Sosyoloji

Bakan Kör Olma Durumu: İstem Dışı Körlük

Gözleriniz açıkken gördüğünüzü düşünmek mantıklıdır. Ancak gerçek şu ki, dikkat görsel algıda önemli bir rol oynar. Bazen çevremizdeki insanları ‘bakan kör’ olarak tanımlarız. Aslında bu durum gerçekte de olasıdır ve literatürdeki adı da istem dışı körlüktür. İstem dışı körlük (inattentional blindness), dikkatin başka bir göreve, olaya veya nesneye verilmesi nedeniyle tamamen görünür, ancak beklenmedik bir nesneyi fark edememektir.  İstem dışı körlük bir bireyin normal bir görüşte beklenmedik uyarıcıyı (stimuli) fark edemediği olay olarak da tanımlanabilir.

Bu konu ilk olarak psikolog Arien Mack ve Irvin Rock tarafından ele alınmış ve incelenmiştir. Bu bir ‘görme bozukluğu’ değildir, ‘psikolojik dikkat eksiliği olarak bilinir. Elbette fark edemedikleriniz de odaklandığınız görüş alanınızda bulunuyor. Farkındalık testi niteliğindeki bu kısa ve şaşırtıcı videoyla, buraya kadar anlatmak istediğimiz daha net anlaşılabilir.

İstem Dışı Körlük Neden Kaynaklanır?

Bu soruya cevap olarak ortaya konmuş farklı teoriler var. Algı yükü bunlardan biri. Farz edin ki son derece dikkat isteyen bir şey yapacaksınız. Bu durumlarda odaklanmanız gereken şey dışında farklı uyarıcıları fark edebilmek zordur. Yani algı yükü ve uyarıcı arası ters orantıdan bahsetmek mümkün. Diğer yandan ‘bellek bozukluğu’ teorisi de bu psikolojik körlüğü etkileyebiliyor.

Hiç bir insanın özelliklerini tarif ederken, arkadaşınızın en ince detayına kadar anlattığı sizin ise hatırlamakta bile zorlandığınız bir durum yaşadınız mı? Biraz tanıdık teoriler gibi gözüküyorlar ve günlük hayatın içinde sık sık karşımıza çıkıyorlar. En basit haliyle şöyle düşünebiliriz, bulmacalarda yedi farkı bulun gibi küçük oyunlar vardır. Burada bir test içinde olduğunuzu ve ‘dikkat’ ile her şeyi incelemeniz gerektiğini biliyorsunuz. Böyle durumlarda istem dışı körlük görülmeyebiliyor. Çünkü devamında bir teste tabi tutulacağınızı düşündüğünüz durumlarda son derece dikkatli olmaya çalışırız. Bu yolda yürürken gözden kaçırdığımız şeylerden farklı elbette. Diğer bir teori de algısal döngü. Algısal döngü, görgü tanıklığı için de öneriler barındırır. Bu döngü farkındalık ve odaklanma ile ilgilidir. Odaklanma dikkat, farkındalık bilinç ister. Test etmek için kısa ve etkili bir video daha inceleyebiliriz.

Görünmez Goril Testi

İstek dışı körlük ile ilgili en iyi bilinen deneylerden biri, Christopher Chabris, PhD ve Daniel Simons, PhD tarafından gerçekleştirilen “görünmez goril testi” dir.

İstem dışı körlüğü kanıtlayan en meşhur örnek Görünmez Goril Testi. Simons ve Chabris’in temel çalışması İngiliz Televizyonu’nda bisikletlilere yönelik kamu güvenliği reklamı olarak, motorcularda istem dışı körlükten kaynaklanan potansiyel tehlikelere dikkat çekmek için tekrar kullanıldı. Bu reklamda goril, ay yürüyüşü yapan bir ayı ile değiştirildi.

Daniel Simons ve Christopher Chabris tarafından gerçekleştirilen bu deneyde katılımcılardan (siyah ve beyaz tişört giyen) iki grup insanın basketbol topu ile paslaşmalarını içeren kısa bir video izlemeleri istendi. Kendilerine takımlardan birinin yaptığı pasları saymaları veya yerden sektirilerek verilen paslara karşılık havadan yapılan pasları saymaları söylendi. Onlar söylenene odaklanırken paslaşanların arasından tüm vücudunu kaplayan bir goril kostümüyle birisi geçti. Videoyu izledikten sonra katılımcılara sıra dışı bir şey fark edip etmedikleri soruldu. Çoğu grupta, katılımcıların %50’si gorili gördüklerini söylemediler. Gariplikleri fark edememek, zor bir iş olan kaç tane pas yapıldığına kendini kaptırmaktan ötürü, söz konusu garipliğe dikkati verememiş olmaya atfedildi. Bu sonuçlara göre görüş alanı ile algı arasındaki ilişki, önceden düşünüldüğünden çok daha fazla dikkate bağlıdır.

Belki de tüm bu kavramlar bizim yaşanmışlıklarımızla da alakalıdır. Görme durumu, hayatımızdaki ilgi, sevgi, tutku, merak duyduğumuz ya da olumsuz duygular taşıdığımız herhangi bir olaya, insana, eşyaya, konuya ve bir çok şeye göre değişebilir. Bazen hepimiz sadece görmek istediklerimizi görür algılamak istediklerimizi algılarız. Burada fark ‘bilinçli’ olmakta olabilir.

Kısaca ele almaya çalıştığımız bu konu ilginizi çektiyse, ‘Inattentional Blindness’ – Arien Mack, Irvin Rock kitabını inceleyebilirsiniz. Son olarak son derece enteresan bir video daha, bu konunun gerçekliği ile ilgili sizi düşündürecek ve güldürecektir.

Kaynak: Inattentional Blindness in Psychology; https://www.verywellmind.com/

Matematiksel

Ceren Demir

Kendini, insanları, dünyayı tanıma ve anlama çabasında, belki de kaosta olan; filmin oyuncularından, dünya üzerindeki küçücük noktalardan biriyim.. Dokuz Eylül Üniversitesi'nde Ekonomi bölümünde yüksek lisansa devam ediyorum ve İstanbul Gelişim Üniversitesi'nde akademik görevimi sürdürüyorum. Spora, sanata (özellikle resim sanatı), müziğe, doğaya, doğa sporlarına, felsefeye, psikolojiye, kitaplara, filmlere düşkünüm.. Okumayı, yazmayı, öğrenmeye çabalamayı çok seviyorum. Küçük yaşlardan itibaren birikmiş 9 adet günlüğüm var. Amaçlı ve amaçsız yaşamanın çeşitli noktalardan artı ve eksileri olduğunu düşünsem dünyadaki her şeyin gelip geçici olduğuna inanıyorum. Yine de -her şeye rağmen- ben uzun süredir amacı olanlardanım.. Buradan enerji sağlayabiliyorum.. Çoğunlukla enerjik, dışa dönük olsam da yeri geldikçe oldukça içe kapanmaya ve yalnızlığa susayabiliyorum. İkisi de keyifli ve öğretici.. Matematiksel sitesinin öncelikle hayranı olan bir okuruyum sonra Matematiksel’e katkı sağlamaya çalışan enfes ekibin bir parçasıyım. Özetle bu dünyayı bir rüyaymış gibi (Is this the real life? Is this just fantasy?) hissedip iyi bir insan olarak '‘kalmaya'’ çabalayan, sonsuzmuş gibi üretmeye çalışan insanlardan olarak; bahsettiğim 'bencil' bilgilerimi önemsiz sayıyorum. Sadece denizdeki kum tanelerinden biri olduğumun farkındayım. Ancak okyanusları merak etmekten vazgeçemiyorum. Yaşam keşifle canlanıyor.. (Instagram veya Facebook hesabım yoktur. Fotoğrafımı ve adımı kullanarak sahte hesap açıldığını öğrendiğim için bu bilgiyi belirtmek durumundayım.)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu