how-the-equals-sign-changed-the-world/

http://www.bbc.co.uk/blogs/wales/entries/b0dddefc-e29d-3a86-b15a-5b32a31369bd

https://en.wikipedia.org/wiki/Equals_sign

https://www.theguardian.com/science/alexs-adventures-in-numberland/2014/may/21/notation-history-mathematical-symbols-joseph-mazur

Matematiksel

Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi, Marmara Üniversitesi, ardından uzun süre özel sektörde matematik öğretmenliği, eğitim koordinatörlüğü diye uzar gider özgeçmişim…Önemli olan katedilen değil, biriktirdiklerimiz ve aktarabildiklerimizdir bizden sonra gelenlere...Eğitim sisteminin içinde bulunduğu çıkmazı yıllarca iliklerimde hissettikten sonra, peki ama ne yapabilirim düşüncesiyle bu web sitesini kurmaya karar verdim.Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı.Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu
Kapalı