EVRENBİLİM

Hubble Uzay Teleskobu: Daha İyisi Yapılana Dek En İyisi O

Hubble Uzay Teleskobu adını 1920’lerde yaşamış olan ünlü astronom Edwin Hubbledan alır. Teleskop şu an çalışan en güçlü teleskop olup, uzak yıldızları dünyadaki diğer tüm teleskoplardan çok daha iyi ve kaliteli şekilde fotoğraflayabilmektedir.

24 Nisan 1990 yılında Discovery uzay mekiği tarafından yörüngeye oturtturulan teleskop, dünya yörüngesinden 600 km yukarıda görev yapmaktadır. Yaklaşık 13 metre boyunda ve 11 ton ağırlığındadır. Üzerinde 4 adet aynası bulunmaktadır.

Uzay boşluğunu dünya atmosferine bakmadan gözlemleyebilmektedir. İlk görüntülerini 20 Mayıs 1990 yılında uzay istasyonuna ulaştırmıştır.

Atmosfer, içinden geçen ışığı büker. Yeryüzünden yıldızlara baktığımızda yıldızları bulanık görürüz çünkü atmosfer her zaman hareket halindedir. Hubble teleskopu sahip olduğu teknoloji sayesinde dünyadaki diğer teleskoplardan aldığımız görüntülerden çok daha keskin ve net görüntüler alabilmektedir.

Hubble ayrıca yeryüzüne ulaşmayan ışığı da gözlemleyebilir. Görebildiğimiz dalga boyundan daha kısa bir dalga boyuna sahip olan ultraviyole ışığı (UV) ve görebildiğimiz dalga boyundan daha uzun dalga boyuna sahip kızılötesi ışığı da (Infrared-IR) algılayabilir.

UV ışığı, evrendeki patlayan yıldızlar gibi çok fazla enerjiye sahip olan yerleri gösterir. Kızılötesi ışık ise bize yeni yıldızların etrafında toz bulutları oluşumu gibi daha sakin olaylar hakkında bilgi verir.

1990’da bir uzay mekiği teleskopu dünya yörüngesine yerleştirdi. Yaklaşık bir ay sonra, bilim insanları teleskopun aynasında bir sorun olduğunu farkettiler. Çünkü kameranın Dünya’ya gönderdiği resimler istenilen keskinlikte değildi.

1993 yılında uzay mekiği Endeavour fırlatıldı. Astronotlar teleskobu onardı, böylece Hubble planlandığı gibi çalışmaya başladı. Son 10 yılda Hubble Uzay Teleskobu’na 3 uçuş daha yapıldı. Astronotlar, orijinallerinden on kat daha güçlü olan daha iyi aynaları ve kameraları teleskop üzerine yerleştirdi.

Hubble’ın tamiri için uzaya gönderilen uzay mekiği Columbia 2003’te patladıktan sonra NASA, Hubble’ı onarmak için uzaya daha fazla astronot göndermeyeceğini açıkladı. Yetkililer astronotların güvenliği konusunda endişeli olduklarını açıkladılar. Yeni bir onarım görevi daha olmasaydı teleskop sadece birkaç yıl daha çalışacaktı.

2006’da NASA, Hubble’ı onarmak için son bir uzay aracı göndermeye karar verdi. Mayıs 2009’da uzay mekiği Atlantis, Hubble’ın onarımı için son görevi yerine getirmek üzere fırlatıldı. Astronotlar bazı ekipmanları onardılar ve birkaç yeni ekipmanı daha teleskoba taktılar. Ayrıca bazı pilleri de değiştirdiler.

Hubble’ın ardından NASA 2014 yılına kadar yeni, daha güçlü bir teleskop projesi başlatmayı planladı. Adı James Webb Uzay Teleskopu olan teleskop Hubble’dan bile daha uzak mesafeleri görebilecek ve hatta yeni yıldızların ve güneş sistemlerinin doğuşuna tanıklık edebilecek kapasitede olacak şekilde tasarlandı.

Ayrıca Hubble’ın tespit edemediği ışığı da görebilmesi planlanıyor. Ancak bu teleskop henüz fırlatılmış değil. Tahmini olarak Mart 2021 yılında fırlatılacağı açıklandı.

Yeni teleskop, dünya yüzeyinin yaklaşık 1,5 milyon km yukarısında, Hubble’dan çok daha uzakta yörüngede dönmesi planlanıyor. Aletlerini güneşin ısısından korumak ise için bir tenis kortu büyüklüğünde güneşliği mevcut.

Hubble Hakkında Bunları Biliyor musunuz?

• Misyonunun 1990’da başlamasından bu yana 1,3 milyondan fazla gözlem gerçekleştirdi.

• Hubble verilerini kullanan gökbilimciler, 15.000’den fazla bilimsel makale yayınladılar ve bu da onu şimdiye kadar yapılmış en üretken bilimsel araçlardan biri haline getirdi. Bu bildiriler 738.000 kez diğer bildirilerden atıf aldılar.

• Hubble yıldızlara, gezegenlere veya galaksilere gitmez. Yaklaşık 17.000 mil/saat hızla Dünya’nın etrafında dönerken fotoğraflar çeker.

• Hubble Dünya’yı dolaştı ve şu anda yaklaşık 340 mil yükseklikte dairesel düşük dünya yörüngesinde 4 milyar milden fazla yol katetti.

• Hubble’ın iticileri yok. Açıları değiştirmek için, tekerleklerini zıt yönde döndürerek Newton’un üçüncü yasasını kullanarak hareket ediyor. Bir saatte yaklaşık bir dakikanın hızında 90 derece dönmesi 15 dakika sürüyor.

• Hubble, 0.007 arcseconds işaretleme doğruluğuna sahip.

• Atmosferin pusunun dışında, 0.05 arcseconds açısal büyüklüğüne sahip astronomik nesneleri görebilir. Bu, Tokyo’dan Washington DC’ye 10 metreden daha az bir çift ateş böceği görmek gibidir.

• Optik ve hassas dedektörlerin birleşimi nedeniyle ve ona ulaşan ışığa müdahale edecek bir atmosfer olmadığından Hubble, Dünya’nın Ay’ın yüzeyindeki bir gece ışığını tespit edebilir.

• Hubble, çok uzak bir geçmişe, Dünya’dan 13.4 milyar ışık yılı aşkın sürelere baktı.

• Hubble, yılda yaklaşık 10 terabayt yeni veri üretiyor. Toplam arşiv şu anda 150 TB’ın üzerindedir.

• Hubble lansmanda yaklaşık 11 kg ağırlığındaydı, ancak bugün Dünya’ya iade edilirse, yaklaşık olarak 12,5 kg ağırlığa ulaşmış durumda.

• Hubble’ın ana aynası 2,4 metre genişliğindedir. O kadar ince cilalanmıştı ki, onu Dünya’nın çapı olacak şekilde ölçeklendirirseniz, 0,15 metreden daha uzun bir yumru bulamazsınız.

• Hubble 13.3 metre uzunluğundadır (büyük bir okul otobüsünün uzunluğu).

Hubble hakkında kısa bir tanıtım videosu için…

https://www.euronews.com/2017/05/25/legends-of-space-episode-5-the-hubble-space-telescope

Kısa bir Hubble belgeseli için…

Kaynak 1: https://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/story/index.html

Kaynak 2: https://www.english-online.at/technology/hubble/hubble-space-telescope.htm

Busra Meral

Keyifli okumalar...
Başa dön tuşu