Eğitim Bilimleri

Öğrenmeyi Öğrenmek: Metabilişsel Düşünme Nedir?

Herhangi bir konuda, bilgi edinmek için nasıl bir yol izleyeceğinizi bilmediğiniz zamanlar oldu mu? Ya da herhangi bir bilgiyi zihninize nasıl yerleştireceğinizi kolayca öngördüğünüz zamanlar? Bu yazımızda, öğrenmemiz gereken şeyleri fark etmeyi ve öğrenmek için neler yapmamız gerektiğini düşünebilmeyi inceleyeceğiz. Bunun içinde sizleri Metabilişsel Düşünme (Üst Bilişsel Düşünme) kavramı ile tanıştıracağız. Keyifli okumalar!

Metabilişsel Düşünme Nedir?

Türkçedeki karşılığı çok tartışılan ve bu yüzden bilişsel farkındalık, üst biliş, yürütücü biliş ve biliş ötesi gibi ifade edilen metabilişsel kavramı, İngilizce metacognition kavramına karşılık gelmektedir. Biliş, bir şeyin farkında olma onu anlama; üst biliş ise onu nasıl öğrendiğinin farkında olmaktır. Bu nedenle Metabilişsel Düşünme en kısa biçimde, kişinin kendi düşünme süreçlerinin farkında olması ve bu süreçleri kontrol edebilmesi olarak tanımlanabilir.

Kişi, bir konu hakkında: “Ne biliyorum?”, “Daha neler bilmem gerekli?”, “Etkili öğrenmek için kullanmam gereken stratejiler nelerdir?” şeklinde düşünmeye başladığı zaman üst bilişsel düşünmeye başlamış demektir. Kavramı literatüre kazandıran John Flavell üstbilişsel farkındalığı, birinin yeteneklerini anlaması, kontrol etmesi ve en yüksek seviyede öğrenmek için sahip olduğu bilişsel süreçleri harekete geçirmesi olarak tanımlamaktadır. Flavell üstbilişi; üstbilişsel bilgi, üstbilişsel deneyimler, hedefler/görevler ile eylemler/stratejiler olmak üzere dört öğeye ayırmıştır. Şekilde de görüleceğiniz gibi bu dört öğe bilişin kontrolü sürecinde sürekli etkileşim halindedir.

Flavell üstbilişsel bilgiyi de kendi içinde üçe ayırmıştır. Burada birey değişkenler, bireyin, bir öğrenci olarak kendisiyle ilgili inançları ve kendisi hakkındaki bilgisidir. Görev değişkenleri, bireyin, bir görevin gerektirdiklerine yönelik sahip
olduğu bilgidir. Strateji ise bireyin, bir görevi yerine getirirken ya da bir problemi çözerken kullanabileceği stratejiler hakkındaki bilgisidir.

Modeldeki Üstbilişsel deneyimler, bilişsel bir deneyime eşlik eden deneyimler ve o deneyime ait hislerdir. Örneğin, öğrencinin yeni bir matematik formülünü okuduktan sonra kafasının karıştığını hissetmesi üstbilişsel bir deneyimdir. Bu deneyimler öğrencilerin ilgisini ve gelecekteki benzer öğrenmelerini de etkileyecektir. Modeldeki bir diğer öğe olan hedefler veya görevler bilişsel bir eylemin hedeflerini ya da sonuçlarını tanımlamayı gerektirir. Stratejiler ise bilişin planlanmasını, izlenmesini ve düzenlenmesini gerektirir. Örneğin, bir strateji, öğrencinin bir matematik formülünü nasıl çalıştığını ve nasıl uygulanması gerektiğini anlamada öğrenciye yardımcı olabilir.

Öğrenme Stratejileri Alanında Metabiliş Nedir?

Son yıllarda eğitimde öğrenmeyi öğrenme, etkin öğrenme, kendi kendine öğrenme gibi kavramların ön plana çıktığı görülmektedir. Bu bağlamda, metabilişsel düşünme kavramı, öğrencinin kendi kendine öğrenme yetisini kazanmada
öğrenciye destek olan bir unsurdur. Konu ile ilgili yapılan çalışmalarda da metabiliş ve öz düzenleme arasında pozitif bir ilişki bulunmuştur. Metabilişsel stratejileri kullanan öğrencilerin önceki başarılarından veya sınav kaygısından bağımsız olarak zor veya ilgilerini çekmeyen bir akademik görev karşısında daha ısrarcı davrandıkları görülmüştür.

Metabilişsel Düşünme Nasıl Geliştirilir?

  • Öğrencilerin metabilişsel yeteneklerini geliştirmek için okul uygun bir ortamdır. Bu ortamı yaratmak için, öğretmenler ve öğrenciler, hepsinin tutarlı bir biçimde kullandığı bir düşünme dili geliştirmelidir. Öğretmenler ‘strateji’, ‘süreç’ ve ‘metabilişsellik’ gibi terimleri sık kullanmalı, bunların önemini öğrencilere aktarmalı ve etkin öğrenme için önemli olan süreçleri vurgulamalıdır.
  • Öğrencilerin tutacakları öğrenme günlükleri, kullandıkları ya da kullanabilecekleri stratejileri belirlemelerine ve sonra da bunları değerlendirmelerine yardımcı olacaktır. İpuçları ya da ‘Bundan sonra ne yapabilirsin?’ ‘Stratejilerin ne kadar iyi işliyor?’ gibi sorular, öğrencilere metabilişsel düşünme altyapısı sağlayacaktır.
  • Metabilişsel öğretime yönelik kaynaklar inceledikleri alandaki ünlü uzmanların biyografileri, günlükleri, mektupları ve diğer kişisel yazıları olabilir. Efsane düşünürlerin problem çözme stratejilerine maruz kalma, öğrenciler için ilham verici ve bilgilendirici olur. Ayrıca ‘İlk önce ne yapabilirsin?’, ‘Başka ne deneyebilirsin?’ ve ‘Stratejin ne kadar iyi işliyor?’ gibi sorular kullanmak, öğrencilere çalışırlarken, düşünme hakkında düşünmelerini hatırlatır.

Denildiği gibi düşünmek zor bir sanattır. Ancak bir kere bu konuda uzmanlaştıktan sonra da hiçbir şey eskisi gibi olmayacaktır.

KAYNAKÇA:

Matematiksel

Gamze Dönmez

Okumayı pek çok eyleme tercih eden, araştırmayı, öğrenmeyi, öğretmeyi ve yeniden öğrenmeyi seven, amatör olarak öykü yazarlığı yapan, Türkçeyi çok seven bir ilköğretim matematik öğretmeniyim. Öğrenme psikolojisi, gelişim psikolojisi, olasılık, geometri ve mantık çokça dikkatimi çeken alanlardan. Merak uyandırıp geri çekilmenin merak gidermekten daha değerli olduğunu düşünüyorum. Bilimin, bilmenin ve bilenin gücüne inanıyorum. Paylaşmak güzeldir!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu