Ünlü Matematikçiler

Nicolas Bourbaki: Aslında Var Olmayan Bir Matematikçi

Nicolas Bourbaki 1950’lerde Amerikan Matematik Derneğine başvurduğunda yirminci yüzyılın en etkili matematikçilerinden biri idi. Kitapları hepimizin bildiği modern matematiğin temellerini atmış ve gelecek nesil genç matematikçileri etkilemişti. Uluslararası dergilerde yayınları bulunuyordu. Ancak Nicolas Bourbaki’nin başvurusu bir nedenden dolayı kabul edilmedi. Çünkü aslında bu isimde bir matematikçi asla var olmamıştı.

Nicolas Bourbaki, 1930 yıllarının ortalarında Fransa’ da on iki kadar matematikçinin “çağdaş matematikçi” anlayışını simgelemek üzere seçtikleri ortak bir isimdir.  İsim, matematikle hiçbir ilgisi olmayan gerçek bir 19. yüzyıl Fransız generalinden ödünç alınan takma bir addır. Bourbaki, 1870-71 Fransa-Prusya savaşında savaşmış bir Fransız generaliydi.

André Weil, Ecole Normale Supérieur’de birinci sınıf öğrencisiyken, tüm birinci sınıf öğrencilerinin katılması gereken bir ders duyurulmuştu. Öğretim görevlisi, seçkin saygıdeğer bir matematikçi kılığına girmiş son sınıf öğrencisi Raoul Husson’du. Rol yapmak için takma sakal taktı ve dersi ağır bir yabancı aksanla anlattı. Hepsi tamamen yanlış olan ve her biri farklı bir sahte matematikçiye atfedilen bir dizi teorem sundu. Teoremler adlarını Fransız generallerinden almış ve sunduğu son ve en gülünç teoreme de “Bourbaki teoremi” adını vermişti. Grubun adını bu olaydan dolayı seçtiği düşünülmektedir.

1. Dünya Savaşı sonrasında matematik dünyası bir kargaşa içindeydi. Tanınmış bir çok matematikçi savaş esnasında hayatını kaybetmişti. Bazı kaynaklara göre, 1910’dan sonra mezun olan üniversite öğrencilerinin neredeyse yarısı çatışmada yok olmuştu. Üniversite kürsülerinde bu dönemde savaş sırasında veya savaştan hemen sonra mezun olan genç beyinler yer aldı. Sonucunda bu dönem bilim dünyasına tarihin en yaratıcı ve üretken dönemlerinden biri olarak damgasını vuracaktı.

Bourbaki Grubu Nasıl ve Neden Kuruldu?

Bourbaki grubu
Bourbaki nesiller boyunca düzinelerce etkili matematikçi için kolektif bir takma ad haline geldi. Grubun çalışmaları ve tarzından etkilenen Avrupa’nın dört bir yanından en iyi matematikçiler grubun saflarını artırmak için katıldı.

Ancak bu süreçte, matematik ders kitapları güncelliklerini yitirmişti. Bu kitaplarda matematik bir bütünlük sergilemiyordu. Ayrıca ortak bir çalışma dilinin olmaması anlaşılmayı ve yeni fikirlerin geliştirilmesini engelliyordu. Bu durumdan sıkılan bir grup genç Fransız matematikçi, çeşitli üniversitelerde verdikleri matematik derslerini standartlaştırmak için bir araya geldi.

André Weil’in başkanlığında, grubun ilk toplantısı 10 Aralık 1934 günü bir kafede gerçekleşti. Grup başlangıçta altı üyeden oluşuyordu. Daha sonra bu gruba başkaları da dahil oldu. Henri Cartan, Claude Chevalley, Jean Delsarte, Jean Dieudonné, René de Possel ve André Weil, Bourbaki’nin kurucu üyeleriydi. Belli aralıklarla sonra tartışmak için bir araya geldiler. Lider yoktu. Yayınlayacakları her şeyde oybirliğiyle bir anlaşma olması gerekiyordu. Gençtiler, tutkuluydular ve fikirlerle doluydular.

Ve sonrasında yazmaya başladılar. İlk olarak matematiksel analiz üzerine bir ders kitabını birlikte yazmayı planladılar. Ancak hedefledikleri şey sadece bir kitabı düzeltmek değildi. Onlar tamamen yeni bir başlangıç yapmak, matematik eğitiminde yeni bir dönemin temellerini atmak istiyorlardı.

Bourbaki grubu, 1939’da matematiğin tümünü içeren 6000 sayfa civarında yapıtlarını tamamladılar. Sonuç matematiğin her dalını birleştiren ve mantıksal bir çerçeveye oturtmayı başaran Elements de Mathematique (Matematiğin Öğeleri) isimli kitaptı. Kitaplarında işlenen konular küme teorisi , soyut cebir , topoloji , analiz, Lie grupları ve Lie cebirlerini içerir. Kitaplar, matematik teoremlerini herhangi bir adım atlamadan sıfırdan inceler.

Bugün Bourbaki kitapları güvenilir referans kitapları olarak halen kullanılıyor.

Bourbaki Kitapları ve Bourbaki Seminerleri

Nicolas Bourbaki’nin üyeleri işbirliğine değer veriyor, çalışmalarını yüz yüze ve yüksek sesle tartışıyorlar; sadece herkes hazır olduğunu kabul ettiğinde bir metin yayınlarlardı. Görsel kaynak: https://www.quantamagazine.org/

Bourbaki geubunun çalışmalarının matematik üzerinde önemli bir etkisi oldu. Günümüzde fonksiyonlarda tanım kümesi ile değer kümesi arasında bazı eşleşmeler yaparız. Sonrasında da bire bir örten fonsiyon için bijektif fonksiyon ifadesini kullanırız. İşte iki kümenin eşleşmesi sırasında kullanılan bu gibi fikirler 1940’larda ve 50’lerde yayınlanan ilk kitaplarda yer almaktadır.

Grup bir yandan çalışmalarını sürdürürken, 1948 yılında Bourbaki seminerlerini de başlattılar. Grup üyeleri yeteneğine, bilgisine ve ufkunun genişliğine güvendikleri gençleri toplantılarına çağırarak, Bourbaki üyesi olarak yetişmelerini sağlıyordu. Sürekli değişen üye kadrosuyla Bourbaki grubu, Paris Üniversitesi’nde düzenli seminerler düzenlemeye günümüzde halen devam ediyor. Amacı matematik dünyasındaki gelişmeleri, o konuda uzmanlaşmamış matematikçilerin de anlayacağı şekilde anlatmak olan bu seminerlerde bugüne kadar binden fazla konuşma yapıldı. Sonrasında da her konuşmanın metni basıldı.

Bourbaki Grubuna Ne Oldu?

Zaman içinde grubu yayınları standart referanslar haline geldi. Bu esnada grup üyeleri şakalarını da işleri kadar ciddiye aldılar. Sonrasında, icat ettikleri matematikçi Nicolas Bourbaki’nin sadece belli kişiler ile görüşen Rus bir dahi olduğu dedikodusunu ortaya attılar. Bu isim altında yazışmalar yaptılar, hatta bu kişinin kızının bir düğünü haberi olduğunu bile etrafa yaydılar. Ancak 1068 yılında bu oyunu daha fazla sürdürmemeye karar verdiler. Devamında yapabilecekleri en uygun biçimde işi sonlandırmaya karar verdiler. Nicolas Bourbaki’nin ölüm ilanını matematiksel kelime oyunları içerecek biçimde yayınladılar. Ancak bu ölüm ilanına rağmen bu grup yeni matematikçilerin eklenmesi ile halen varlığına devam ediyor.



Kaynaklar ve ileri okumalar:

  • Nicolas Bourbaki: The greatest mathematician who never was; Bağlantı: https://theconversation.com/
  • Saso Dolenc; The Genius Who Never Existed and other Short Stories from Science, History and Philosophy
  • Inside the Secret Math Society Known Simply as Nicolas Bourbaki; yayınlanma tarihi: 11 Kasım 2020; Bağlantı: https://nautil.us/
  • The greatest mathematician that never lived; https://www.ted.com/

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bu Yazılarımıza da Bakmanızı Öneririz

Başa dön tuşu