Tıp Sembolü Olan Asada Neden Bazen Bir Bazen de İki Yılan Yer Alır?

Mitolojide müziğin, sanatın, Güneş’in, ateşin ve şiirin tanrısı olarak kabul edilen Apollon aynı zamanda akıllı, iyi kalpli ve güçlü bir Olympos tanrısıydı; dahası, uzun boylu, esmer ve yakışıklıydı. Eski insanlar genellikle onu ide­al bir erkek olarak tanımlıyordu.

Apollon hiç evlenmedi ama Olympos’taki tanrıların çoğu gibi bir­ çok macera yaşadı ve çok sayıda çocuğu oldu. Bunlardan birisi de ölümlü bir kadın olan Coronis ile olan ilişkisinden doğan oğlu Asclepius ( Asklepios) idi. Bu sayede de Asklepius Antik Yunan mitolojisinde tıp ve şifa tanrısı oldu. Bu şekilde anılmasının nedeni ise, hastaları iyileştirmeyi ve ölüleri hayata döndürmeyi başarması idi.

Mitoloji ve dinde yılan hem pozitif hem de negatif simgesel anlamıyla çift yönlü bir güçtür. Koruyucu ve yok edicidir, aydınlık ve karanlık, iyi ve kötüdür. Zehri öldürücüdür ancak deri değiştirme alışkanlığı onu diriliş ve şifayla ilişkilendirmiştir.

Yunan sanatında, Asklepios genellikle ayakta ve göğsü açık bir cübbe giymiş ve etrafına yılan sarılı bir asa taşırken görülür

Dalgalı hareketi dünyanın çoğu yerindeki eski kültürlere dolambaçlı akan ırmakları, inişli çıkışlı tepeleri, birbirine dolanmış kökleri çağrıştırmıştır. Bunun bir sonucu olarak da bir çok sembolik anlam taşır. Günümüzde Asklepios asası, bir çubuğun etrafına sarılmış bir yılandan oluşan, tıpla ilişkili eski bir Yunan sembolüdür. Sembolün Yunan kökeni ve etkileri hakkında çeşitli teoriler mevcuttur.

Aslında Bir Değil İki Asa Vardır, Bu da İşleri Karıştırır

Aslında sembolün iki versiyonu vardır. Kanatlı olanı “caduceus” olarak bilinmektedir. Burada asa, Olimpos tanrısı Hermes tarafından taşınır. Yunan mitolojisinde Hermes tanrıların en kurnazı ve hızlısı olarak bilinmektedir. Bu kurnaz tanrının Roma mitolojisindeki karşılığı Merkür’dür. 7 telli liri ve kavalı icat eden Hermes, Zeus’un habercisi olarak görev yapar.

Ticaret yapanlara kılavuzluk etmek ve dünyanın neresinde olursa olsun yolcuların özgür hakkını korumak gibi görevleri de vardır. Önemli görevlerinden biri de ölenleri ruhlarını yer altı ülkesine götürmektir.

Olimpos tanrısı Hermes genellikle geniş kenarlı bir şapka takan, kanatlı sandaletler giyen, bir habercisinin eşyalarını taşıyan ve elinde iki yılan içeren bir asa taşıyan genç bir adam şeklinde tasvir edilmektedir.

Antik çağlardan bu yana, birçok tıp kurumu Asklepios Asası’nı tıbbın simgesi olarak kabul etti. Ancak süreç içinde bugün de kalıntılarını gösteren bir hata meydana geldi. Aslında, M.Ö. 1400 yıllarında başlayan bu tıbbi sembolün hikayesi, zaman içinde yolculuk etmiş, birçok değişikliğe, yanlış anlamalara maruz kalmış ve nihayet günümüze ulaşmıştır. 

Aslında günümüzde de tıbbi sembollere dikkatli bakarsanız, iki farklı sembol olduğunu göreceksiniz. Bunlardan biri Caduceus, diğeri ise Asklepios’un Asası’dır. Caduceus’a ait sembolde iki yılan yer alır. Ancak Asklepios’un Asası ise tek yılanlı bir semboldür.

Sol taraftaki görüntü Asclepius’un Asası iken sağ taraftaki görüntü caduceus’tur.

Tıp Sembolü Olarak Hangisi Kullanılmalı?

Tıp sembolü olarak yukarıda solda gördüğünüz tek yılan sembolü uzun süre kullanımda olsa da sağda gördüğünüz ikili yılan sembolü ilk olarak 1518’de karşımıza çıkar. Johann Froben bu sembolü, Thomas More’un Ütopya’sının yayınında, bir mühür olarak kullanır. Bu sembol o zamandan sonra daha başka baskılarda da yer alır. Ancak elbette hiçbir biçimde tıp ile ilgili bir anlam taşımaz. Daha ziyade Hermes’in, tüccarların koruyucusu kabul edilmesi ile ilgisi olduğu düşünülmektedir.

İki başlı yılan sembolünün 16. yüzyılda karşımıza çıkışı

1856’da Birleşik Devletler Kongresi, ordudaki cerrahlara ve doktorlara asistanlık yapmak üzere seçilmiş askerleri atamaya başladı. Bu askerler üzerinde Caduceus sembolü olan apoletler taktılar. Bu sembolün neden ve kim tarafından seçildiğini kimse bilmiyor. Kullanılan apoletleri aşağıda görebilirsiniz.

Neyse ki zaman içinde bazı doktorlar bu sembolde bir hata olduğunu anladı. Ancak bazı kişiler de sembolü kullanma konusunda ısrarcı oldu. Tarihçiler ve hekimler hatayı erken fark ettiler. Bunun sonucunda bir dizi sağlık ve tıp enstitüsü, Asklepios’un Asası’nı logolarına dahil etti.

Ancak ABD Kara Ordusu Tıp Birliği’nden bazı yetkililer Caduceus sembolünün kullanılmasında ısrarcı oldu. Bunun sonucunda da bu hatalı sembol ordu sıhhiyesi üzerinden tıp dünyasına girdi ve zaman içinde biraz da tarih cehaletinden dolayı yaygınlaştı.

Günümüzde Kullanılan Tıp Sembollerinin Çoğu Hatalı

1990 yılında ABD’de yapılan bir ankette meslek kuruluşlarının yüzde 37’sinin ve ticari kuruluşların yüzde 76’sının kanatlı iki yılanlı asa figürünü kullandığı tespit edildi. Türkiye’de de birçok tıp, veterinerlik, diş hekimliği ve eczacılık fakültelerinin amblemlerinde bu sembol yer alıyor. Asklepios asası, Dünya Sağlık Örgütü’nün ve Amerikan Tabipler Birliği’nin de sembolünde yer alıyor. Aşağıda Türk Tabipler Birliği’nin sembolünü görüyorsunuz. Günümüzde bu tarihsel yanılgılar nedeniyle de, kimi doktorlar sembolün değiştirilmesi gerektiğini savunuyorlar.



Kaynaklar ve ileri okumalar:


Dip Not:

Matematiksel, 2015 yılından beri yayında olan ve Türkiye’de matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.
Başa dön tuşu