Yansıtıcı Düşünme (İng: Reflective Thinking), kişinin kendini geliştirmek amacıyla kendi deneyimlerini ve eylemlerini bilinçli biçimde analiz etmesi anlamına gelir. Örneğin bir sınavdan sonra hangi soruları doğru, hangilerini yanlış yaptığını; bu sonuçların nedenlerini ve başarısını nasıl artırabileceğini düşünen bir öğrenci yansıtıcı düşünme sürecini işletmiş olur.
Yansıtıcı düşünme ve eleştirel düşünme kavramları zaman zaman birbirlerinin yerine kullanılmaktadır; ancak bu iki kavram arasında kapsam bakımından bir farklılık vardır.
Eleştirel düşünme, bireyin karşılaştığı olayları, olguları, fikirleri ya da görüşleri belirli ölçütlere dayanarak değerlendirme etkinliğidir. Yansıtıcı düşünme ise bireyin kendi deneyimleri üzerine eleştirel biçimde düşünmesiyle ilişkilidir. Yansıtıcı düşünebilmek için öncelikle eleştirel düşünme becerisine sahip olmak gerekir.
Öğretmenler Neden Yansıtıcı Düşünmeyi Derslerine Dahil Etmelidir?
Genel olarak yansıtıcı uygulama, yaptıklarınız üzerine düşünmeyi, bu davranışların ardındaki nedenleri anlamayı ve neleri daha iyi yapabileceğinizi sorgulamayı ifade eder. Bu sürece katılmanın farklı yolları vardır.
Yaygın yöntemlerden biri, yönlendirici sorularla düşünmektir. Yakın zamanda yaşanan bir olay sonrasında kişinin kendine nasıl hissettiğini, neyi amaçladığını, hangi davranışları sergilediğini, nelerin iyi ya da kötü gittiğini ve bir sonraki sefer neleri aynı ya da farklı yapması gerektiğini sorması, deneyimi daha bilinçli biçimde değerlendirmesini sağlar.
Yansıtıcı yazma da bu sürecin önemli bir parçasıdır. Kişi, deneyimlerini sorulara yanıt vererek, ayrıntılı bir anlatı oluşturarak ya da düşüncelerini şemalarla düzenleyerek yazıya dökebilir. Bu yaklaşım hem yansıtma becerisini güçlendirir hem de düşüncelerin daha sonra tekrar gözden geçirilmesine imkân tanır.
Bu yaklaşımı öğretimde kullanırken öğretmen, öğrencilerin sorulara yanıt vermeden önce konuyu farklı yönleriyle ele alabilecekleri zamanı sağlar ve öğrenme durumlarını düzenli olarak değerlendirir. Öğrencileri sonuçlarını gözden geçirmeye, günlük yaşamla bağlantılı görevler üzerinden düşünmeye ve kararlarını gerekçelendirmeye teşvik eder.
Mantıksal muhakeme gerektiren sorular ve açıklamalarla düşünme süreçlerine rehberlik eder. Onları görüşlerini ifade etmeye, farklı bakış açılarını dikkate almaya ve kendi düşüncelerindeki zayıf yönleri fark etmeye yönlendirir.
Yansıtıcı Düşünmeyi Derse Nasıl Dahil Edebiliriz?
Yansıtıcı düşünme, öğrencinin deneyimleri üzerinde durup onları değerlendirmesiyle ortaya çıkar. Bu süreç resmî bir ortam ya da özel bir ölçme aracı gerektirmez. Çoğu zaman öğrenme sırasında verilen kısa molalarda kendiliğinden gelişir. Yansıtıcı düşünmenin okul yaşamında görülen bazı örnekleri şunlardır:
- Grup çalışması sonrası değerlendirme: Öğrenci, ekip içindeki rolünü gözden geçirir. İş birliğini kolaylaştıran noktaları fark eder. İletişimde geliştirmesi gereken yönleri belirler.
- Günlük yazma: Matematikte yaşadığı bir zorluk üzerine yazar. Kullandığı problem çözme yollarını inceler. Güçlendirmesi gereken stratejileri seçer.
- Hedef gözden geçirme: Dönem başında koyduğu hedeflere geri döner. Ne kadar ilerlediğini değerlendirir. Süreci kolaylaştıran ve zorlaştıran etkenleri ayırt eder.
- Akran geri bildirimi: Sunumdan sonra aldığı yorumları düşünür. Anlatımını ne kadar açık yaptığını sorgular. Bir sonraki sunum için iyileştirmeler planlar.
- Evde kişisel yansıtma: Zor bir günün ardından yaşadıklarını anlatır. Sadece duygulara odaklanmaz. Ne öğrendiğini ve ertesi gün neyi farklı yapacağını düşünür.
Bu alışkanlıklar farkındalığı artırır. Öğrencinin sorumluluk almasını sağlar. Öğrenme ile kişisel gelişim arasında bağ kurmasına yardımcı olur. Yansıtma sürecin doğal bir parçası hâline geldikçe, öğrenci öğrenmeyi tek seferlik bir sonuç değil, sürekli gelişen bir süreç olarak görür.
Sonuçta düşünmenin kendisi hakkında düşünmeye başladığınız metabilişsel yetenekler gelişmeye başlar. ( Detay: Öğrenmeyi Öğrenmek: Metabilişsel Düşünme Nedir?) Denildiği gibi düşünmek zor bir sanattır. Ancak bir kere bu konuda uzmanlaştıktan sonra da hiçbir şey eskisi gibi olmayacaktır.
Kaynaklar ve ileri okumalar:
- Reflective Practice: Thinking About the Way You Do Things. Bağlantı: https://effectiviology.com/
- Choy, Chee & Yim, Joanne & Leong, Tan. (2017). Reflective thinking among preservice teachers: A Malaysian perspective. Issues in Educational Research. 27.
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
