Benzersiz bir gözlem gücü, paha biçilmez bir yaratıcılık ve olağanüstü bir zekâ… Bazen bu niteliklerin tümü tek bir insanda birleşir. Leonardo da Vinci, bunun en çarpıcı örneklerinden biridir ve birçok kişiye göre tüm zamanların en yaratıcı zihinlerinden birini temsil eder.
Leonardo da Vinci adı, deha kavramını neredeyse kendiliğinden akla getirir. Astronomi, jeoloji, hidroloji, mühendislik ve fizik gibi pek çok alana yayılan ilgileriyle gerçek bir çokyönlü bilgin profili çizer. Ressam kimliğiyle ise Mona Lisa ve Son Akşam Yemeği, sanat tarihinin en yüksek ustalık düzeyine ulaşmış eserleri arasında yer alır.
Zihni disiplinler arasında sınırlar koymadan çalışıyordu. Bu bütüncül yaklaşım, daha sonraki dönemlerde farklı alanları bir araya getiren isimlere ilham veren bir düşünme geleneğinin erken bir örneğini oluşturdu.
Bunun sonucunda Leonardo, yaklaşık 6000 sayfalık bir arşivi geride bıraktı. Notlarının her sayfasında mimarlık, anatomi, çarpıcı perspektif çizimleri, matematiksel hesaplamalar, fizik ve biyoloji yasaları, geometri, mekanik, desenler ve oranlar yan yana durur. Hatta bu sayfalarda, belki de henüz çözülememiş gizli kodlara benzeyen ayrıntılar bile yer alır.
Leonardo da Vinci’nin Anatomi İle İlgili Çalışmaları
Leonardo da Vinci’nin 15 Nisan 1452’de, Floransa yakınlarındaki Vinci kasabası civarında doğduğunu kabul ederiz. Annesi on altı yaşında bir köylü kızdı; babası ise yirmi altı yaşında bir noterdir.
Gayrimeşru doğduğu için Leonardo, yalnızca okuma, yazma ve aritmetiği kapsayan temel bir eğitim aldı. Ancak bu sınırlı eğitim, onun için bir dezavantaj olmaktan çok bir avantaja dönüştü. Resmî bir mesleğin dar kalıplarına sıkışmak yerine, yaratıcılığını geliştirme ve doğayı özgürce keşfetme fırsatı buldu. Bu özgürlük, bitmek bilmeyen bilgi arzusunu besledi.
Zamanla insan anatomisi, Leonardo’nun en güçlü ilgi alanlarından biri hâline geldi. Bu ilginin temellerini Floransa’da Andrea del Verrocchio’nun atölyesinde geçirdiği çıraklık yıllarında attı. İnsan bedenini doğru biçimde betimlemek, gerçekçi resim yapmanın vazgeçilmez bir koşuluydu.
Anatomi ve tıp bilimi, insan kadavralarını sistemli biçimde incelemeye başladığında ancak 14. yüzyılda gerçek bir ilerleme kaydetti. Mondino de Liuzzi, Bologna Üniversitesi’nde gerçekleştirdiği ilk kamusal insan disseksiyonlarıyla bu sürecin öncülerinden biri oldu. 1316 yılında yayımladığı Anathomia Corporis Humani adlı eser, modern anatomi yazınının başlangıç noktalarından biri olarak kabul edilmektedir.
Ancak bu metin büyük ölçüde betimleyici nitelik taşıyordu ve anatomiyi görsel olarak açıklayan çizimlere yer vermiyordu. Leonardo da Vinci, gözlem yeteneği, perspektif bilgisi ve çizim becerisiyle bu alanı ileriye taşıdı. Hazırladığı anatomik eskizler, daha önce görülmemiş bir doğruluk ve ayrıntı düzeyi sundu.
Leonardo da Vinci’nin Matematik İle İlgili Çalışmaları
Matematik—özellikle perspektif, simetri, oran ve geometri—Leonardo’nun çizim ve resimlerini belirgin biçimde şekillendirdi. Bu araçları kullanma biçimi, kendi çağının çok ötesine geçti.
Leonardo, doğrusal perspektifin matematiksel ilkelerini ustalıkla uyguladı. Leonardo da Vinci’nin Son Akşam Yemeği adlı yapıtı, perspektif matematiğinin etkili kullanımına güçlü bir örnek sunar.
İsa ve on iki havariyi çevreleyen mimari düzen ile masanın altındaki zemin çizgileri tek bir kaçış noktasında birleşir. Bu kurgu, izleyicinin bakışını bilinçdışı düzeyde merkeze yönlendirir ve resmin odak noktasını net biçimde kurar.
Leonardo, Romalı mimar Vitruvius’un insan bedenine ilişkin oran anlayışını iyi biliyordu. Vitruvius’a göre, göbek merkez alınarak kollar ve bacaklar açıldığında insan bedeni çevresine kusursuz bir çember çizmek mümkündü. Leonardo bu fikri benimsedi, ancak bununla yetinmedi. Kol açıklığı ile boy arasındaki ilişkiyi inceleyerek insan figürünü bir kare içine de yerleştirebileceğini gösterdi.
Vitruvian Man çizimi, bu iki geometrik düzeni tek bir kompozisyonda bir araya getirir ve çember ile karenin uyumunu araştırır.
Matematiksel açıdan bakıldığında, bir çemberi tam anlamıyla kareye dönüştürmek imkânsızdır. Bu problem, yüzyıllardır çözülemeyen klasik bir imkânsızlığı simgeler. Buna rağmen Leonardo’nun ortaya koyduğu çözüm, görsel ve oransal açıdan bu ideali şaşırtıcı biçimde yaklaştırır.
Leonardo da Vinci’nin Mühendislik İle İlgili Çalışmaları
Leonardo da Vinci, sanat eserleri, mimarlık incelemeleri ve anatomik çizimleri kadar icatlarıyla da tanınır. Günümüze ulaşan belgeler, çok çeşitli aygıtlara ilişkin fikirlerini açıkça ortaya koyar.
Leonardo, zamanının ötesine geçen hayal gücünü, yeni şekillenmekte olan bilim ve mühendislik ilkelerine dair kavrayışını ve üstün çizim yeteneğini bir araya getirdi.
Bu sayede kaldıraç, dişli, makara, yatak ve yay gibi mekanik unsurlara yeni kullanım biçimleri kazandırdı. Tasarımlarını yalnızca işlevsel değil, aynı zamanda etkileyici kurguladı. Çünkü başlıca koruyucuları, 15. yüzyıl sonu ile 16. yüzyıl başında Fransa ve İtalya’da savaş hâlindeki dükler ve krallardı.
Leonardo, yaşamının önemli bir bölümünde askerî mühendis olarak çalıştı ve savunma düzenekleriyle ürkütücü silahlar tasarladı. Yaklaşık 1485 tarihli çizimlerinde, zırhla kaplı ve her yöne ateş edebilen bir “tank” prototipini betimledi.
Leonardo etkilemeyi ve korkutmayı amaçlayan başka tasarımlar da ortaya koydu. Dev bir yaylı silah, otuz üç namlulu bir top, günümüzde “misket bombası”na benzeyen mühimmatlar ve aerodinamik olarak dengelenmiş top mermilerine öncülük eden düzenekler bunlar arasında yer alır. 1486–1490 yıllarına tarihlenen “hava vidası” eskizleri ise helikopter fikrini erken bir biçimde sezdirir.
Leonardo da Vinci, tasarımlarının büyük bölümünü kendi döneminde ne inşa etti ne de deneme fırsatı buldu. Günümüzde araştırmacılar bu tasarımları yeniden üretmeyi denedi. Ancak bazı girişimler başarılı oldu, bazıları ise dikkat çekici biçimde başarısızlıkla sonuçlandı.
Leonardo’nun hayal gücü çağının o kadar ilerisindeydi ki, tank gibi fikirleri hayata geçirmek için çelik ve alüminyum gibi hafif ama dayanıklı malzemelere ve fosil yakıtlarla çalışan motorlar gibi yeni güç kaynaklarına ihtiyaç vardı. İnsanlık bu teknolojik koşullara ancak yaklaşık dört yüzyıl sonra ulaşacaktı.
Sonuç olarak
Her bir disiplini tek tek ele aldığımızda, kuşkusuz daha iyi sanatçılar, daha önemli mühendisler ya da daha büyük matematikçiler olmuştur. Ancak bir birey olarak da Vinci benzersizdi ve sanat ya da bilim alanında hâlâ eşi benzeri yoktur.
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Four ways in which Leonardo da Vinci was ahead of his time. Yayınlanma tarihi: 1 Mayıs 2019. Kaynak: Conversation. Bağlantı: https://doi.org/10.64628/AB.m4eaggrh7
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
