Bilim, son yüzyıllar boyunca insanlığa ölçülemez bir ivme kazandırdı. Hayatımızı hem hayranlık uyandıran hem de insanı mütevazı kılan biçimlerde dönüştürdü. Fotoğrafçılık da başlı başına bilimsel bir başarıdır. Bu teknoloji sayesinde bilimin en önemli anları, insanları ve keşifleri kayıt altına alındı. İşte tarihin en önemli bilim fotoğraflarından bazıları:
1- Hubble Space Telescope’un “eXtreme Deep Field” görüntüsü
25 Eylül 2012’de yayımlanan bu bilim fotoğrafı, “eXtreme Deep Field” ya da kısaca XDF olarak adlandırılır. Görüntü, NASA’nın Hubble Uzay Teleskobu ile on yıl boyunca çektiği fotoğrafların birleştirilmesiyle oluşturuldu. Ortaya çıkan bu görüntü, evrenin en erken dönemlerine dair doğrudan bir pencere açtı.
Bu görüntüde yer alan galaksilerin bir kısmı yaklaşık 13,2 milyar yıl öncesine uzanır. Bu da evrenin tahmini 13,7 milyar yıllık yaşı düşünüldüğünde, neredeyse başlangıca çok yakın bir zamana bakmak anlamına gelir.
Hubble bu başarıyı, 23 gün süren uzun pozlama boyunca son derece sönük ışıkları toplayarak elde etti. O dönemde çekilmiş en derin evren görüntüsü, hem yakın hem de çok uzak binlerce galaksiyi gösteriyor.
Daha da dikkat çekici olan, bu görüntünün gökyüzünde son derece küçük bir alanı kapsamasıdır. Ayrıca fotoğrafta görülen bölge, Fornax takımyıldızı içinde yer alır. Bu küçük alan bile evrenin ne kadar yoğun ve zengin yapılarla dolu olduğunu açıkça gösterir.
2. Solvay Konferansı (1927)
Bilim tarihinin en ünlü toplantılarından biri olan Solvay Konferansları, fizik ve kimyanın temel problemlerine odaklanır. Bu konferansların en dikkat çekici olanlarından biri, Ekim 1927’de gerçekleştirilen toplantıdır. Konunun elektronlar ve fotonlar olduğu bu buluşma, tarihe geçen bir fotoğrafla belgelenmiştir.
Toplantıya Albert Einstein, Marie Curie, Niels Bohr, Werner Heisenberg, Erwin Schrödinger ve Max Planck gibi fizik ve kimyanın en önemli isimleri katıldı. Katılımcı 29 kişinin 17’si ya o sırada Nobel ödülü sahibiydi ya da daha sonra bu ödülü kazandı.
Konferansın en önemli yönü, yalnızca katılımcıları değil, ortaya çıkan tartışmalardı. Bu tartışmalar, modern fiziğin özellikle kuantum mekaniğinin felsefi temellerini şekillendiren dönüm noktalarından biri oldu.
3. Trinity Nükleer Deneme
İlk nükleer silah denemesi olan “Trinity”, 16 Temmuz 1945 sabahı saat 05.29’da gerçekleştirildi. Bu olay, Manhattan Projesi kapsamında çalışan bilim insanlarının uzun süren çabalarının bir sonucuydu.
Deneme, Socorro’nun yaklaşık 56 kilometre güneydoğusunda, o dönemde United States Army Air Forces’a ait Alamogordo Bombalama ve Atış Sahası’nda gerçekleşti. Yaklaşık 22 kiloton gücündeki patlama, plütonyum temelli bir düzenekle sağlandı. Bu tasarım, daha sonra 9 Ağustos 1945’te Nagasaki üzerine atılan Fat Man ile aynıydı. “Trinity” adını ise J. Robert Oppenheimer verdi.
4. Soluk Mavi Nokta
Bu bilim fotoğrafını, Carl Sagan’ın önerisiyle 14 Şubat 1990’da Voyager 1 çekti. O sırada uzay aracı Dünya’dan yaklaşık 6 milyar kilometre uzaktaydı. Bu yüzden gezegenimiz görüntüde yalnızca bir piksel, küçük bir nokta olarak yer aldı. Carl Sagan, “Pale Blue Dot” (Soluk Mavi Nokta) kitabında bu fotoğraf ile ilgili şöyle diyor:
“O noktaya tekrar tekrar bakın… O burası… Evimiz… Bu biziz… Sevdiğiniz herkes, tanıdığınız herkes, göçüp giden herkes burada yaşadı. Sevinçlerimiz ve üzüntülerimizin tamamı, kendinden emin binlerce din ve ideoloji, her kahraman ve korkak, her uygarlığın yaratıcısı ve yok edicisi, her kral ve köylü, her anna-baba ve umutlu çocuk, her aşık genç çift, her ahlak öğreticisi, her yozlaşmış politikacı, her “süperstar”, her “üstün lider”, türümüzün her aziz ve ve günahkar bireyi orada yaşadı. Soluk bir ışık…”
5. Nikola Tesla’nın Colorado Springs fotoğrafı
Bu çarpıcı bilim fotoğrafı, yaklaşık 1899 yılında Colorado Springs’te Tesla’nın laboratuvarında çekildi. Görüntüde Tesla, dev “büyütücü verici”nin yanında oturur ve kitap okur. Aynı anda yüksek voltaj jeneratörü etrafa büyük elektrik arkları yayar.
Fotoğraf, Tesla’nın etrafında oluşan efsaneyi güçlendirdi. Ancak bu sahne gerçek zamanlı bir deney anını yansıtmaz. Fotoğrafçı Dickenson V. Alley bu görüntüyü bir tanıtım çalışması olarak kurguladı. Çift pozlama tekniğini kullandı. Karanlık bir ortamda makinenin kıvılcım ürettiği görüntüyü, Tesla’nın sakin biçimde oturduğu başka bir kareyle birleştirdi.
Tesla, daha sonra Colorado Springs notlarında durumu açıkça ifade etti. Deney sürerken fotoğrafının çekilmediğini belirtti ve görüntünün bu şekilde oluşturulduğunu kabul etti.
6. Dirac ve Feynman’ın Konuşması
Bu bilim fotoğrafını 1963 yılında Varşova’da çektiler. Görüntü, farklı kuşaklardan iki büyük fizikçiyi aynı karede buluşturur. Paul Dirac daha eski kuşağı temsil eder ve kuantum mekaniğinin matematiksel temellerini kuran isimlerden biridir. Richard Feynman ise bu temeller üzerine yeni yorumlar geliştiren, özellikle kuantum elektrodinamiği ile öne çıkan bir sonraki kuşağın temsilcisidir.
Fotoğrafın dikkat çekici yönü, iki fizikçinin karakter farkını da yansıtmasıdır. Dirac son derece sessiz, ölçülü ve az konuşan biri olarak bilinir. Feynman ise enerjik, anlatmayı seven ve sezgisel yaklaşımıyla tanınır..
7. Fotoğraf 51
Bu bilim fotoğrafı, DNA’nın ilk görüntüsü olarak kabul edilir ve yapısının çözülmesinde kritik bir adım oluşturur. Mayıs 1952’de, Raymond Gosling bu görüntüyü, Rosalind Franklin’in danışmanlığında King’s College London’da elde etti.
X-ışını kırınımı yöntemiyle üretilen bu görüntü, DNA’nın çift sarmal yapısını açık biçimde ortaya koydu. Fotoğraf, daha sonra Francis Crick, James Watson ve Maurice Wilkins’in DNA’nın kimyasal modelini geliştirmesinde belirleyici rol oynadı.
Bu çalışmalar, 1962’de Nobel Ödülü ile sonuçlandı. Ancak Rosalind Franklin bu ödüle dahil edilmedi. Franklin’in katkısı, bilim tarihinin en çok tartışılan ve geç kabul edilen emeklerinden biri olarak anılmaya devam ediyor.
8. Buzz Aldrin Ay’da
Bu fotoğraf, 20 Temmuz 1969’da çekildi ve Buzz Aldrin’in Ay yüzeyinde yürüdüğünü gösterir. Bu nedenle, insanlık tarihinin en ikonik görüntülerinden biri olarak kabul edilmektedir.
Fotoğrafı ise Apollo 11 komutanı Neil Armstrong çekti. O sırada Armstrong, Ay modülü Eagle’ın ayağının yakınında bulunuyordu. Ayrıca kullanılan ekipman, 70 mm’lik bir Ay yüzeyi kamerasıydı.
O gün Armstrong ve Aldrin, Sea of Tranquility üzerinde yaklaşık iki buçuk saat boyunca keşif yaptı. Bu sırada mürettebattaki üçüncü isim Michael Collins, komuta modülü Columbia ile Ay yörüngesinde kalmayı sürdürdü.
9. Bohr ve Einstein’ın Kuantum Mekaniği Üzerine Tartışması
1920’lerde fizik dünyası, yeni doğan kuantum mekaniğinin nasıl yorumlanması gerektiği üzerine yoğun tartışmalara sahne oldu. Tartışmanın bir tarafında Niels Bohr ve Werner Heisenberg yer aldı. Onlara göre fiziksel sistemler, ölçüm yapılana kadar belirli özelliklere sahip değildir; yalnızca olasılıklarla tanımlanır.
Buna karşılık Albert Einstein, varlıkların gözlemden bağımsız bir gerçekliğe sahip olduğunu savundu. Bu yaklaşımını, ünlü “Tanrı zar atmaz” sözüyle ifade etti. Einstein ayrıca Kopenhag yorumu’nun eksik olduğunu ileri sürdü ve henüz keşfedilmemiş gizli değişkenlerin var olması gerektiğini öne sürdü. Kuantum mekaniğinin doğası üzerine verilen bu mücadele, 1925 civarında çekilen fotoğraflara da yansır.
10. Earthrise – Dünya’nın Doğuşu
24 Aralık 1968’de, NASA’nın Apollo 8 görevinde astronot William Anders, insanlığın başka bir dünyaya yaptığı ilk yolculuk sırasında Ay’ın yörüngesinde dolaşıyordu. O gün çektiği bir fotoğraf, “Earthrise”, yalnızca bir görüntü değil, bakış açımızı kökten değiştiren bir simge hâline geldi.
Bu fotoğraf, sınırların anlamsızlığını görünür kıldı. Yeryüzünde bizi ayıran çizgiler, o mesafeden bakıldığında yok oluyordu. Tüm insanlık tek bir bütün olarak, aynı gezegenin üzerinde birleşmiş görünüyordu.
Dünya’nın küçüklüğü ise çarpıcıydı. Anders, kolunu uzatıp başparmağını kaldırdığında gezegeni tamamen örtebildiğini fark etti. Bu, insanlığın fiziksel olarak ne kadar küçük bir noktada var olduğunu açıkça gösteriyordu.
Kaynaklar ve ileri okumalar:
10 science photos that made history and changed minds; Yayınlanma tarihi: 13 Ocak 2019. Bağlantı: https://bigthink.com/
Matematiksel
mükemmel,insanlığın gelişimi.