Tarih

Bertrand Russell Ve Özgür Düşünce İçin 10 Madde

20. yüzyılda çok az filozof Bertrand Russell kadar eser yayımlamıştır. Bazı çalışmaları türünün en iyi örnekleri arasında gösterilir. Alfred North Whitehead (1861-1947) ile birlikte yazdıkları Principia Mathematica (Metamatiğin İlkeleri) matematiği birkaç mantık prensibine indirgemek konusunda yapılmış cesur ve anıtsal bir teşebbüstür. Bu çalışmanın mantık alanında belirleyici üç eserden biri olduğu konusunda evrensel olarak uzlaşılmıştır. Diğer iki eserse Aristoteles’in Organon’u ve Gottlob Frege’nin Aritmetiğin Temelleri’dir. Dahası, Russell’ın “On Denoting” (Belirtme Üzerine) adlı makalesi, analitik felsefenin temel metnidir. Bu makale “belirtici ifade” kavramını ve Russell’ın betimleme kuramını izah eder.

Bir Matematik Dâhisinin Eğitimi

Çok sayıda filozofun “soylu” olarak doğduğu söylenebilir ama Russell bu etiketi çoğundan daha fazla hak eder. Soyağacı sadece asiller sınıfına ait olduğu için değil, hem de felsefe alanındaki geçmişinden dolayı da aristokratiktir. Vaftiz babası John Stuart Mill’dir. Büyükbabası ise varlıklı bir toprak sahibi olan ve iki kez Başbakanlık yapmış Lord John Russell’dır (1792-1878). Ancak Russell talihsiz, mutsuz bir çocukluk yaşamıştı.. İki yaşındayken annesi ve kız kardeşini, dört yaşındayken de babasını kaybetmişti. Yetim kalan Russell, büyükannesi Lady Russell ve halaları tarafından büyütüldü. Eğitimini evde tamamladı, Fransız ve Alman dili ve edebiyatının yanı sıra klasikleri öğrendi. Russell’a erkek kardeşi Öklid geometrisini öğrettikten sonrada kendini matematiğe kaptırdı.

Bertrand Russell
Trinity College, Cambridge, 1893

1890 yılında Cambridge, Trinity College’a girdi, matematik ile felsefe eğitimi aldı. Zamanla dil konusundaki ustalığı onun diğer düşünürlerin çalışmalarına erişmesine olanak sağladı. Bu da onu, etkisi memleketi olan İngiltere’nin sınırlarının ötesine taşacak bir filozofluk kariyerine hazırladı.

Bir Aktivist Olarak Bertrand Russell

Russell’ın matematik ve mantık alanındaki çalışmaları son derece ileri düzeyde ve sadece uzmanlardan oluşan ufak bir topluluğa açık olduğu için, daha çok siyasi aktivizmiyle tanınmaktadır. Birinci Dünya Savaşı’nın çıkması, bu savaşı hazırlayan koşulları yakından izlemiş olan Russell’ı duyarsız bırakamazdı. Antiemperyalist bir savaş karşıtı idi. Savaş esnasında yayınladığı bir bildiri nedeniyle, Russell 1918 yılında İngiliz hükümetini ve Amerikan ordusunu küçük düşürdüğü gerekçesiyle altı ay hapse girdi. 1919’da üniversitedeki hakları geri verilse de üniversiteden çıkarılmayı bir onur sorunu yaptığından geri dönmedi. 

Russell’ın felsefe tarihinin en önemli mantıkçısı ve matematikçisi olduğu tartışmasızdır.

Birinci Dünya Savaşı’nın ardından Russell iki önemli felsefi eser yayımladı. The Analysis of Mind (Zihnin Analizi) ve The
Analysis of Matter (Maddenin Analizi). Russell ayrıca Rusya’yı ziyaret etmiş ve bir yıl Çin’de yaşamıştır (1920-21). The Problem of China (Çin Sorunu) adlı çalışmasında “tüm dünyanın önümüzdeki iki yüzyıl içinde belirleyici bir faktör olacak Çin’in gelişiminden -iyi ya da kötü- ciddi ölçüde etkileneceği” tahmininde bulunmuştur. Batı Felsefesi Tarihi kitabı 1945’te yayımlanan Russell, 1950 yılında Nobel Edebiyat Ödülü almıştır.

Russell, 1960 yılında Nükleer Silahsızlanma Komitesi’nin İngiltere kampanyasını yürüttü. Amaç, Mohandas Gandi (1869-1948) ve Martin Luther King (1929-68) geleneğinde, şiddete dayalı olmayan doğrudan eylem uygulamaktı. 1961 yılının Şubat ayında Russell, dört bin göstericinin Whitehall’daki İngiliz Savunma Bakanlığı önünde oturma eylemi yapmasını sağladı. Aynı yılın Eylül ayında, Trafalgar Meydanı’nda yapılan gösteride bin üç yüz kişi tutuklandı ve bunların arasında 89 yaşındaki Russell da vardı.

Bertrand Russell, matematikçi olmasından kaynaklı sağlam düşünme yöntemiyle, sorunların çözümlenmesinde akılcı yöntemi kullandı. Politikadan ahlaka kadar her alanda reformist bir tutumu benimsedi. Eğitimden, kadın haklarına değin çeşitli alanlarda kalem oynatmış olan Russell’ın yapıtlarının ortak yanı, özlü ve açık üslubudur. Genel öğüdü şudur: “Kısa sözün elverdiği yerde uzun söze kaçmayın.” Kısaca böyle bir öz geçmişe sahip olan Bertrand Russell’ın özgür düşünce için önerdiği on maddelik mini manifestosu ise şu şekildedir.

Özgür Düşünce İçin Mini Manifesto

  • Hiç bir şeyi mutlak kesinlikle bildiğinizi düşünmeyin.
  • Delilleri saklamakla bir şey elde edemeyeceğinizi bilin; deliller sonunda muhakkak ortaya çıkar.
  • Asla düşünceyi engellemeye çalışmayın çünkü muhakkak başarırsınız.
  • Muhalefetle karşılaştığınızda, bu muhalefet kocanızdan veya çocuklarınızdan olsa bile, otoriteyle değil, diyalogla üstesinden gelmeye çalışın. Çünkü otoriteye bağlı bir başarı gerçek değildir ve yanıltıcıdır.
  • Başkalarının otoritelerine saygı duymayın, çünkü her zaman karşıt otoriteler bulunur.
  • Zararlı olduğunu düşündüğünüz fikirleri bastırmak için gücü kullanmayın, bunu yaparsanız o fikirler gün gelir sizi bastırır.
  • Fikir olarak eksantrik olmaktan korkmayın, çünkü şimdi kabul edilen her fikir bir zamanlar eksantrikti.
  • Akıllıca uyuşmazlığı sessiz uyumluluğa tercih edin, çünkü eğer akla kıymet veriyorsanız, birincisi ikincisinden daha derin bir uyuşma demektir.
  • Rahatsız edici olsa bile hakikati söylemeyi prensip edinin, çünkü örtbas etmeye çalışmak çok daha rahatsız edicidir.
  • Aptallığın cennetinde yaşayanların mutluluğunu kıskanmayın; çünkü sadece aptallar bunun gerçek mutluluk olduğunu düşünür.

Ayrıca Göz Atmanızı Öneririz

Kaynaklar:

  • A Liberal Decalogue: Bertrand Russell’s Ten Commandments of Critical Thinking and Democratic Decency; https://www.brainpickings.org/
  • Stephen Trombley; Fifty Thinkers Who Shaped Th e Modern World; Çeviri: : Gonca Gülbey; Kolektif Kitap, 2013

Matematiksel

Sibel Çağlar

Yola Kadıköy Anadolu Lisesi ile başladım. Ardından gelen tesadüfler, zamanında pek de sevmediğim, matematik ile yolumu kesiştirdi. Sonucunda Marmara Üniversitesinde İng. Matematik öğretmenliğinden mezun oldum. Zaman akıp gitti; bu süreçte ben de çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. Bu esnada da bol bol matematik ile ilgili serzenişlere şahit oldum. Ne yapmalı diye düşünürken, aklıma bu site fikri geldi. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ve özelinde matematiğe ilgiliyi arttırmaktı. Matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarının da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Yolumuz uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu